Ασυνήθιστο, το Χωριό Τέχνης Πρελούδιο του Τσομό στο δάσος Φοντένμπλο

Ένα χωριό ασυνήθιστης τέχνης κρύβεται στο δάσος Φοντενεμπλό, στην Αχέρ-λα-φορέ (77). Μια εκκλησία από μπουκάλια, ένα καταφύγιο με καπό αυτοκινήτων: περίεργο, κάναμε την προσπάθεια να ανακαλύψουμε αυτόν τον χώρο, που ανοίγει ορισμένα Σαββατοκύριακα από Απρίλιο έως Οκτώβριο.

Όταν μιλάμε για το δάσος Φοντενεμπλό, σκεφτόμαστε τους βράχους, τους αναρριχητές και τους περιπάτους της Κυριακής. Σπάνια όμως μια εκκλησία φτιαγμένη από μπουκάλια. Και όμως, στο Achères-la-Forêt, στη Σαιν-ε-Μαρνe, κρύβεται το Χωριό της Τέχνης Προλουδιέν, το έργο ολόκληρης της ζωής του Ροζέρ Σομεώ, γνωστός ως Σομό. Κατεβήκαμε να το ανακαλύψουμε, και σας αφηγούμαστε αυτήν τη παρένθεση από τις πιο πρωτότυπες.

Πρέπει να γνωρίζετε ότι αυτός ο χώρος τέχνης του «art brut» διαφυλάσσεται από το 2015 από την Ένωση Φίλων του Τσόμο, συνεκδιοκτήτρια των χώρων. Τον ανοίγει για το κοινό για λίγα σαββατοκύριακα κάθε χρόνο, από την άνοιξη μέχρι τα πρώτα χρώματα του φθινοπώρου.

Κι εσείς θέλετε να περάσετε την πόρτα αυτού του χωριού που δεν μοιάζει με τα άλλα; Σε αυτό το άρθρο σας αφηγούμαστε την ιστορία του Τσόμο, τι θα ανακαλύψετε εκεί και πώς να οργανώσετε την επίσκεψή σας.

Ποιος ήταν ο Τσόμο, ο ερημίτης καλλιτέχνης του δάσους Φοντεναμπλ;

Για να καταλάβεις αυτό το χωριό, πρέπει πρώτα να καταλάβεις τον άνθρωπο. Ο Ροτζερ Σομεώ γεννιέται στις 28 Ιανουαρίου 1907 στο Μερλαϊμόν, στη βόρεια Γαλλία, σε μια ταπεινή οικογένεια. Αντίθετα από ό,τι μπορεί να νομίσει κανείς βλέποντας τα έργα του, δεν πρόκειται για αυτοδίδακτο. Παρακολουθεί τα μαθήματα στα Ακαδημαϊκά Σχολεία της Βερλαϊμόν, κι έπειτα διακρίνεται στην École des beaux-arts de Paris, όπου κερδίζει αρκετά βραβεία. Όπως ο Πικάσο, ο Πολ Κλε ή ο Ντυμπουφέ, αρχικά διαθέτει στέρεη κλασική εκπαίδευση.

Παντρεμένος και πατέρας τεσσάρων παιδιών, σχεδιάζει καμβάδες για το οίκο Delarive ως καλλιτεχνικός διακοσμητής, ενώ η σύζυγός του διατηρεί ένα μικρό κατάστημα μαλλιών. Μια σχετικά άνετη ζωή, που τη διακόπτει ο πόλεμος. Επιστρέφει βαθιά τραυματισμένος από έναν χρόνο αιχμαλωσίας στην Πολωνία και χτυπά μάταια την πόρτα των γκαλερί του Παρισιού.

Κατά την απουσία του, η γυναίκα του αγοράζει ένα μικρό οικόπεδο στο Achères-la-Forêt. Εκεί γίνεται μελισσοκόμος και ανακαλύπτει ό,τι ο ίδιος ονομάζει bois brûlés, αυτά τα κομμάτια ξύλου που μαυρίζονται από τη φωτιά και τα μετατρέπει σε γλυπτά. Τον Μάιο του 1960, μετά από μια μόνη έκθεση στη γκαλερί Jean Camion, επί της rue des Beaux-Arts, παίρνει μια ριζική απόφαση: δεν θα επιστρέψει ποτέ ξανά στην πόλη.

Για σχεδόν σαράντα χρόνια, μέχρι τον θάνατό του στις 19 Ιουνίου 1999, ζούσε ως ερημίτης στο δάσος, σε μεγάλη ένδεια, κάνοντας μια σειρά από μικροδουλειές για να επιβιώσει. Λέγοντας ότι τον εμπνέει το Αόρατο, ονειρεύεται να αμφισβητήσει την παντοκρατορία του μπρούτζου χρησιμοποιώντας όλα τα απόβλητα υλικά που έχει στη διάθεσή του.

Μια μικρή ιστορία μάς άγγιξε ιδιαίτερα τον χαρακτήρα. Ο Τσόμο καλωσόριζε τους επισκέπτες του, προσκαλώντας τους να ονειρευτούν μαζί του, και αγαπούσε να τους μετονομάζει. Η Αμελί Ντανσάν, πρώην πρόεδρος του συλλόγου, αφηγείται στην site des Amis de Chomo ότι έλαβε το όνομα «Αστέρι του Εσπεριού» το 1977. Μπορείς να φανταστείς πολύ καλά τη σκηνή, ανάμεσα στη μυρωδιά του ξύλου και τον βουβό θόρυβο των κυψελών.

Τι να δείτε στο Χωριό Τέχνης Préludien;

Από τα πρώτα βήματα στον χώρο καταλαβαίνεις ότι δεν επισκέπτεσαι ένα κλασικό μουσείο. Ο δρόμος κατευθύνεται προς την είσοδο του χωριού, και μερικά έργα τέχνης ήδη χαράσσουν τη διαδρομή.

Χωρίς βιτρίνες, χωρίς ευθυγραμμισμένες ταμπέλες, αλλά τρεις αρχιτεκτονο-γλυπτικές κατασκευές τοποθετημένες ανάμεσα στα δέντρα, φτιαγμένες για να στεγάσουν τα έργα του. Σκονισμένο γύψο, σκελετωμένα καλώδια, μπουκάλια και νεκρό ξύλο: ό,τι οι άλλοι πέταγαν γίνεται εδώ πρώτη ύλη για τη δημιουργία. Το LaM de Villeneuve-d'Ascq, σημείο αναφοράς της τέχνης brut στη Γαλλία, καταγράφει μάλιστα τον χώρο ανάμεσα σε οικίες και κήπους ως ξεχωριστό σημείο του τόπου.

Ένα από τα αγαπημένα μας σημεία σίγουρα είναι η Εκκλησία των Φτωχών και ο κύκλος-βιτρό της φτιαγμένος από χρωματιστές φιάλες. Όταν ο ήλιος τη διαπεράσει, θυμίζει βιτρό ανακύκλωσης, πιο κοντά σε καλειδοσκόπιο παρά σε γοτθικό καθεδρικό ναό. Μια απλή λεπτομέρεια, αλλά που δίνει όλη την ποίηση στον χώρο.

Το Ιερό των Καμένων Δασών συγκεντρώνει από την πλευρά του αυτά τα γλυπτά από καμμένα ξύλα που έχουν φέρει την φήμη του καλλιτέχνη. Τρίτος σταθμός, το Καταφύγιο, καλυμμένο με καπό αυτοκινήτων και ανακαινισμένο τα τελευταία χρόνια, θυμίζει ένα μεταλλικό καβούκι χελώνας που έχει προσκρούσει ανάμεσα στις φουντωμένες φτέρες. Σε λίγο περισσότερο από ένα εκτάριο, κάθε γωνιά κρύβει μια έκπληξη.

Δεν θα αφήσουμε επίσης χωρίς επίσκεψη τον Ναό της Δαντέλας.

Μπορείτε επίσης να ανεβείτε λίγο ψηλότερα για να ανακαλύψετε προβολές που αφηγούνται το έργο και τη ζωή του καλλιτέχνη, πριν καταλήξετε μπροστά σε έναν βράχο με μπλε χρώματα.

Τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, αυτές οι παράξενες κατασκευές προκαλούσαν πλήθος ρεπορτάζ, και ο κόσμος του Chomo κερδίζει μια διεθνή φήμη ανάμεσα στους φανατικούς της τέχνης outsider. Τον συγκρίνουν συχνά με τον Salvador Dalí ή με τον ταχυδρομικό υπάλληλο Cheval και το Παλάτι του. Δύο πεισματάρικοι κατασκευαστές, που πέρασαν δεκαετίες ζωντανεύοντας έναν κόσμο με τα δικά τους χέρια.

Πώς μπορείτε να επισκεφθείτε το χωριό Τσόμο;

Ο χώρος συνήθως ανοίγει τα πρώτα και τρίτα Σαββατοκύριακα κάθε μήνα, από τον Απρίλιο έως τον Οκτώβριο, καθώς και κατά τη διάρκεια των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Το πρόγραμμα και τις ώρες λειτουργίας της κάθε περιόδου δημοσιεύει ο σύλλογος στην ιστοσελίδα του. Η είσοδος κοστίζει 6 €, με μειωμένο τιμολόγιο 3 € για ανέργους, δικαιούχους κοινωνικών επιδομάτων, νέους από 6 έως 18 ετών και άτομα με αναπηρία. Δωρεάν για τα παιδιά κάτω των 6 ετών, και συνιστούμε να αγοράσετε τα εισιτήρια εκ των προτέρων από τα εισιτήρια HelloAsso του συλλόγου.

Το χωριό βρίσκεται δίπλα στον δρόμο Παρίσι-Δάσος, στην έξοδο από το Achères-la-Forêt πάνω στη D63, προς Milly-la-Forêt και Vaudoué. Μικρή προειδοποίηση: οι δυνατότητες στάθμευσης γύρω από τον χώρο μπορεί να περιορίζονται, ιδίως μετά από περιστατικά πυρκαγιών στο δάσος. Ο Σύλλογος ενθαρρύνει τη συνεπιβίβαση (carpooling) και τη μετακίνηση κατόπιν ζήτησης, και αναφέρει αναλυτικά τους όρους πρόσβασης τη δεδομένη στιγμή στη σελίδα πρακτικών πληροφοριών.

Ομάδες άνω των 15 ατόμων μπορούν να οργανώσουν μια ξενάγηση κατόπιν συνεννόησης καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Και αν πάτε με παιδιά, ο σύλλογος προσφέρει ένα φυλλάδιο-παιχνίδι με τίτλο Στο κυνήγι των μυστικών του Χωριού Τσόμε, που μετατρέπει την εξερεύνηση σε πραγματικό κυνήγι ενδείξεων.

Γιατί να επισκεφθείτε το χωριό Χόμο;

Επειδή στην Île-de-France δεν υπάρχει τίποτε παρόμοιο. Το χωριό τέχνης του Chomo απευθύνεται σε όσους αγαπούν την ιδιαίτερη τέχνη, στους περιέργους για ιστορίες έξω από τα καθιερωμένα και σε οικογένειες που ψάχνουν εξορμήσεις που ξεφεύγουν από τη ρουτίνα. Έρχεται κανείς τόσο για την ατμόσφαιρα όσο και για τα έργα, και φεύγει με την εντύπωση ότι ανακάλυψε όχι μόνο έναν τόπο αλλά και έναν άνθρωπο.

Ο χώρος είναι ευάλωτος και βρίσκεται σε εξωτερικό χώρο: φροντίστε να έχετε κατάλληλα παπούτσια για τα μονοπάτια του δάσους και ρούχα ανάλογα με τον καιρό της ημέρας. Εκτός περιόδου, που διαρκεί από Απρίλιο έως Οκτώβριο, θα χρειαστεί να περιμένετε μέχρι να επιστρέψουν οι καλές μέρες.

Αν η art brut σας έκανε να θέλετε να προχωρήσετε ακόμα πιο μακριά, δύο σημεία σας δίνουν συνέχεια στην εμπειρία. Στο Παρίσι, στα πόδια της Μονμάρτης, το Halle Saint-Pierre αφιερώνει τις εκθέσεις του στην art brut, στη naïf και στην ιδιαίτερη της φυσιογνωμία. Ένας όμορφος τρόπος να βρείτε ξανά στην πόλη το ελεύθερο πνεύμα του Chomo.

Και για να μείνουμε στο δάσος, κατευθυνόμαστε προς τη Μίλι-λα-Φορέ, στην Εσόν, λίγα χιλιόμετρα από τα Αχέρ. Εκεί, ένα ακόμη γιγάντιο δημιούργημα από ανακύκλωση περιμένει τους περιπατητές στα δάση: ο Cyclop του Ζαν Τινγκιέ. Αυτή η μνημειακή γλυπτική ύψους άνω των 22 μέτρων είχε σχεδιαστεί με τη Νίκι ντε Σαιν Φαλ και μια ομάδα φίλων καλλιτεχνών από το 1969.

Χτισμένος χωρίς άδεια και με ανακυκλωμένα υλικά, το Cyclop εγκαινιάστηκε μόλις το 1994, είκοσι πέντε χρόνια μετά την έναρξη των εργασιών. Το μεταλλικό του κεφάλι, καλυμμένο με καθρέφτες, και οι μηχανισμοί που κινούνται το κάνουν έναν διασκεδαστικό συγγενή των καλύβων του Chomo, εκδοχή μηχανική. Μπορείτε να τον ανακαλύψετε σε οργανωμένες ξεναγήσεις, κυρίως τα σαββατοκύριακα της άνοιξης μέχρι το φθινόπωρο. Όλες οι πληροφορίες στην επίσημη ιστοσελίδα του Cyclop.

Το τελικό σχόλιο : μετά από αυτήν την επίσκεψη, κυρίως συνειδητοποιούμε ότι δεν χρειάζεται να πας μακριά από το Παρίσι για να συναντήσεις ξεχωριστές ζωές. Μεταξύ των φιαλών του Chomo και των γραναζιών του Tinguely, η άκρη του δάσους Φοντεϊνμπλό διηγείται μια διαφορετική ιστορία της τέχνης, πιο ελεύθερη και πιο επίμονη. Η συμβουλή μας: κάντε και τα δύο το ίδιο σαββατοκύριακο, ξεκινώντας από Achères-la-Forêt και τελειώνοντας απέναντι από το χρυσό μάτι του Cyclop.