Paris'te 16 Ekim için anma: Montmartre'deki Sacré-Cœur Bazilikasının kutsanması

16 Ekim 1919’da Montmartre’ın Sacré-Cœur Kilisesi, Paris Başpiskoposu Kardinal Amette tarafından kutsandı ve 44 yıllık çalışmanın ardından bazilika mertebesine yükseldi. Montmartre tepesinin üstünde yükselen bu Roma-Bizans üslubundaki dini yapı, hâlâ büyüleyici olduğu kadar bazı Parislilerin tepkisini de çekiyor; onlar bunun “Komünardların kanı üzerinde inşa edildiğini” savunuyorlar.

1919 yılının 16 Ekim Perşembe günü Montmartre'ın Sacré-Cœur Kilisesi, Paris Başpiskoposu Kardinal Amette tarafından kutsanmış ve papalık legatı Kardinal Vico'nun başkanlığında basilika statüsüne yükseltildi. Commencée en 1875, la construction de l'édifice religieux, bâti sur les hauteurs de la butte Montmartre, ne se terminera qu'en 1923. — bu dini yapı, édifice religieux olarak inşa edilmeye başlandı ve Montmartre Tepesi'nin doruklarında yükselir; tamamlanması ancak 1923 yılında sona erdi.

Her zaman, Montmartre Tepesi halklar tarafından bir ibadet yeri olarak görüldü; bu, varsayılan ilk Gaulo ritüellerinden 12. yüzyılda inşa edilen église Saint-Pierre'nin Montmartre Kraliyet Manastırı'nın ayrılmaz parçası olmasıyla sürmüş, üçüncü yüzyıldaki décapitation de Saint-Denis ve Mercure ile Mars adına dikilen gallo-roman tapınakları üzerinden anlatılmıştır. Anekdota göre tepenin adı, Mons Martis ('Mars Dağı') kökünden türemiş, yıllar içinde Mons Martyrum ('Şehitler Dağı') olarak yeniden yorumlanmış ve sonunda Mont de Martre (martre eski Fransızcada 'şehit' anlamına gelir) şeklini almıştır.

4 Eylül 1870, Üçüncü Cumhuriyet'in ilanı günü, Fransa Prus orduları tarafından işgal altındayken ve Paris kuşatılmak üzere iken, başkentin merkezinde İsa Mesih ibadetine adanmış bir kutsal mekân kurma fikrini birçok din adamı gündeme getiriyor; Fransa'nın günahlarını affetmek amacıyla ve 1789 Devrimi'nde başlayan bir yüzyıllık çöküşe karşı gördükleri ilahi bir cezaya son vermek için ilahi bir cezaya son vermek hedefleniyor.

Hayırsever Alexandre Legentil'in öncülüğündeki bu fikir ulusal çapta yankı buluyor; kardeşiyle evli olan Parisli ressam ve tanınmış sima Hubert de Fleury ile birlikte Legentil, İsa adına yüceltilen bu yapının gerçekleştirilmesi için adımlar atıyor. Birlikte iki bey, 1872 yılının sonunda Ulusal Meclis’e başvurarak kilisenin kamu yararı olarak tanınması yönünde talepte bulunuyor; böylece şehir ve pek çok özel mülk sahibinin elindeki gerekli arazileri edinmek mümkün olacak.

Çoğunlukla krallık yanlısı, muhafazakâr ve Katolik bir meclis olan Ulusal Meclis, Şubat 1871'de seçildikten sonra 24 Temmuz 1873'te kamu yararı yasasını çoğunlukla kabul eder. Birçok kişi için bu karar, Paris Komünü sırasında işlenen suçları telafi etmek ve böylece muhafazakârlar tarafından savunulan kiliselere dayalı bir Fransa'nın yeni bir "ahlaki düzeni"ni tesis etmek amacı taşır.

Gerçekten de Montmartre tepesinin, Mart-Nisan 1871 arasındaki Komün İhtilali’nin kitle isyanının başlangıç noktası olarak kabul edildiği bu dönemde, ünlü “toplar meselesi” hâlâ hatırda. Bugün bile birçok Parisli, Sacré-Cœur’un “Komünler’in kanı üzerinden inşa edildiğini” düşündüğünü savunur. Hubert de Fleury, bina temelinin atılışı sırasında şu sözleri söyledi: “Orası, Komün’ün başladığı yer; General Clément-Thomas ve Lecomte’nin katledildiği yer, burada Sacré-Cœur Kilisesi yükseliyor! Bu tepeyi, içkili serseriler tarafından geçilmekte olan, tüm dini fikirlere karşı düşmanca görünen ve Kilise’ye duyulan nefreti özellikle canlandıran bir nüfusu barındıran bu alanı hatırlıyoruz.”

1873 yılının 24 Temmuz yasası, Paris Başpiskoposu Monseigneur Guibert'e Montmartre Tepesi'ndeki arazileri gerektiğinde kamulaştırma yoluyla edinme imkanı tanıyor. O zamana kadar Saint-Pierre Kilisesi'nin arkasında yer alan araziler guinguettes, jardinets ve bir panayır tarlasının yanındaydı. Aynı yıl, Ulusal Vaad Projesi Çalışma Komitesi ile Paris Başpiskoposu tarafından projenin mimarını seçmek amacıyla bir yarışma düzenlendi.

Kamuyu oluşturan adaylardan beklenen birkaç unsur var: yer seçimi olarak Montmartre tepesinin konumu, bütçe sınırı 7 milyon frank, bir kripta inşa edilmesi ve binanın dışında uzaktan görülebilen Sacré-Cœur’un anıtsal heykelinin varlığı. Yarışmayı, 77 proje arasından kazanan mimar Paul Abadie oldu; bazıları mimarlık dünyasının figürleri ve Roma Büyük Ödülü sahibi projelerdi. Abadie, dönemin popüler neo-barok stiline karşı öne çıkmak için kubbe, külahlar ve campanile gibi geleneksel görkemli unsurları içeren bir romano-byzantine bazilika tasavvur etti.

Honoré Daumet, Paul Abadie’nin 1884’teki vefatından sonra görevi devralır; kendisi daha sonra Charles Laisné ile yer değiştirir ve vitrayların gerçekleştirilmesi için cam vitray ressamı Émile Hirsch ile çalışır. Ardından ardışık olarak çeşitli mimarlar gelir: Henri-Pierre Rauline, Lucien Magne ya da Jean-Louis Hulot.

Bina inşası, birçok inananın finansmanı sayesinde mümkün oldu; özellikle Taşlar İçin Abonelik kampanyası, aileleri bir taş, bir sütun ya da bir şapel satın almak için gerekli meblağı sağlamaya teşvik ediyor ve bağışçıların tam adı, baş harfleri ya da arması bu taşlara kazınıyor. Toplamda yaklaşık 46 milyon frank yarım yüzyıl içinde bu bağışlar sayesinde toplandı ve bağış yapan yaklaşık 10 milyon inanan etkili oldu.

Travertenin ilk taşı, yağmur altında bile beyazlığını koruyan son derece ince taneli bir kaya, 16 Haziran 1875 tarihinde Paris Başpiskoposu Kardinal Guibert tarafından, eski La Galette değirmeni yakınında yerleştirildi. 83 kuyu, 33 metre derinliğe kadar uzanan, temelleri güçlendirmek için betona dönüştürüldü; 35 000m3 gevşek toprak ise taş ve çimentoya yer değiştirdi. Bir yıllık sürede bile geç olmadan, çalışmaların hemen yanında geçici bir kilise törenle hizmete açıldı.

1878'de Krypta'nın inşaatına başlanır ve 1881'de Bazilikanın yapımına geçilir. İç mekânı nef ise 5 Haziran 1891'de açılırken, bu dönemde III. Cumhuriyet köklü biçimde din karşıtı bir tutum sergileyerek yapıyı halkın evi ya da bir tiyatroya dönüştürmeyi arzuluyordu. Paul Abadie'in başlangıç planlarından biraz sıyrılan mimarlar Rauline ve Magne, tüm yapıya neo-Rönesans öğeler ekleyerek, uzatılmış kubbeler ve zarif dikey kubbeler gibi unsurları ortaya koydu.

Kilisenin kutsanması 17 Ekim 1914'te gerçekleşmesi beklenirken, Fransa'nın savaşa girişi bu olayı erteledi. Ayrıca çalışmalar hâlâ tamamlanmış değil. 91 metre yüksekliğindeki çan kulesinin 1912'de tamamlanması ve cephe bütününün 1914'te tamamlanması gerekmektedir.

Sonunda 16 Ekim 1919 Perşembe günü Sacré-Cœur Kilisesi'nin kutsanması Paris Başpiskoposu Kardinal Amette tarafından, papa legatı Kardinal Vico'nun başkanlığında ve çok sayıda piskopos, dini makamlardan yetkililer, din adamları, sivil şahsiyetler ile sade inançlıların katılımıyla gerçekleştirildi; ve bazilika statüsüne yükseltilmiştir.

Resmi olarak 1923'te tamamlanan Sacré-Cœur'in inşası 1930'lı yıllara kadar ek binalar, ofisler, yatakhaneler ve sakristiya ile devam etti. Vitrajlar, 1903 ile 1920 arasında yerleştirilmiş ve İkinci Dünya Savaşı sırasında tahrip edilmiştir, daha sonra çağdaş vitraylarla değiştirilmiştir.

Sacré-Cœur'in dışında geçen turistler ile Parisli gezginler hâlâ bugün de romanik ve Bizans etkili bir mimari üslup ile karşılaşabilir, 83 metre yüksekliğinde merkezi kubbe, Eiffel Kulesi inşa edilene kadar Paris'in en yüksek noktası olan, Fransa'nın en büyük çanını barındıran kampanile, ayrıca birçok heykel arasında Jeanne d'Arc'ın, göğsünde İsa'yı tasvir eden Sacré-Cœur'teki İsa heykeli ve tek elde kılıç, diğer elde Kristo'nun taçını sallayan Saint-Louis heykeli de bulunuyor.

Basilikanın içinde, koro kubbesi dikkat çekiyor çünkü o, Fransa’nın en büyük mozaiğini barındıran İsa’nın Kutsal Kalbi’ni tasvir ediyor; Meryem Ana ve Aziz Mikael ile çevrili ve diz çökmüş halde, Papa Léon XIII ile Jeanne d’Arc da. Bu eser, Briare emaylarıyla Parisli mozaikçiler Atelier Guilbert-Martin tarafından 1918–1922 yılları arasında yapılmıştır. Nefin çevresini onlarca şapel sarıyor; büyük orglar ise 1919’da kurulduğu hâlde hâlâ yerinde duruyor. Alt katta, krypta mezarları, birkaç şapel ve azizler ile Meryem’in heykellerini barındırır.

Daha fazla bilgi için:

Metin içinde Fransızca bir içerik bulunmuyor; verilen HTML yapısı değiştirilmeden olduğu gibi bırakıldı.