Ημερομηνία 9 Σεπτεμβρίου στο Παρίσι: Η πρώτη παράσταση του Τσιγκούνη του Μολιέρου στο Παλά Ρουάλ

Την 9η Σεπτεμβρίου 1668 ο Μολιέρος ανεβαίνει στη σκηνή του θεάτρου Παλάς-Ρουά για να παρουσιάσει το L'Avare, τη νέα του κωμωδία πέντε πράξεων σε πρόζα, όπου ο ίδιος ερμηνεύει τον Χαρπαγώνα. Αποτελώντας πλέον ένα από τα πιο φημισμένα έργα του γαλλικού θεάτρου, το L'Avare ωστόσο δεν συγκεντρώνει αμέσως τις ενθουσιώδεις αντιδράσεις του κοινού του Παρισιού.

Το 1668, ο Μολιέρ βρίσκεται στην ακμή της καριέρας του. Στα 46 χρόνια του ο Ζαν-Μπατιστ Ποκελάν διευθύνει την Τρούπ ντε Ρου και εδώ και χρόνια κατέχει το θέατρο του Παλάς-Ρουαγ, μόλις λίγα βήματα από το Λούβρο. Ο Λουδοβίκος XIV του παραχωρεί την προστασία του, αλλά αυτή η γειτνίαση με την εξουσία δεν τον γλύτωσε από τις πολεμικές με τους αντιπάλους. Tartuffe, που πρωτοπαρουσιάστηκε στις Βερσαλλίες το 1664, έμεινε απαγορευμένος μετά την οργή των ευλαβικών κύκλων. Μια νέα εκδοχή που παρουσιάστηκε το 1667 με τον τίτλο L'Imposteur κηρύχθηκε επίσης απαγορευμένη.

Μολιέρος συνεχίζει ωστόσο να γράφει με εντυπωσιακό ρυθμό. Τον Ιανουάριο του 1668 αποκαλύπτει Αμφιτρύων· τον Ιούλιο, Ο Γεώργος Ντάνν ή Ο Σύζυγος Πλανημένος παρουσιάζεται ενώπιον της αυλής στο Μεγάλο Διασκέδασης της βασιλικής αυλής του Γουέσαϊρ. Σειρά παίρνει Ο Τσιγκούνης. Την 9 Σεπτεμβρίου 1668, η Στρόπα του Βασιλιά παρουσιάζει για πρώτη φορά το έργο στη σκηνή του Παλάς-Ρουάλ. Οι παλιές εκδόσεις διατηρούν προσεκτικά τη μνήμη αυτής της ημερομηνίας: η σελίδα τίτλου υπενθυμίζει ότι η κωμωδία «πρώτα παρουσιάστηκε στο Παρίσι, στο Θέατρο του Παλάς-Ρουάλ, στις 9 του μήνα Σεπτεμβρίου 1668, από την Ομάδα του Βασιλιά».

Éphéméride du 9 septembre à Paris : Première représentation de L'Avare de Molière au Palais-Royal — Portraits en médaillons d'Armande Béjart, Jean-Baptiste Poquelin dit Molière et Madeleine Béjart, trois figures de la troupe de Molière. Armande Béjart interprète Élise lors de la création de L'Avare au Palais-Royal en 1668. Copyright : CC0 / Domaine public – Jules-Armand Hanriot / Rijksmuseum.

Κι επιπλέον, ο Μολιέρ δεν περιορίζεται στο να είναι ο συγγραφέας του, αλλά παίζει και τον Χαρπάγον. Στα 46 του χρόνια ο δραματουργός ερμηνεύει ο ίδιος τον γερασμένο, τυραννικό, καχύποπτο πατέρα, μανιωμένα προσκολλημένο στην περιουσία του. Η παράδοση αναφέρει μάλιστα ότι ο Μολιέρ αξιοποιεί στην ερμηνεία του τον δικό του βήχα, από τον οποίο πάσχει ήδη, προκειμένου να ενισχύσει ορισμένα κωμικά εφέ του χαρακτήρα.

Ο Χαρπάων είναι πλούσιος, και ακριβώς γι' αυτό δεν θέλει να ξοδεύει τίποτα. Όλη η οικονομία του έργου βασίζεται σε αυτήν την αντίφαση. Ο φιλάργυρος έχει αρκετά χρήματα για να ζήσει άνετα, αλλά κάθε δαπάνη του φαίνεται σαν μια ανυπόφορη απώλεια. Υποπτεύεται τους οικιακούς του, επιτηρεί το σπίτι του, δανείζει χρήματα με εξωφρενικούς όρους και κρύβει στον κήπο του ένα κιβώτιο που περιέχει δέκα χιλιάδες χρυσά φλουριά. Μια εμμονή που μολύνει ό,τι τον περιβάλλει.

Ωστόσο, αυτό ο χαρακτήρας που έχει γίνει σχεδόν ασύγκριτο σύμβολο ονόματος του Μολιέρου δεν γοητεύει αμέσως το παρισινό κοινό του 1668! Πρόκειται για ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα αντίφασης στην ιστορία του Ο Τσιγκούνης : το έργο σήμερα είναι τόσο οικείο που είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς την εμφάνισή του ως θεατρικό γεγονός αρκετά απογοητευτικό, και παρόλα αυτά, η πρεμιέρα της 9ης Σεπτεμβρίου δεν προκάλεσε τον αναμενόμενο ενθουσιασμό.

Η μορφή που επέλεξε ο Μολιέρ παίζει πιθανώς σημαντικό ρόλο. L'Avare είναι μια μεγάλη κωμωδία πέντε πράξεων σε πρόζα. Ωστόσο, το παρισινό κοινό συνήθισε να συνδέει τη μεγάλη κωμωδία με τον στίχο, και ειδικά με τον αλεξανδρινό. Οι αριθμοί των πρώτων παραστάσεων επιβεβαιώνουν αυτή την επιφύλαξη: η πρώτη σειρά έχει μόλις 9 παραστάσεις ώς τις 7 Οκτωβρίου 1668. L'Avare επιστρέφει στη Λα Παλά-Ρουάλ για μια δεύτερη σειρά από 12 παραστάσεις μεταξύ 14 Δεκεμβρίου και 22 Ιανουαρίου του επόμενου.

Οι μέσες εισπράξεις, λίγο πάνω από 500 livres ανά παράσταση σύμφωνα με τα μητρώα του θιάσου, αντιστοιχούν σε μια μέτρια επιτυχία παρά σε θρίαμβο. Μια ακόμη κωμωδία του Μολιέρου φτάνει μάλιστα να του κλέψει σύντομα την αίγλη. Στις 5 Φεβρουαρίου 1669, μετά από χρόνια μαχών, Tartuffe μπορεί επιτέλους να παρουσιαστεί ελεύθερα. Αυτή τη φορά, η επιτυχία είναι σημαντική, και μπροστά στο φαινόμενο Tartuffe, L'Avare περνά προσωρινά σε δεύτερο πλάνο.

Ωστόσο ο Μολιέρ δεν το αφήνει εντελώς. Το αναλαμβάνει ξανά το έργο στα 1670, 1671 και 1672, πάντοτε στο Παλάς-Ρουαγιάλ. Αλλά όταν πεθαίνει τον Φεβρουάριο του 1673, το L'Avare δεν κατέχει ακόμη τη μνημειακή θέση που θα δώσει η ιστορία του θεάτρου σ' αυτό. Η ανάδειξη αυτή χτίζεται σταδιακά, και επιβιώνει ακόμη και πέρα από την ίδια τη θίασο του Μολιέρ.

Τον 1680, ο Λουδοβίκος ΙΔ’ διατάζει τη σύσταση των βασικών γαλλικών σωμάτων στο Παρίσι: έτσι γεννιέται η Comédie-Française.

L'Avare παρουσιάζεται από το νέο θίασο στις 2 Σεπτεμβρίου 1680 στο θέατρο του Hôtel Guénégaud, λίγες μόνο ημέρες μετά τη σύσταση του θιάσου.

Με τη ροή των αιώνων, ο ρόλος του Harpagon γίνεται μια από τις μεγάλες προκλήσεις για τους Γάλλους ηθοποιούς. Ο Μολιέρ δημιούργησε τον χαρακτήρα· ακολουθούν στη συνέχεια ιδιαίτερα Rosimond, Brécourt, Duchemin, Des Essarts et Grandmesnil. Με τον 19ο αιώνα οι ερμηνείες συνεχίζουν να εξελίσσονται: Leloir δίνει στον χαρακτήρα διαστάσεις ανησυχίας και σχεδόν παραισθητικών εικόνων, ενώ ο Coquelin cadet, από το 1893, τονίζει περισσότερο την κωμική του δυναμική δυναμική.

Ο τόπος αυτής της πρώτης παράστασης έχει αλλάξει ριζικά. Το θέατρο του Παλαί-Ρουάλ του Μολιέρου δεν είναι η σημερινή αίθουσα της Κωμωδίας-Γαλλικής! Η αίθουσα όπου δημιουργήθηκε το L'Avare ανήκει στο παλάτι που χτίστηκε τον 17ο αιώνα για τον καρδινάλιο Ρισελιέ, τότε ονομαζόταν Παλάτι-Καρδινάλ, όπου είχε διαμορφωθεί μια αίθουσα θεάματος. Με τον θάνατο του Ρισελιέ το 1642, το παλάτι επιστρέφει στον Λουδοβίκο ΙΑ΄ προτού χρησιμοποιηθεί από την οικογένεια της βασιλείας και πάρει το όνομα Παλά-Ρουαλ.

Σε αυτήν την αίθουσα εγκαθίσταται ο Μολιέρος και η ομάδα του το 1660, μετά τις παραστάσεις στο Petit-Bourbon, που κατεδαφίστηκε για να επιτρέψει την επέκταση του Λούβρου. Για πάνω από μια δεκαετία, το Παλά Ρουά γίνεται έτσι ένα από τα κύρια εργαστήρια του θεάτρου του Μολιέρου. Εκεί δημιουργούνται μεταξύ άλλων Η Σχολή των Γυναικών, Ο Μισάνθρωπος, Ο Τσιγκούνης ή και Ο Ευγενής Απληστής. Εδώ είναι επίσης που ο Μολιέρος ερμηνεύει για τελευταία φορά Ο Φανταστικός Ασθενής στις 17 Φεβρουαρίου 1673, πριν πεθάνει λίγες ώρες αργότερα στο σπίτι του στην οδό Ρισιέ.

Για να προχωρήσετε παραπέρα:

Μια περιήγηση ανακάλυψης στο Παρίσι στα χνάρια του Μολιέρου
Με αφορμή τα 400α γενέθλια του Μολιέρου, κάντε μια βόλτα στο Παρίσι στα χνάρια του μεγάλου Γάλλου θεατρικού συγγραφέα και ανακαλύψτε τα πολλά μέρη που σημάδεψαν τη ζωή του. [Διαβάστε περισσότερα]

Πώς μπορείτε να επισκεφθείτε τα παρασκήνια της Comédie-Française και να ανακαλύψετε τι κρύβεται πίσω από τα σκηνικά;
Η Κομεντί-Φρανσέ ανοίγει κατά καιρούς τις πόρτες από τα παρασκήνια της. Ανακαλύψτε τα καμαρίνια, τους τεχνικούς χώρους και τις παραδόσεις του περίφημου Οίκου του Μολιέρου. [Διαβάστε περισσότερα]