Ημερολόγιο της 16ης Σεπτεμβρίου στο Παρίσι: Η απίστευτη κλοπή των κοσμημάτων του στέμματος

Τον Σεπτέμβριο του 1792, ο θησαυρός των βασιλιάδων της Γαλλίας εξαφανίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από το Γκάρντ-Μεμπλ, ο οποίος σήμερα λειτουργεί ως Hôtel de la Marine. Πολλές ομάδες ληστών αξιοποιούν το επαναστατικό χάος για να πραγματοποιήσουν μία από τις πιο εντυπωσιακές κλοπές στην ιστορία του Παρισιού.

Τη νύχτα από τις 16 έως τις 17 Σεπτεμβρίου 1792, κλοποί αιφνιδιάζονται στο Εθνικό Θησαυροφυλάκιο επίπλων, στην τωρινή πλατεία Συντάγματος. Οι αρχές συνειδητοποιούν ότι μια λεηλασία με εξαιρετικά μεγάλο εύρος μαίνεται μέσα στο κτήριο εδώ και ημέρες: κοντά 9 000 πολύτιμοι λίθοι έχουν εξαφανιστεί, ανάμεσά τους μερικά από τα πιο διάσημα διαμάντια της γαλλικής μοναρχίας. Ο θησαυρός που οι βασιλιάδες της Γαλλίας συγκέντρωσαν εδώ και αιώνες έχει διασκορπιστεί μέσα σε μερικές νύχτες!

Για να καταλάβουμε πώς μια τέτοια διαρρήξεις θα μπορούσε να συμβεί σχεδόν κάτω από τα παράθυρα της εξουσίας, πρέπει να γυρίσουμε πίσω στην ιδιαίτερα χαοτικήε κατάσταση του Παρισιού τον Σεπτέμβριο του 1792. Η μοναρχία είχε πέσει μετά την prise des Tuileries, ο Λουδοβίκος ΙΣΤ’ φυλακίστηκε στον Τεμέλo και οι αυστριακές και Πρωσικές μεραρχίες προωθούνταν προς τη Γαλλία. Μεταξύ 2 και 6 Σεπτεμβρίου, οι σφαγές που διαπράχθηκαν στα παρισινά σωφρονιστικά ιδρύματα μέτρησαν πάνω από χίλιους νεκρούς. Στην εξαγριωμένη αυτή πρωτεύουσα πολλοί ομάδες κλεφτών θα αξιοποιούσαν την ελλιπή επιτήρηση για να επιτεθούν σε έναν από τους πιο πολύτιμους θησαυρούς της Ευρώπης.

Éphéméride du 16 septembre à Paris : L'incroyable cambriolage des joyaux de la Couronne — Vue du Garde-Meuble de la Couronne depuis la place Louis-XV, actuelle place de la Concorde. C'est dans ce bâtiment, aujourd'hui Hôtel de la Marine, que les joyaux de la Couronne sont pillés en septembre 1792. Copyright : CC0 Paris Musées / Musée Carnavalet – Histoire de Paris – Anonyme

Αυτό βρίσκεται τότε στο Κρατικό Αποθετήριο, ο σημερινός Ξενοδοχείο της Ναυτικής Υπηρεσίας. Κατασκευάστηκε στον 18ο αιώνα από τον Ανζ Ζακ Γκαμπιέλ στην πλατεία Λουδοβίκου του ΙΕ’, μελλοντικά πλατεία Κονκόρντ, και ο οργανισμός έχει την ευθύνη να διαφυλάττει και να διαχειρίζεται τα έπιπλα, ταπετσαρίες, όπλα και πολύτιμα αντικείμενα που ανήκουν στο Στέμμα. Κάποια από τις συλλογές του παρουσιάζονται μάλιστα στο κοινό. Μεταξύ αυτών τοποθετούνται τα κοσμήματα του Στέμματος, των οποίων η ιστορία επίσημα ανάγεται στον Φραγκίσκο Α’, ο οποίος ήθελε να συνθέσει ένα σύνολο λίθων συνδεδεμένων με τη μοναρχία και μεταβιβάσιμων στους διαδόχους του.

Το περιεχόμενο του θησαυρού προκαλεί ίλιγγο. Μια απογραφή που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της Επανάστασης καταγράφει μεταξύ άλλων 9 547 διαμάντια, 506 μαργαριτάρια, 230 ρουμπίνια και σπινέλλες, 150 σμαράγδια, 71 τοπαζ και 35 ζαφείρια. Και ορισμένες πέτρες φέρουν ήδη μια ιστορία σχεδόν εξίσου διάσημη με αυτή των μονάρχων που τις φορούσαν.

Ιδιαίτερα ο Régent, ένα εξαιρετικό διαμάντι που αγοράστηκε το 1717 από τον Philippe d'Orléans κατά τη διάρκεια της regence και χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια σε αρκετές βασιλικές κορώνες. Αλλά και ο Sancy, που πέρασε από τα χέρια πολλών μεγάλων ευρωπαϊκών οικογενειών, και κυρίως το εντυπωσιακό Grand Diamant Bleu de Louis XIV, ένα λίθος που έφερε από την Ινδία ο ταξιδιώτης και έμπορος Jean-Baptiste Tavernier. Αγοράστηκε από τη Βασιλική Αυλή υπό τον Louis XIV και στη συνέχεια επανακοπούντας, αυτό το διαμάντι ύψους περίπου 69 καρατς εντάχθηκε υπό τον Louis XV στο insigne de la Toison d'or.

Ένας εξαιρετικός θησαυρός, λοιπόν, αλλά η ύπαρξή του και η σύστασή του δεν ήταν καθόλου μυστικά. Ο κατάλογος των κοσμημάτων είχε γίνει δημόσιος κατά τη διάρκεια της Επανάστασης και το Garde-Meuble μπορούσε προηγουμένως να επισκεφθεί κανείς. Οι πλούτοι που φυλάσσονταν πίσω από τους τοίχους του ήταν λοιπόν αρκετά γνωστοί για να προσελκύσουν τα βλέμματα των επιβουλευτών!

Οι πρώτες παραβιάσεις σημειώνονται στη νύχτα από 11 προς 12 Σεπτεμβρίου 1792. Οι κλέφτες αξιοποιούν τη διάταξη του χώρου και την αδύναμη επιτήρηση. Φτάνουν στα δωμάτια όπου φυλάσσονται τα κοσμήματα πετυχαίνοντας μέσω της πρόσοψης και των παραθύρων που βλέπουν πίσω από την κιονοστοιχία. Οι σφραγίδες που τοποθετούνται στις κύριες εισόδους δίνουν, αντιφάτως, την ψευδαίσθηση ότι ο θησαυρός προστατεύεται, ενώ τα εξωτερικά ανοίγματα παραμένουν ευάλωτα.

Κυρίως, οι διαρρήκτες συνειδητοποιούν ότι μπορούν να επιστρέψουν. Για αρκετές νύχτες, διαφορετικοί άνδρες εισβάλλουν στο κτίριο και παίρνουν λίθους και κοσμήματα. Η υπόθεση παίρνει έτσι μια διάσταση σχεδόν απίθανη: ο θησαυρός του στέμματος δεν αδειάζεται σε μια στιγμιαία κλοπή, αλλά σταδιακά, όσο το Παρίσι διανύει μία από τις πλέον ταραγμένες περιόδους της Επανάστασης.

Και οι διαρρήκτες απολαμβάνουν άνεση μάλιστα! Οι μαρτυρίες της έρευνας μνημονεύουν γεύματα και μπουκάλια που καταναλώθηκαν μέσα στο Garde-Meuble. Η διάρρηξη σε μερικές στιγμές φαίνεται όχι τόσο ως μια κρυφή επιχείρηση που έχει τέλεια οργάνωση, αλλά ως μια παρατεταμένη λεηλασία στην οποία συμμετέχουν αρκετά πρόσωπα.

Τα πάντα αλλάζουν στις 16 Σεπτεμβρίου. Σ τη διάρκεια της νύχτας, άντρες εντοπίζονται κοντά στο κτίριο και ορισμένοι συλλαμβάνονται με πέτρες πάνω τους. Όταν οι αρχές ελέγχουν τους χώρους, αντιλαμβάνονται το μέγεθος της καταστροφής. Περίπου 9 000 πολύτιμοι λίθοι έχουν κλαπεί. Ο Ρεγκέν, ο Σάνσι και το Μεγάλο Γαλάζιο Διαμάντι έχουν εξαφανιστεί, όπως και αρκετά σήματα και ιστορικά κοσμήματα. Η δυναστεία των Μπουρβόν κληρονομιά, χτισμένη και εμπλουτισμένη διαμέσου γενεών, διαλύεται μέσα σε λίγες ημέρες.

Η έρευνα ξεκινά αμέσως και ένα σημαντικό μέρος του λαφυραγώγηματος επανέρχεται σταδιακά στην επιφάνεια. Ο Ρεγκέν εντοπίζεται ανάμεσα στα πρώτα και επανέρχεται στις εθνικές συλλογές· σήμερα φυλάσσεται στο μουσείο του Λούβρου. Άλλα κομμάτια επιστρέφουν επίσης στη Γαλλία μετά από μία μακρά καταδίωξη. Περίπου τα δύο τρίτα των κοσμημάτων τελικά περισώθηκαν μετά από δύο χρόνια έρευνας, αλλά όλα δεν επιστρέφουν ακόμη!

Ορισμένα αντικείμενα εξαφανίζονται οριστικά, ενώ άλλα ακολουθούν διαδρομές πολύ πιο μυστηριώδεις. Η πιο συναρπαστική περίπτωση παραμένει εκείνο το Μεγάλο Μπλε Διαμάντι του Λουδοβίκου ΙΔ΄. Μετά την κλοπή του 1792, το ίχνος του χάνεται. Το λίθος πιθανώς τεμαχίστηκε εκ νέου ώστε να κρυφτεί η προέλευσή του, μια μη αναστρέψιμη ενέργεια που εξαφανίζει τη μορφή του στην ιστορία.

20 χρόνια ακριβώς μετά τη διάρρηξη, το 1812, ένα μπλε διαμάντι μικρού μεγέθους φάνηκε στο Λονδίνο. Στη συνέχεια θα περάσει στην περιουσία του τραπεζίτη Χένρυ Φίλιπς Χοπ και θα γίνει το διάσημο διαμάντι Χοπ, σήμερα διατηρείται στην Σμιθσόνιαν της Ουάσιγκτον. Οι γεμμολογικές έρευνες από τότε έχουν επιβεβαιώσει ότι το Χοπ προέρχεται από το Μεγάλο Γαλάζιο Διαμάντι της Γαλλικής Κορώνας.

Η υπόθεση τροφοδοτεί γρήγορα τις πολιτικές υποψίες. Σε μια Επανάσταση όπου κάθε γεγονός ενισχύει τις κατηγορίες συνωμοσίας, ορισμένοι σύγχρονοι αρνούνται να πιστέψουν ότι ένας τόσο μεγάλος θησαυρός θα μπορούσε να κλαπεί από απλούς κακοποιούς. Υπουργοί και υπεύθυνοι της επανάστασης κατηγορούνται ότι άφησαν να συνεχιστεί ή ακόμη ότι οργάνωσαν τη ληστεία. Ο Νταντώ ειδικότερα στοχοποιείται από μεταγενέστερες φήμες, αλλά καμία σοβαρή απόδειξη δεν επιτρέπει να τεκμηριωθεί η ύπαρξη ενός ευρύτατου πολιτικού συνωμοσίας πίσω από τη διάρρηξη και αυτές οι εικασίες πρέπει να διακριθούν από τα γεγονότα που έχουν τεκμηριωθεί από την έρευνα.

Η κλοπή των κοσμημάτων του στέμματος παραμένει έτσι εκπληκτική χωρίς να χρειαστεί να της προσδώσουμε κάποια συνωμοσία. Η επιτυχία οφείλεται κατά κύριο λόγο σε έναν πολύ πιο συγκεκριμένο συνδυασμό: ένα τεράστιο και ευρέως γνωστό θησαυρό, ένα κτήριο με αδύναμη επιτήρηση και ένα Παρίσι βαθιά αποδιοργανωμένο από την πτώση της μοναρχίας, τον πόλεμο και τις βιαιότητες του Σεπτεμβρίου. Το σκηνικό της διάρρηξης, από την άλλη, υφίσταται ακόμη: το Garde-Meuble έχει μετατραπεί σε Hôtel de la Marine, στην πλατεία Κονκόρντ.

Για περαιτέρω ενημέρωση:

Το Hôtel de la Marine στο Παρίσι, το μεγαλειώδες μνημείο στην Place de la Concorde
Έχετε ακούσει για το Hôtel de la Marine; Πάμε να ανακαλύψουμε αυτόν τον ανακαινισμένο παρισινό θησαυρό πολιτιστικής κληρονομιάς, που δεσπόζει στην Place de la Concorde! [Διαβάστε περισσότερα]