Bijzonder: het Préludische Kunstdorp van Chomo in het bos van Fontainebleau

Een ongewone kunstplek verscholen in het woud van Fontainebleau, in Achères-la-Forêt (77). Een kerk van flessen, een schuilplaats bekroond met autokappen: nieuwsgierig gingen we op ontdekking naar deze plek, die open is op sommige weekenden van april tot oktober.

Als men spreekt over de Forêt de Fontainebleau, denkt men aan de rotsblokken, aan klimmers en aan zondagse wandelingen. Zelden aan een kerk gemaakt van flessen. En toch bevindt zich in Achères-la-Forêt, in Seine-et-Marne , het Village d'Art Préludien, het werk van een heel leven van Roger Chomeaux, alias Chomo. We gingen op ontdekkingstocht, en vertellen u over deze meest originele tussenpauze.

Het is goed om te weten dat deze plek van art brut sinds 2015 beschermd wordt door de Association des Amis de Chomo, mede-eigenaar van de locatie. Zij opent het voor het publiek tijdens enkele weekenden per jaar, van de lente tot de eerste herfstkleuren.

Wil jij ook graag door de poort stappen van dit dorp dat anders is dan alle anderen? In dit artikel vertellen we het verhaal van Chomo, wat je ter plaatse ontdekt en hoe je je bezoek plant.

Wie was Chomo, de kluizenaar-kunstenaar uit het Fontainebleaubos?

Om dit dorp te begrijpen, moet je eerst de mens begrijpen. Roger Chomeaux werd geboren op 28 januari 1907 in Berlaimont, in het Noorden, in een bescheiden gezin. In tegenstelling tot wat je misschien denkt als je zijn werken ziet, is hij geen autodidakt. Hij volgt de lessen aan de Écoles académiques van Valenciennes, waarna hij uitblinkt aan de École des beaux-arts de Paris, waar hij verschillende prijzen wint. Net als Picasso, Paul Klee of Dubuffet, heeft hij aanvankelijk een stevige klassieke vorming.

Getrouwd en vader van vier kinderen ontwerpt hij doeken voor huis Delarive als kunstdecorateur, terwijl zijn echtgenote een klein wolwinkeltje runt. Een vrij comfortabel bestaan, tot de oorlog dat verstoort. Hij keert zwaar getraumatiseerd terug uit een jaar gevangenschap in Polen en klopt vergeefs aan de deuren van Parijse galeries.

Tijdens zijn afwezigheid koopt zijn vrouw een klein perceel grond in Achères-la-Forêt. Daar wordt hij imker en ontdekt hij wat hij gebrande houtstukken noemt, stukken hout die door het vuur zwart zijn geworden en die hij omzet in sculpturen. In mei 1960, na een enkele tentoonstelling in galerie Jean Camion aan de rue des Beaux-Arts, neemt hij een radicale beslissing: hij keert nooit meer terug naar de stad.

Tijdens bijna veertig jaar, tot aan zijn dood op 19 juni 1999, leefde hij als kluizenaar in het bos, in grote ontbering, en trok hij zich op aan een reeks kleine baantjes om te overleven. Geïnspireerd door het Onzichtbare, droomt hij ervan het brons te onttronen door alle schrootmaterialen die hij kan vinden te gebruiken.

Een anekdote heeft ons bijzonder geraakt wat het personage betreft. Chomo ontving zijn bezoekers door hen uit te nodigen om samen met hem een droom te beleven, en hij hield ervan hen opnieuw te tituleren. Amélie Danchin, voormalig voorzitster van de vereniging, vertelt op de site van de Amis de Chomo dat ze in 1977 de naam Étoile du Soir kreeg. Je kunt je de scène heel goed voorstellen, tussen de geur van hout en het zoemen van de bijenkorven.

Wat is er te zien in het Village d'Art Préludien?

Bij de eerste stappen op de site besef je dat dit geen gewoon museum is. Het pad wijst naar de ingang van het dorp en er sieren al enkele werken het parcours.

Geen vitrines, geen rijtjes bijschriften, maar drie architectuur-sculpturen tussen de bomen geplaatst, gebouwd om zijn werken te herbergen. Gips, prikkeldraad, flessen en droog hout: alles wat anderen weggooiden, wordt hier materiaal voor creatie. De LaM van Villeneuve-d'Ascq, een referentiepunt voor art brut in Frankrijk, neemt trouwens de site op in de lijst van bijzondere huizen en tuinen van het land.

Een van onze favorieten is ongetwijfeld de Église des Pauvres en haar rozet, gemaakt van gekleurde flessen. Wanneer de zon erdoorheen schijnt, lijkt het op een hergebruikte glas-in-loodraam, dichter bij een kaleidoscoop dan bij een gotische kathedraal. Een eenvoudig detail, maar het geeft de plek alle poëzie.

Het Heiligdom van de Verbrande Bossen brengt juist deze verbrande-houtsculpturen samen die de reputatie van de kunstenaar hebben gemaakt. Het derde hoofdstuk, de Schuilplaats, bedekt met motorkappen en in de afgelopen jaren gerestaureerd, doet denken aan een metalen schildpad die tussen de varens op een rotsachtige flank is aangespoeld. Op iets meer dan een hectare onthult elke hoek een verrassing.

Je mag ook de Kantkapel niet missen.

Je kunt ook wat hoger klimmen om projecties te ontdekken die het werk en het leven van de kunstenaar illustreren, voordat je voor een steenblok met blauwe tinten staat.

In de jaren zeventig en tachtig zorgden deze eigenaardige bouwwerken voor talrijke reportages, en het universum van Chomo verwierf internationale reputatie onder liefhebbers van outsiderkunst. Hij wordt vaak vergeleken met Salvador Dalí of met de postbode Cheval en met zijn Paleis van het Ideaal. Twee koppige bouwers die decennialang hebben doorgebouwd aan het tot leven brengen van een eigen wereld met hun handen.

Hoe bezoekt u het dorp Chomo?

De site opent doorgaans tijdens het eerste en derde weekend van de maand, van april tot en met oktober, en ook tijdens de Europese Erfgoeddagen. De kalender en de openingstijden per seizoen staan op de site van de vereniging. De toegang kost 6 €, met een korting van 3 € voor werkzoekenden, mensen met minima, jongeren van 6 tot en met 18 jaar en personen met een handicap. Gratis voor kinderen onder de 6 jaar, en wij raden aan om uw tickets vooraf te kopen via de HelloAsso-ticketing van de vereniging.

Het dorp ligt langs de route Paris-Forêt, net buiten Achères-la-Forêt aan de D63, richting Milly-la-Foret en Vaudoué. Een kleine waarschuwing: de parkeermogelijkheden rondom de site kunnen beperkt zijn, vooral na bosbranden. De vereniging moedigt carpoolen en vervoer op afroep aan en licht de actuele toegangsvoorwaarden toe op haar praktische informatiepagina.

Groepen van meer dan 15 personen kunnen het hele jaar door op afspraak een rondleiding plannen. En als u met kinderen komt, biedt de vereniging een speurboekje aan, “Op het spoor van de geheimen van het dorp Chomo,” dat de ontdekking omzet in een echte speurtocht naar aanwijzingen.

Waarom naar het dorp Chomo komen?

Omdat er in Île-de-France niet veel vergelijkbaars bestaat. Het Chomo's kunstdorp richt zich tot liefhebbers van eigenzinnige kunst, nieuwsgierigen naar buitengewone verhalen en gezinnen die van uitjes houden die buiten de gebaande paden gaan. Je gaat er evenzeer naartoe voor de sfeer als voor de kunstwerken, en je vertrekt met het gevoel een man én een plek te hebben ontdekt.

De locatie is kwetsbaar en ligt buiten; draag passende schoenen voor het bosrijke terrein en kleed je naar de weersomstandigheden van vandaag. Buiten het seizoen, dat loopt van april tot en met oktober, moet je wachten op mooi weer.

Als brutkunst je heeft aangemoedigd om verder te verkennen, zijn er twee adressen die de ervaring mooi verlengen. In Parijs, aan de voet van de Montmartre-heuvel, besteedt de Halle Saint-Pierre haar tentoonstellingen aan brutkunst, naïeve kunst en het bijzondere. Een mooie manier om in de stad de vrije geest van Chomo terug te vinden.

En om in het bos te blijven, richting Milly-la-Forêt in Essonne, op een paar kilometer van Achères. Daar staat een andere reus geboren uit hergebruik klaar voor wandelaars in het bos: de Cyclop van Jean Tinguely. Dit monumentale kunstwerk van meer dan 22 meter hoog werd vanaf 1969 bedacht samen met Niki de Saint Phalle en een groep vriend-artiesten.

Zonder vergunning gebouwd en met gerecyclede materialen werd de Cyclop pas in 1994 officieel geopend, vijfentwintig jaar na de start van de werkzaamheden. Zijn metalen hoofd, bekleed met spiegels, en de voortdurend bewegendeMechanismen maken van hem een eigenaardige neef van Chomo’s hutten — maar dan in machinale vorm. Je bezoekt het via een rondleiding, vooral in het weekend van de lente tot de herfst. Alle info vind je op de officiële Cyclop-website.

Het laatste woord: na dit bezoek blijft vooral hangen dat je niet ver van Parijs hoeft te gaan om buitengewone bestemmingen tegen te komen. Tussen de flessen van Chomo en de tandwielen van Tinguely vertelt de rand van het Fontainebleau-woud een andere kunstgeschiedenis, vrijer en koppiger. Ons advies: doe ze allebei in hetzelfde weekend, beginnend bij Achères-la-Forêt en eindigend tegenover het gouden oog van Cyclop.