Πολύ πριν η γραμμή 1 του μετρό ξεκινήσει από την Πύλη Βινσένς προς την Πύλη Μαγιόλ στις 19 Ιουλίου 1900, το Παρίσι είχε ήδη δημιουργήσει ένα ευρύ σύστημα δημόσιων μεταφορών. Στους δρόμους της πρωτεύουσας κυριαρχούσε το άμαξα με άλογα, που λειτουργούσε από το 1828, διασχίζοντας τις πρώτες γραμμές ενός δικτύου που προήγγειλε, χωρίς να το γνωρίζει ακόμα, την σημερινή RATP. Ένα λιγότερο γνωστό, αλλά τόσο γοητευτικό κεφάλαιο της ιστορίας, που μπορεί ακόμα να διαβαστεί σε ορισμένα σημεία του Παρισιού.
Η ιστορία ξεκινάει στη Νάντη, και όχι στο Παρίσι. Πρόκειται για έναν επιχειρηματία από τη Νάντη, Stanislas Baudry, που το 1826 πρωτοπαρουσίασε τα πρώτα αυτοκίνητα με σταθερές διαδρομές. Σύμφωνα με τον θρύλο, η ιδέα του ήρθε όταν παρατήρησε πως οι πελάτες του σταματούσαν αυθόρμητα μπροστά σε ένα κατάστημα καπέλων που διηύθυνε ο Omnes, και η πινακίδα του έλεγε περήφανα "Omnes omnibus" — δηλαδή "Ολοι για όλους" στα λατινικά. Έτσι γεννήθηκε η λέξη omnibus. Δύο χρόνια αργότερα, στις 30 Ιανουαρίου 1828, ο Baudry πήρε άδεια από τον αρχιδιοικητή της αστυνομίας του Παρισιού να ξεκινήσει τη πρώτη τακτική γραμμή, που συνέδεε τη Rue de Lancry με τη Mηδέν και την Παλαιά Παστίλ. Το εισιτήριο; 25 λεπτά το ταξίδι. Και η ανταπόκριση; Άμεση επιτυχία: από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο του 1828, πάνω από δύο εκατομμύρια περίπατοι επιβιβάστηκαν σε αυτά τα αυτοκίνητα, όπως καταγράφει η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας στη συλλογή της για τις παρισινές μεταφορές.
Αντιμέτωπη με αυτήν την έξαρση, ο ανταγωνισμός οξύνεται. Από το 1829, περίπου τριάντα εταιρείες μπαίνουν στη μάχη των δρόμων του Παρισιού, με ονόματα που μαγνητίζουν την φαντασία: Ασπροπανθήρες, Γαζέλες, Αγαπημένες, Συνελεύσεις Κυριών... Το Παρίσι τότε θυμίζει μια τεράστια φωλίτσα με άλογα, και ο μπροστάρης, ο Βαρώνος Χάουσμαν, διοικητής του Σηκουάνα, αποφασίζει να βάλει τάξη. Το 1855, επιβάλει τη συγχώνευση όλων αυτών των εταιρειών σε μια ενιαία οντότητα: η Γενική Εταιρεία Ομνιβόλες (CGO), που αποκτά το μονοπώλιο των επιφανειακών μεταφορών στο Παρίσι. Μέχρι το 1860, διαθέτει ήδη 503 ομνιβόλες και έναν στόλο 6.700 αλόγων κατανεμημένο σε κεντρικά αποθηκευτικά κέντρα σε κάθε γωνία της πόλης.
Αυτό που σήμερα δύσκολα φανταζόμαστε είναι το τεράστιο βιομηχανικό μέγεθος αυτής της αστικής ιππικής δύναμης. Η CGO διαχειριζόταν τα άλογά της σαν στρατιωτικό σώμα: κάθε ζώο είχε τον αριθμό του κατά την άφιξή του, παρακολουθούνταν αυστηρά από κτηνίατρο και υποβαλλόταν σε συγκεκριμένη διατροφή — ένα μείγμα βρώμης, καλαμποκιού και φεβέλης, που παραγόταν αυτόματα στα αποθέματα. Τα τροφίμα κατέφθαναν με τρένο από τη Βουργουνδία. Από το 1878, κάθε λεωφορείο ήταν εξοπλισμένο με ένα δυναμόμετρο που μέτρησε ακόμα και την εργασία που παρείχαν τα ζώα, ώστε να αποφεύγεται η υπερκόπωση να υπερβαίνει τις τρεις έως τέσσερις ώρες καθημερινής έλξης. Τα μεγάλα φορτηγά με οροφή, κατασκευασμένα στα εργαστήρια της CGO, μπορούσαν να μεταφέρουν μέχρι και 40 επιβάτες — καθισμένοι κάτω και, ανοιχτά, στην πλατφόρμα από πάνω. Όλη αυτή η οργάνωση περιγράφεται λεπτομερώς στις ψηφιοποιημένες αρχεία της Gallica, της ψηφιακής βιβλιοθήκης της BnF.
Την 11η Ιανουαρίου 1913, μια πρωτότυπη πομπή ξεκινά στην πλατεία Σαιν-Σαλπιθρίου, μπροστά στα χαρούμενα βλέμματα του κόσμου. Δεν πρόκειται για μια τυπική κηδεία: οι Παριζιάνοι γιορτάζουν, με τρελό κέφι, το τελευταίο δρομολόγιο του υπαίθριου οχήματος με άλογα που διέσχιζε τους δρόμους της πρωτεύουσας, ένα στιγμιότυπο που διατηρείται στην φωτογραφία του πρακτορείου Rol στη Βρετανική Εθνοτική Βιβλιοθήκη. Η έλευση του μηχανοκίνητου λεωφορείου, πιο γρήγορου και οικονομικού, σηματοδοτεί οριστικά το τέλος αυτής της εποχής. Η CGO εξαφανίστηκε και αυτή το 1921, ενσωματωμένη στην εταιρεία κοινής μεταφοράς της περιοχής του Παρισιού, την πρόδρομη της RATP. Σε λιγότερο από έναν αιώνα, το Παρίσι είχε εφεύρει, αναπτύξει και θάψει ένα ολοκληρωμένο σύστημα μεταφορών.
Αν και τα αυτοκίνητα έχουν εξαφανιστεί, μερικά τεκμήρια εξακολουθούν να υπάρχουν. Το AMTUIR, το Μουσείο Αστικών Μέσων Μεταφοράς, διαφυλάσσει ειδικά το ομόσφαιρο 1177 της CGO, ένα φορτηγό με άμαξα που χρονολογείται από το 1889 και κυκλοφόρησε μέχρι το 1912. Τα ειδικά αρχεία και βιβλιοθήκες του Παρισιού διατηρούν επίσης συλλογές από ενεργά αρχεία και σχέδια που αφορούν τις πρώτες γραμμές των ομπιούς. Και για τους λάτρεις των εποχικών εικόνων, το Gallica, η ψηφιακή βιβλιοθήκη της ΒΝF, είναι γεμάτη φωτογραφίες και εικονογραφήσεις από το παρελθόν, που αποτυπώνουν αυτούς τους γιγαντιαίους άμαξους στους δρόμους της οθομανικής εποχής.
Αυτή η σελίδα μπορεί να περιέχει στοιχεία με την υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης, περισσότερες πληροφορίες εδώ.
