Ημερολόγιο της 11ης Σεπτεμβρίου στο Παρίσι: Τελετή αγιασμού του Ορθόδοξου Καθεδρικού Ναού του Αγίου Αλεξάνδρου Νέβσκι

Την 11η Σεπτεμβρίου 1861, το Παρίσι εγκαινιάζει ένα από τα πιο ξεχωριστά θρησκευτικά μνημεία του: τον ρωσικό ορθόδοξο ναό του Αγίου Αλεξάντερ Νεβσκι. Από τότε που μετατράπηκε σε καθεδρικό ναό, έχει εδραιωθεί ως μια βασική αναφορά στην ρωσική ιστορία του Παρισιού, φιλοξενώντας συχνά προσωπικότητες όπως ο Τουργενιέφ, ο Πικάσο, ο Καντίνσky ή ακόμη ο Ταρκόφσκι.

Την 11 Σεπτεμβρίου 1861, μία τελετή αφιέρωσης προσελκύει τα βλέμματα στη εκκλησία που διακρίνεται από το θρησκευτικό τοπίο της πρωτεύουσας της Δυτικής Παρισιού: την Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία Αγίου Αλεξάνδρου Νέφσκι. Με τους πέντε πύργους με χρυσούς θόλους, το κτίριο, που αργότερα θα μεταμορφωθεί σε καθεδρικό ναό, προσφέρει τελικά στην παρισινή ρωσική κοινότητα τον μόνιμο ιερό χώρο που περίμενε δεκαετίες.

Το 1861, η γειτονιά δεν θυμίζει ακόμη σε τίποτα αυτή που γνωρίζουμε σήμερα. Το Αψίδα του Θριάμβου έχει ολοκληρωθεί μόλις 25 χρόνια νωρίτερα, τα μεγάλα έργα του Χουσμάν μετασχηματίζουν το Παρίσι και οι ακτές της παλιάς πύλης της Étoile περνούν σε μια γρήγορη αστικοποίηση.

Éphéméride du 11 septembre à Paris : Consécration de la cathédrale orthodoxe Saint-Alexandre-Nevsky — Consécration de l'église russe de Paris, le 11 septembre. Procession devant l'église Saint-Alexandre-Nevsky lors de sa consécration, le 11 septembre 1861. Dessin d'Émile Bayard, gravé par Bourcier. Copyright : CC0 Paris Musées / Musée Carnavalet – Histoire de Paris. Émile Bayard, dessinateur ; Bourcier, graveur.

Η πτώση του Ναπολέοντα Α' και η είσοδος των συμμαχικών στρατευμάτων στο Παρίσι το 1814 φέρνουν στην πρωτεύουσα πλήθος Ρώσων, με τον Τσάρο Αλέξανδρο Α' να μένει ο ίδιος εκεί. Ο περιοδεύων εκκλησιαστικός ναός του εγκαθίσταται σε ενοικιαζόμενες εγκαταστάσεις κοντά στα Champs-Élysées και αποτελεί έναν από τους πρώτους σταθμούς μιας οργανωμένης ρωσικής ορθόδοξης παρουσίας στο Παρίσι.

Αυτή η παρουσία δεν εξαφανίζεται με την αποχώρηση των στρατευμάτων. Διπλωμάτες, αριστοκράτες, στρατιωτικοί, ταξιδιώτες, έμποροι και ρώσοι καλλιτέχνες συχνάζουν όλο και πιο τακτικά στην πρωτεύουσα της Γαλλίας κατά τον 19ο αιώνα. Ωστόσο η ρωσική κοινότητα δεν διαθέτει ακόμη ναό χτισμένο για τη λατρεία της. Οι λειτουργίες τελούνται σε προσωρινές εγκαταστάσεις που συνδέονται κυρίως με την διπλωματική εκπροσώπηση της Ρωσίας.

Ένας άνδρας θα αφοσιωθεί επί χρόνια στο να αλλάξει αυτή την κατάσταση: ο πατέρας Ιωσήφ Βασιλιέφ, ιεροκήρυκας της αυτοκρατορικής πρεσβείας της Ρωσίας. Από το 1847, υπερασπίζεται το σχέδιο για έναν πραγματικά ρωσικό ορθόδοξο ναό, αρκετά μεγάλο ώστε να χωρά μόνιμα τους πιστούς. Όμως η ανέγερση ρωσικού ναού στην πρωτεύουσα της Γαλλίας προϋποθέτει τη συγκέντρωση σημαντικών πόρων, την εύρεση γης και, πρωτίστως, την έγκριση της εξουσίας.

Κι καθώς η Γαλλία του μεσαίου 19ου αιώνα διατηρούσε με τη Ρωσία σχέσεις που ήταν τουλάχιστον μεταβλητές. Μόλις λίγα χρόνια πριν το άνοιγμα του Αγίου Αλεξάνδρου Νεβσκί, οι δύο χώρες είχαν μάλιστα συγκρουστεί κατά τη διάρκεια του guerre de Crimée, ανάμεσα στα 1853 και τα 1856.

Το έργο επιβιώνει ωστόσο τις διπλωματικές πιέσεις. Υπό τη Δεύτερη Αυτοκρατορία, ο Ναπολέων Γ' δίνει τελικά το πράσινο φως για την κατασκευή. Ανοίγεται μια ευρεία συνεισφορά που οργανώνεται στη Ρωσία και από τις ρωσικές κοινότητες που ζουν στο εξωτερικό. Οι δωρεές δεν προέρχονται μόνο από τους ορθόδοξους· στη Γαλλία καθολικοί και Προτεστάντες συμμετέχουν επίσης στη χρηματοδότηση. Η πιο εντυπωσιακή στήριξη έρχεται από τον αυτοκράτορα Αλέξανδρο Β', ο οποίος συνεισφέρει προσωπικά 150.000 φράγκα-χρυσά.

Ο πατέρας Βασίλιεφ μπορεί τότε να αγοράσει ένα οικόπεδο στην περιοχή της οδού Croix-du-Roule, τη μελλοντική οδό Daru, σε μέρος του παλιού κτήματος Beaujon. Ο θεμέλιος λίθος του ναού τίθεται επίσημα στις 3 Μαρτίου 1859. Δύο αρχιτέκτονες συνδεδεμένοι με την Αυτοκρατορική Ακαδημία Καλών Τεχνών της Αγίας Πετρούπολης συνδέονται με το έργο. Ρομάν Κουζμίνε, αρχιτέκτονας της αυλής, συντάσσει τα σχέδια, ενώ Ιβάν Στρόχμ επιβλέπει την υλοποίησή τους στο Παρίσι.

Άγιος Αλέξανδρος Νέφσκι υιοθετεί ένα ρωσοβυζαντινό ύφος που είναι ιδιαίτερα εύκολα αναγνωρίσιμο, με ένα σχέδιο που οργανώνεται γύρω από έναν ελληνικό σταυρό. Εκτός, οι όγκοι κορυφώνονται με πέντε πύργους, οι οποίοι φέρουν χρυσούς τρούλους και ορθόδοξους σταυρούς. Στο Παρίσι του Χουσμάν, που διαμορφώνεται τότε, η αντίθεση είναι εντυπωσιακή.

Ο εσωτερικός χώρος είναι εξίσου εντυπωσιακά αποκαλυπτικός. Το βλέμμα στρέφεται προς τo ιερoκοστάσιο, αυτήν την κτιστομορφία με εικόνες που χωρίζει το ιερό από τη ναΐδα στην ορθόδοξη παράδοση. Ο ναός φιλοξενεί επίσης πλήθος ζωγραφιών και εικόνων που δημιούργησαν ρώσοι καλλιτέχνες, μεταξύ τους ο Φιοδόρ Μροννικόφ καθώς και Εβγκράφ και Πάβελ Σοροκίνε. Οι εργασίες προχωρούν γρήγορα: ξεκίνησε το 1859, ο ναός ολοκληρώθηκε το καλοκαίρι του 1861.

Τότε φτάνει η 11η Σεπτεμβρίου 1861. Η ημερομηνία δεν επιλέχθηκε τυχαία: συνδέεται με τον εορτασμό της μετακομιδής των λειψάνων του Αγίου Αλεξάνδρου Νεφσκύ στη Σένγκλια Αγία Πετρούπολη. Ο χαρακτήρας στον οποίο αφιερώνεται η εκκλησία κατέχει, πράγματι, εξέχουσα θέση στην ιστορία και στην ρωσική φαντασία. Πρίγκιπας του Νόβγκοροντ τον 13ο αιώνα, Αλέξανδρος Γιαροσλάβιτς, γνωστός ως Αλέξανδρος Νεφσκύ, οφείλει το παρατσούκλι του στη νίκη του επί των Σουηδών στη μάχη της Νέβα το 1240.

Δύο χρόνια αργότερα, νικά τους Τευτονικούς Ιππότες στην περίφημη μάχη στη λίμνη Πέιπους. Αγιόθηκε από την ρωσική ορθόδοξη εκκλησία και σταδιακά γίνεται μια από τις σημαντικότερες πολιτικές και θρησκευτικές μορφές της Ρωσίας.

Ο τίτλος της καθεδρικής μητροπολιτικής θα έρθει πολύ αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του 1920, όταν οι ανακατατάξεις στη Ρωσία θα μετατρέψουν το Παρίσι σε ένα από τα μεγάλα κέντρα της ορθόδοξης μετανάστευσης. Η ιστορία του κτιρίου αλλάζει πράγματι μετά τη Ρωσική Επανάσταση του 1917. Ο εμφύλιος πόλεμος και κατόπιν η εξορία εκατοντάδων χιλιάδων Ρώσων αναστατώνουν τη γεωγραφία της ορθοδοξίας στη Δυτική Ευρώπη. Το Παρίσι γίνεται ένα από τα κύρια πνευματικά, καλλιτεχνικά και θρησκευτικά κέντρα αυτής της διασποράς.

Με τη διαδρομή των δεκαετιών, συγγραφείς, ζωγράφοι, μουσικοί, χορευτές και διανοούμενοι συχνάζουν στον δρόμο Νταρού. Κάποιοι εκεί γιορτάζουν τον γάμο τους, άλλοι αποχαιρετούν τους τελικούς τους αποχωρισμούς. Ivan Tourgueniev με αυτήν την ατμόστροφη έχει έτσι την θρησκευτική του κηδεία το 1883. Λίγες δεκαετίες αργότερα, μια τελετή πολύ πιο απροσδόκητη συγκεντρώνει μέσα στον ναό πολλές από τις βασικές μορφές της παρισινής πρωτοπορίας. Τη 12η Ιουλίου 1918, Pablo Picasso νυμφεύεται την Olga Khokhlova, ρωσίδα χορεύτρια των Μπαλέτων Ρώσων. Μεταξύ των μαρτύρων τους βρίσκεται Ζαν Κοκτώ, Μαξ Ζακό και Γκιγιούμ Απολλινέρ.

Οι κηδείες του μεγάλου τραγουδιστή Φεντόρ Τσαλιάπιν τελέστηκαν το 1938, εκείνες του Βασίλι Καντίνσκι το 1944, και αργότερα, αυτές των Γεώργιος Γκουρτζίεφ, Ιβάν Μουνίν, Αντρέι Ταρκόφσκι και Ανρί Τροιάτ.

Για περαιτέρω ενημέρωση:

Περιήγηση στην ιστορία και την κληρονομιά: Μνημεία και ρωσικά σημεία που αξίζει να γνωρίσετε στο Παρίσι
Ψάχνετε για ρωσικές διευθύνσεις στο Παρίσι; Η πρωτεύουσα είναι γεμάτη από μέρη που αναδεικνύουν τη ρωσική κληρονομιά και τον πολιτισμό. Πάμε να γνωρίσουμε αυτές τις μυστικές ρωσικές εκκλησίες, σπίτια και άλλα μέρη γεμάτα ιστορία! [Διαβάστε περισσότερα]

Καθεδρικός ναός Saint-Alexandre-Nevsky, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία του Παρισιού
Το Παρίσι φιλοξενεί έναν υπέροχο ρώσικο ορθόδοξο ναό, στο 8ο διαμέρισμα, τον Ναό του Αγίου Αλεξάνδρου Νεβσκί. Ένα κτίριο που σπανίως συναντά κανείς στους δρόμους του Παρισιού, και ο εσωτερικός του χώρος, πλούσια διακοσμημένος, μπορεί να επισκεφθεί. [Διαβάστε περισσότερα]