Κερτ Σβίττερς, ο κόσμος του χάους: οι φωτογραφίες μας από την αναδρομική έκθεση-γεγονός στο Μουσείο Πικάσο

Ένα κομμάτι ξύλου, μια σκισμένη εφημερίδα, μια κλωστή: στο σπίτι του, όλα μπορούν να γίνουν ύλη για δημιουργία. Ο Kurt Schwitters εκτίθεται στο Παρίσι με μια αναδρομική περιοδεία που συγκεντρώνει περισσότερα από 300 έργα και ντοκουμέντα στο Εθνικό Μουσείο Πικάσο-Παρίσι, από 6 Οκτωβρίου 2026 έως 7 Φεβρουαρίου 2027. Με τίτλο Kurt Schwitters. Το χάος-κόσμος. 1918-1948, αυτή η έκθεση στο Μαραί, η πρώτη αναδρομική αφιερωμένη στον καλλιτέχνη στη Γαλλία εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια, διερευνά τους πίνακές του, τα κολάζ, τα γλυπτά και τα συνόλων που έγιναν με υλικά που ανακτήθηκαν. Στον ισόγειο και στον υπόγειο χώρο του Hôtel Salé, στο 3ο διαμέρισμα, η διαδρομή που συντόνισε το Sprengel Museum Hannover και το Kurt und Ernst Schwitters Stiftung απεικονίζει τις πολλές εφευρέσεις του δημιουργού του Merz.

Ζωγράφος, γλύπτης, ποιητής, μουσικός, τυπογράφος και περφόρμερ, Kurt Schwitters (1887-1948) επεκτείνει τις πρακτικές του χωρίς να εγκλωβίζεται σε μια συγκεκριμένη ειδικότητα. Κοντά στο Ντά Ντα και στους Κονστρουκτιβιστές, αναπτύσσει μια προσέγγιση που ενώνει τις διάφορες δραστηριότητές του. Στις συνθέσεις του, τα κομμάτια της καθημερινότητας διατηρούν τις υφές τους, τα γραμμά τους και τα ίχνη χρήσης, ενώ συμμετέχουν σε νέους ισορροπημένους συνδυασμούς μορφών, υλών και χρωμάτων.

Από το Χάνοβερ στον Merz, ένας καλλιτέχνης που επινοεί τους δικούς του κανόνες

Το αφηγηματικό της πορεία ξεκινά από την εκπαίδευση και τα πρώτα του έργα. Μαθητής της Βασιλικής Ακαδημίας της Δρέσδης, ο Schwitters φιλοτεχνεί πορτρέτα και νεκρές φύσεις με κλασική τεχνοτροπία, πριν στραφεί στον εξπρεσιονισμό, και στη συνέχεια στην αφηρημένη τέχνη. Το περιοδικό και γκαλερί Der Sturm από το Βερολίνο συνοδεύει αυτή την εξέλιξη: μεταξύ 1918 και 1927, συμβάλλει σε πάνω από σαράντα τεύχη και συμμετέχει σε εννέα ατομικές και ομαδικές εκθέσεις.

Ο όρος Merz εμφανίζεται σε ένα κολάζ του χειμώνα 1918-1919, από ένα αποκομμένο διαφημιστικό κείμενο για την «Kommerz und Privatbank». Αυτό το απόσπασμα γίνεται το όνομα μιας προσέγγισης που σταδιακά καλύπτει όλες τις δραστηριότητές του, από την ποίηση μέχρι το θέατρο, διαμέσου της διαφήμισης. Ο Σχβίτερς τον υιοθετεί επίσης για το revue, το οποίο συντάσσει και εκδίδει από το 1923 μέχρι το τελευταίο τεύχος το 1932.

Από κολάζ μέχρι ηχητική ποίηση, οι πολλαπλές μορφές του πειραματισμού

Η έκθεση εξετάζει τις αντιστοιχίες ανάμεσα στον Kurt Schwitters και στον Pablo Picasso, κυρίως τον τρόπο με τον οποίο ενσωματώνουν πραγματικά αντικείμενα στη ζωγραφική και τη γλυπτική. Παράλληλα φέρνει τον γερμανό καλλιτέχνη ξανά στο προσκήνιο του ευρωπαϊκού δαιδαλώδους ρεύματος της πρωτοπορίας. Από την επαφή με τον Theo van Doesburg και τις ιδέες του ομίλου De Stijl, οι συνθέσεις του αποκτούν ευθείες γραμμές, γεωμετρικά σχήματα και μια περιορισμένη παλέτα, διατηρώντας ταυτόχρονα τις ιδιαιτερότητες του δικού του μεγάλου κόσμου.

Ο ρόλος των κειμένων υπενθυμίζει ότι το κολάζ εδώ ξεπερνά τα οπτικά τέχνεργα. Δημοσιευμένο το 1919, το ανθολόγιο Anna Blume. Dichtungen παραβλέπει τις συμβάσεις της ρομαντικής ποίησης. Ο Σβίντερς πειραματίζεται με τα γράμματα, τις εκφράσεις και τους τρόπους ομιλίας, τα συνθέτει όπως τα υλικά του. Ερμηνευτής των δικών του κειμένων, συγκαταλέγεται επίσης μεταξύ των εφευρετών της φωνητικής ποίησης, όπου το Ursonate — μια σονάτα που αποτελείται από πρωταρχικούς ήχους — αποτελεί σημείο αναφοράς.

• Διαβάστε επίσης
• Έξοδος στο Παρίσι τον Οκτώβριο του 2026: οι εντυπωσιακές εκθέσεις που πρέπει να δείτε αυτή τη στιγμή
• Μουσείο Πικάσο στο Παρίσι: τιμές, πρόσβαση, ώρες λειτουργίας... Όλα όσα πρέπει να ξέρετε για το μουσείο του Παρισιού
• Οι καλύτερες προτάσεις της εβδομάδας 5–11 Οκτωβρίου 2026 στο Παρίσι και στην Ίλ ντε φρανς

Το Merzbau: η ανασύσταση ενός εξαφανισμένου έργου

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της διαδρομής είναι η παρουσίαση μιας ανακατασκευής του Merzbau. Αναπτυγμένη στο σπίτι του Κουρτ Σβίττερς στο Αννόβερo, αυτή η κατασκευή από λευκούς όγκους, ενσωματωμένα σχέδια, γωνίες και κοιλότητες κάλυπτε αρκετά δωμάτια όταν εκείνος έφυγε από τη Γερμανία το 1937. Καταστράφηκε κατά τους βομβαρδισμούς των Συμμάχων το 1943.

Από το 1981 μέχρι το 1983, ο σκηνογραφός Πέτερ Μπίσεγκερ, με τη βοήθεια του γιου του καλλιτέχνη, Έρνστ Σβίτσερς, ανέλαβε να ανακατασκευάσει το κύριο κομμάτι από φωτογραφίες που διαφυλάσσονται και τεκμηριώνουν την κατάστασή του στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Μία από τις δύο εκδοχές αυτής της ανακατασκευής παρουσιάζεται στο Μουσείο Πικάσο: επιτρέπει να προσεγγίσεις τους όγκους ενός έργου που επεκτείνει τη σύνθεση σε κλίμακα του χώρου διαβίωσης.

Δημιουργία εν μέσω πολέμου και εξορίας

Οι παραμονές του Σβίττερς στη Νορβηγία, από το 1929, τρέφουν τα τοπία που ζωγραφίζει, τις φωτογραφίες του και τις συνθέσεις του, στα οποία προστίθενται ξύλα που επιπλέουν, φύκια και πέτρες. Η χώρα μετατρέπεται σε τόπος καταφυγής. Ως «εκφυλισμένος» καλλιτέχνης από το ναζιστικό καθεστώς, φεύγει από τη Γερμανία το 1937 και στη συνέχεια πρέπει να εγκαταλείψει τη Νορβηγία το 1940 υπό την γερμανική επίθεση.

Φτάνοντας στο Ηνωμένο Βασίλειο, βρίσκεται πολιτικά φυλακισμένος στο νησί του Μαν, πριν αφεθεί ελεύθερος το 1941. Στη συνέχεια ζει στο Λονδίνο και από το 1945 στην περιοχή της Λέικ Ντιστρικτ. Παρά την αστάθεια, συνεχίζει τα κολάζ, γράφει στα αγγλικά και δημιουργεί μικρές φορητές γλυπτικές συνθέσεις από απλά υλικά. Το 1947 αρχίζει ένα έργο σε ένα αχυρώνα, το Merzbarn, μια νέα εκδοχή του αρχιτεκτονικού του σχεδίου που έμεινε ατελής μέχρι τον θάνατό του, στις 8 Ιανουαρίου 1948. Το έργο του θα ασκήσει σημαντική επιρροή στους αμερικανούς ΝεοΝταβάδες, ιδιαιτέρως στον Robert Rauschenberg και στα Combine Paintings του.

Γύρω από την έκθεση: συνέδριο και ηχητική ποίηση

Για να παρατείνει την επίσκεψη, το Μουσείο Πικάσο οργανώνει, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Paris 1 Panthéon-Sorbonne και με το Sprengel Museum του Αννόβερου, το διεθνές συνέδριο Kurt Schwitters, singulier pluriel, στις 12 και 13 Νοεμβρίου 2026 στη Σορβόννη.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης, στις 10 Οκτωβρίου 2026, την απόδοση Étourneaux του Denis Savary, μια ορνιθολογική μεταφορά της Ursonate απόδομένη από τους Jean Boucault και Johnny Rasse στον κήπο του μουσείου. Μια βραδιά ηχητικής ποίησης, με τους Jérôme Game και Michèle Métail, έχει προγραμματιστεί για τις 14 Ιανουαρίου 2027 στο αμφιθέατρο: ένας ακόμη τρόπος προσέγγισης ενός έργου που κοιτάζεται όσο ακούγεται.

Αυτή η σελίδα μπορεί να περιέχει στοιχεία με την υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης, περισσότερες πληροφορίες εδώ.