Efemerydy na 2 września w Paryżu: Masakry wrześniowe

2 września 1792 r. Sans-Culottes wkroczyli do paryskich więzień i zmasakrowali tysiąc więźniów podejrzanych o kontrrewolucję i popierających powrót króla.

W niedzielę 2 września 1792, z obawy przed „spiskiem więziennym” i przed pruską inwazją, Sans-culottes szturmują paryskie więzienia i masakrują setki przetrzymywanych, rzekomo przeciwnowistych. To początek masakr wrześniowych, które będą miały miejsce od 2 do 6 września 1792 w Paryżu i na prowincji.

Od prawie miesiąca Sans-culottes okupują Pałac Tuileries, ogłaszając zniesienie monarchii i upadek monarchii, która we Francji trwała niemal tysiąc lat. Ten 10 sierpnia 1792 roku faktycznie oznacza początek drugiej Rewolucji Francuskiej, w odpowiedzi na koalicję monarchii europejskich, które bez wahania popierały monarchię francuską i na inwazję Francji przez Prusy i Austrię.

Od 20 kwietnia 1792 roku Francja faktycznie wypowiedziała wojnę dwóm monarchiom europejskim sprzymierzonym z rodziną królewską: Austrii i Prusom. W lipcu 1792 armie pruskie i austriackie ostatecznie przekraczają granice Francji, a 25 lipca 1792 roku manifeste de Brunswick, przypisywane dowódcy armii pruskiej, Charles-Guillaume-Ferdinand, duc de Brunswick, zostaje skierowane do ludu Paryża.

W rzeczywistości napisany przez francuskiego szlachcica, który wyemigrował w czasie Rewolucji, rycerz Geoffroy de Limon, ten manifest, mający na celu zastraszenie Paryża, ujawnia wolę sojuszników przywrócenia Króla na tron, przywrócenia mu pełnych uprawnień, i grozi zwolennikom monarchy najgorszymi represjami, utrzymując że każda osoba, która się temu sprzeciwi, będzie uważana za buntownika i podlegać karze śmierci na mocy prawa wojennego.

W Paryżu nastroje gwałtownie się zaostrzają, a niestabilność narasta. Od przejęcia Palais des Tuileries, trzy władze stoją na czele stolicy i mierzą się z nią jednocześnie: Insurekcjonalna Komuna Paryska, będąca źródłem insurekcji w Tuileries i obecnie kierowana przez Robespierre’a, Izba Ustawodawcza wyłoniona w wyborach we wrześniu 1791 r., oraz wreszcie Prowizoryjna Rada Wykonawcza, na czele której stoi Danton, minister Sprawiedliwości i premier.

Jednak w oczekiwaniu na wybór Konwentu Narodowego, Komuna Paryska zyskuje dominację. Aby więc powstrzymać jej władzę, Zgromadzenie radykalizuje swoje stanowiska polityczne i 17 sierpnia 1792 roku powołuje sąd karny nadzwyczajny, który ma osądzić obrońców króla. Po kolei skazywani i osadzani w paryskich więzieniach są szlachta i gwardia szwajcarska, którzy bronili rodziny królewskiej i strzelali do ludu podczas zdobycia Tuileries.

Ale ten nowy sąd okazuje się przez Komunę insurrectionną zbyt pobłażliwy. Członek komisji nadzoru Komuny insurrecyjnej, dziennikarz Jean-Paul Marat, wiesza plakaty 1 września 1792 roku, domagające się sprawiedliwości przez lud i wzywające go do „oczyszczenia Narodu przed ucieczką na granice”.

Ciażąc obawą przed buntem więźniów w więzieniach i w momencie gdy stolica została opustoszała przez licznych ochotników, którzy pojechali na front na granicy, pozostawiając za sobą bezbronnych żon i dzieci, zasiewa się strach.

Wieść o kapitulacji wielkiej fortecy na północnym wschodzie, Verdun, 29 sierpnia, zaledwie kilka dni po kapitulacji Longwy, tylko pogłębia klimat grozy. Naród jest pewien, że obca inwazja na stolicę jest tuż tuż, podczas gdy w sekrecie przygotowuje się spisek więzienny: w stolicy opustoszałej przez 30 000 ochotników, osadzeni kontrrewolucjoniści zdołają uciec z więzień, odgryźć gardła patriotom, uwolnić Ludwika XVI przetrzymywanego w więzieniu Temple, i wydać stolicę Prusom.

Dość już tego dla Sans-culottes, którzy postanawiają wziąć sprawy w swoje ręce. 2 września 1792 roku kilka sekcji, napędzanych przez Faubourg Poissonnière, wtargnęło do paryskich więzień, uzbrojone w pałki, topory, młoty, szable i pikady. Przez pięć dni septembrisi urządzały symulowane procesy sądu ludowego w więzieniu de l’Abbaye, i bezlitośnie masakrowały więźniów rzekomo sprzyjających powrotowi króla, w więzieniu de l’Abbaye, w klasztorze Carmes, w Saint-Firmin, przy Conciergerie, w La Force, w Tour-Saint-Bernard, w Châtelet, w szpitalno-wieżnym więzieniu Salpêtrière i w Bicêtre.

Ogółem ponad 1300 ofiar, wśród nich licznie arystokraci, gwardia szwajcarska i duchowni oporni, a także wielu więźniów z loku cywilnego i zwykłych obywateli, zostaje zamordowanych przez septembrystów. Więźniowie przetrzymywani z powodu długów, w konfliktach rodzinnych lub za drobne wykroczenia są natomiast zazwyczaj zwalniani, podobnie jak większość kobiet. Ani władze, ani Gwardia Narodowa, ani rząd, ani Zgromadzenie, ani Komuna nie sprzeciwiły się tym mordom i nie interweniowały w obliczu jednego ze szczytów przemocy rewolucyjnej.

Wśród najsłynniejszych ofiar znajduje się księżniczka Marie-Thérèse de Lamballe, dawna confidantka królowej i opiekunka jej dzieci, osadzona w więzieniu La Force za to, że towarzyszyła rodzinie królewskiej do więzienia Temple. Zmasakrowana przez Sans-culottes, pocięta na kawałki, jej głowa została przymocowana na końcu piką i wynoszona pod okno królowej w celi. Zamieszki szybko rozlały się na prowincję — do Meaux, Lyonu, Caen, Gisors i Reims — co groziło kolejnymi 150 ofiarom.

Przedsionek Pierwszej Terroru, Masakry września wprowadzają Rewolucję Francuską w najkrwawszą fazę.

Aby uzyskać więcej informacji: