1668 yılında Molière kariyerinin zirvesindeydi. 46 yaşında Jean-Baptiste Poquelin, Kralın Tiyatrosu Topluluğu’nu yönetiyor ve yıllardır Palais-Royal Tiyatrosu’nda, birkaç adım ötede Louvre ile iç içe bir konumdaydı. Louis XIV ona koruma sunmuştu; fakat güçle olan bu yakınlık dramaturguya yönelik polemiklerden kendini kurtaramamıştı. Tartuffe, 1664 yılında Versailles’te ilk kez sahnelenmiş ve dindar çevrelerin öfkesi nedeniyle yasaklanmıştı. L'Imposteur başlığıyla 1667’de sunulan yeni versiyon da aynı şekilde yasaklandı.
Molière yazmaya hâlâ şaşırtıcı bir hızla devam ediyor. Ocak 1668'de Amphitryon; yayımlıyor; Temmuz'da George Dandin ou le Mari confondu Versailles'deki Büyük Kraliyet Eğlencesi önünde mahkeme önünde sahneye çıkar. Ardından L'Avare geliyor. 9 Eylül 1668'de Troupe du Roi bu oyunu ilk kez Palais-Royal'in sahnesinde sunuyor. Eski basımlar bu tarihi özenle hatırlatır: başlık sayfası, oyunun « Paris'te Palais-Royal Tiyatrosu'nda, 9 Eylül 1668 tarihinde, Kral Tiyatrosu Tiyatrosu tarafından ilk kez temsil edildi » ifadeyle kayda geçirir.
Molière sadece bu eserin yazarı olmakla kalmıyor, aynı zamanda Harpagon'u da sahneliyor. 46 yaşında olan oyun yazarı, kendisi bu yaşlı, otoriter, kuşkucu ve servetine düşkün babayı bizzat canlandırıyor. Geleneksel anlatı, Molière'in rolünde hâlâ süregelen kendi öksürüğünden de faydalanarak bu karakterin bazı komik etkilerini güçlendirdiğini söylemeye varır.
Harpagon zengin; bu yüzden hiçbir şeyi harcamaya yanaşmıyor. Oyun boyunca tüm ekonomi bu çelişkinin üzerine kurulu. Cimri, konforlu yaşamak için yeterli paraya sahip olsa da her harcama onu dayanılmaz bir kayıp olarak görüyor. Hizmetkârlarını şüpheyle takip ediyor, evini gözetim altında tutuyor, şartlar aşırı yüksek borçlar veriyor ve bahçesinde sakladığı on bin altın sikke içeren bir kasa bulunuyor. Bir saplantı, etrafındakileri de adeta bulaşıyor.
Yine de bu karakter neredeyse Molière adıyla özdeşleşmiş olan bu figür, 1668 yılı Parisli prodomiyer izleyicisini hemen büyülemiyor! Bu, L'Avare tarihinin en ilginç paradokslarından biri: Oyun bugün o kadar tanıdık ki, sahneye çıkışını teatral bir olay olarak düşünmek zorlaşıyor; oysa 9 Eylül'deki yaratılış, arzulanan coşkuyu yaratmıyor.
Molière tarafından seçilen biçim muhtemelen önemli bir rol oynuyor. L'Avare, büyük bir 5 perdelik, düz yazı ile yazılmış bir komedi. Oysa Parisli izleyici, büyük komediyi dizeyle, özellikle hece ölçüsüyle bağdaştırmaya alışkındı. Birinci temsil sayıları bu temkini doğruluyor: İlk serinin gösteri sayısı 7 Ekim 1668'e kadar sadece 9 temsil içeriyordu. L'Avare daha sonra Palais-Royal’e dönüp ikinci bir seri olarak 12 temsil ile 14 Aralık ile takip eden Ocak ayı 22'si arasında sahneleniyor.
Ortalama hasılat, topluluğun kayıtlarına göre gösteri başına yaklaşık 500 livre civarında olup, bu bir orta düzeyde bir başarı olarak kabul edilir; bir zafer değildir. Bir başka Molière oyunu da kısa süre içinde onun parlaklığını gölgede bırakacak. 5 Şubat 1669’da yıllardır süren mücadeeden sonra Tartuffe nihayet özgürce sahnelenebilir. Bu kez başarı oldukça büyük; ve Tartuffe fenomeni karşısında L'Avare geçici olarak ikinciliğe düşüyor.
Ama Molière onu yine de terk etmiyor. Eserini hâlâ 1670, 1671 ve 1672 yıllarında yeniden sahneliyor, bu kez de Palais-Royal’da. Ancak Molière 1673 Şubat’ında vefat ettiğinde, L'Avare tiyatro tarihinin ona vereceği anıt nitelikli yer hâlâ sahip olduğu bir konuma ulaşmamıştı. Bu kutsama adım adım inşa edildi ve Molière’in topluluğu bile onu yaşatmaya devam etti.
1680 yılında Louis XIV, Paris'in başlıca Fransız birliklerinin toplanmasını emretti: bu, Comédie-Française'in doğuşudur. L'Avare, kurulan yeni topluluk tarafından 2 Eylül 1680'de Hôtel Guénégaud Tiyatrosu'nda sahneye konuldu; topluluğun kurulmasından sadece birkaç gün sonra.
Yüzyıllar boyunca Harpagon'un rolü, Fransız oyunculara sunulan büyük sınavlardan biri haline geldi. Molière bu karakteri yaratmıştı; ondan sonra gelenler arasında özellikle Rosimond, Brécourt, Duchemin, Des Essarts ve Grandmesnil sayılır. 19. yüzyılda yorumlar değişmeye devam etti: Leloir karaktere kaygı verici ve neredeyse halüsinatif bir boyut kazandırdı, oysa Coquelin cadet, 1893'ten itibaren bu karakterin komik yönünü daha çok vurgulamaya başladı.
İlk temsilin yapıldığı mekân da köklü biçimde değişti. Molière’nin Palais-Royal Tiyatrosu bugün olduğu gibi Comédie-Française salonu değildir! L'Avare'nin sahnelendiği salon, 17. yüzyılda Kardinal Richelieu için inşa edilen ve o dönemde Palais-Cardinal olarak adlandırılan saraya ait olan bir binada yer alır; burada bir gösteri salonu düzenlenmişti. Richelieu'nun 1642’de ölümüyle saray, Louis XIII'e devredilir ve ardından kraliyet ailesinin işgali altında Palais-Royal adını alır.
Bu salonda 1660'ta Molière ve sa troupe yerleşti; Louvre'un genişletilmesi için yıkılan Petit-Bourbon sahnesinden çıktıktan sonra. Birkaç on yıl boyunca Palais-Royal, böylece Molière tiyatrosunun laboratuvarlarından biri haline geldi. Orada özellikle L'École des femmes, Le Misanthrope, L'Avare ya da Le Bourgeois gentilhomme gibi eserler yaratıldı. Ayrıca orada Le Malade imaginaire adlı oyunu Molière son kez 17 Şubat 1673 tarihinde sahneledi ve ölmek üzere birkaç saat sonra Rue de Richelieu'deki evinde hayata veda etti.
Daha ileriye bakmak için:
Molière'in izinde Paris'te bir keşif turu
Molière'in 400. doğum günü münasebetiyle, büyük Fransız oyun yazarının izinde Paris'te bir gezintiye çıkın ve onun hayatına damgasını vuran pek çok yeri keşfedin. [Devamını oku]
La Comédie-Française, kulislerini zaman zaman ziyaretçilere açıyor. Logeler, teknik alanlar ve prestijli Molière'in Evi'nin geleneklerini keşfedin. [Devamını oku]
Bu sayfa yapay zeka destekli unsurlar içerebilir, daha fazla bilgi burada.
Tarihler ve zaman çizelgeleri
Tarihinde 9 Eylül 2026
Yer
Comédie française - Salle Richelieu
1 Place Colette
75001 Paris 1
Rota planlayıcı
Ulaşılabilirlik
Erişim
Metro Palais Royal - Musée du Louvre
Molière'in izinde Paris'te bir keşif turu
Comédie-Française'in perde arkalarını nasıl gezebilir ve dekorun arkasını keşfedebilirsiniz?
