Paris'te 18 Eylül – Paris itfaiye taburunun kuruluşu

İmparator balosu sırasında çıkan ölümcül bir yangın, başkentin yardım örgütlerini kökünden değiştirecek. 18 Eylül 1811'de Napolyon I., yangınla mücadeleyi profesyonel bir askeri birliğe devretti: Paris'in sapeurs-pompiers alayı, günümüzdeki BSPP’nin atası.

18 Eylül 1811 tarihinde, Napolyon Birinci, Paris itfaiye eri taburunu kuran kararı imzalıyor. Artan nüfusuyla başa çıkmak amacıyla başkentin yangınlarını söndürmek için İmparator köklü bir tercih yaptı: eski sivil yapılan gardes-pompes yerine askeri disiplin altında çalışan profesyonel birimler kuruldu. Bu karar, Napolyon’un kendisinin de alevlerden zar zor kaçtığı bir akşamın bir yıl önceki felaketten doğdu.

Paris'in elbette 1811'de itfaiyecileri keşfetmesi söz konusu değildir. Uzun zamandır yangınlarla mücadele çeşitli kuruluşlar tarafından yürütülüyor, sık sık bina ustalarının desteğiyle. 17. yüzyılın sonlarında daha etkili yangın pompaları ortaya çıkmasıyla dönüm noktası yaşanır. 1699'da François Dumouriez du Perrier, Paris'e yeni pompaların getirilmesi ayrıcalığını elde eder; ardından yangın muhafızları birliği 1716'da XV. Louis döneminde örgütlenir.

Éphéméride du 18 septembre à Paris : La création du bataillon des sapeurs-pompiers de Paris — Napoléon Ier en uniforme de colonel des chasseurs de la Garde, peint par Robert Lefèvre en 1809. Le 18 septembre 1811, l'Empereur signe le décret instituant le bataillon de sapeurs-pompiers de Paris. Copyright : CC0 Paris Musées / Musée Carnavalet – Histoire de Paris – Robert Lefèvre

Yüz yıl sonra dahi bu mekanizma sınırlarını gösteriyor. Birinci İmparatorlukun başkenti olan Paris yoğun bir kent; sokakları çoğu zaman dar, yapılar hâlâ büyük ölçüde ahşap, yangınla mücadele araçları ise hâlâ ilkel. Bu bağlamda, 1 Temmuz 1810 tarihinde yangın patlak veriyor ve Paris yardım örgütlenmesini köklü biçimde sarsıyor.

O akşam Avusturya Büyükelçiliği'nde görkemli bir resepsiyon verildi; Montesson Oteli, Mont-Blanc Sokağı üzerinde — bugün Chaussée-d'Antin Bulvarı olarak bilinen yerde. Büyükelçi, Prens Schwarzenberg, Napoléon I'in Avusturya Arşidüşesi Marie-Louise ile olan yakın dönemdeki evliliğini kutluyordu; iki uzun süredir düşman görülen güç arasındaki yakınlaşmayı pekiştirmeyi amaçlayan bu birlikteliğin simgesi sayılıyordu.

Yüzlerce misafiri ağırlamak için bahçeye devasa bir geçici bal salonu inşa edildi. Ahşap, kumaşlar, perdeler, danteller, suni çiçekler: dekor etkileyici, ancak son derece kolay tutuşur. Yüzlerce mumlar ve ışıklar kutlamayı aydınlatıyor. Gecenin ilerleyen saatlerinde bir perde tutuşturuluyor. Alevler hızla tavanı, ardından tüm yapıyı sarıyor. Panik yayılıyor; misafirler kaçmaya çalışırken yangın bu geçici mimari yapıyı dakikalar içinde tüketiyor.

Napolyon ve Marie-Louise çıkmayı başarsalar da yangında birçok kişi hayatını kaybetti. Bunlar arasında büyükelçinin kayınvalidesi olan princesse de Schwarzenberg Pauline d'Arenberg de bulunuyor; kızlarından birini aramak için salona geri dönmüştü. Tam ölüm sayısı konusunda uzun süredir çelişkili anlatılar dolaştı; bazı tanıklar kayıpların sayısını abarttı, fakat bu catastrophe kamuoyunda bir scandale yaratmaya yetecek kadar şiddetli oldu.

Çünkü Napoléon yalnızca yangının nedenine odaklanmıyor, yardım çalışmalarının neden bu kadar etkisiz kaldığını da kavramak istiyor. Trajedinin ardından başlatılan soruşturma, Paris örgütlenmesinin zaaflarını gün yüzüne çıkarıyor: komuta hatası, yetersiz disiplin, kötü hazırlık ve koordinasyon eksikliği. Yangın gecesi sahnede bulunan gardes-pompes doğrudan felaketin sorumlusu olarak gösterilmez, ancak kurumun genel işleyişi ağır biçimde sorgulanıyor.

Napolyon için yanıt, kendinden başka hiçbirine göre bildiği modele dayanır: ordu. Birinci yeniden yapılandırma 1811'de gerçekleşir ve İmparatorluk Muhafızları Mühendisleri'nin saperleri imparatorluk konutlarını korumak için görevlendirilir. Ardından belirleyici bir reform geliyor.

18 Eylül 1811 tarihinde resmi olarak İmparatorluk kararnamesi Paris itfaiyesi taburunu kurdu. Sivil itfaiye görevlileri, kalıcı bir askerî eğitim lehine ortadan kaldırıldı. Yeni birlik, polis valisinin yetkisi altında toplandı; bu kurumsal özellik, Paris itfaiyecilerinin organizasyonunun temelini oluşturan yapı olarak iki yüzyılı aşkın bir süre boyunca sürüyor.

Tabur dört bölüğe ayrılmış; her biri başkentin bir bölümünden sorumlu. Erler artık hiyerarşi, eğitim ve askeri disiplin kurallarına tabi. Hedef, sadece yangın çıktığında pompa kullanabilen insanlar toplamak değil: kalıcı, eğitimli ve derhal seferber edilebilecek bir güç gereklidir.

Bu militarizasyon, Paris itfaiyecilerinin en belirgin özelliklerinden biri olarak öne çıkıyor. Fransa'nın çoğu kentinde itfaiye hizmetleri farklı modeller benimseyecek. Ancak Paris'te nüfus yoğunluğu, iktidarın merkezileşmiş gücü ve başkentin stratejik önemi, rejimin bakışında özel bir örgütlenmeyi gerekli kılıyor.

“sapeur-pompier” kelimesi bu iki kökeni de kendi içinde özetler. "pompier" yangına yönelik suyu ileten pompaları kullanır; "sapeur" ise askeri deha ile bağlantılıdır; bu insanların görevi geçiş yollarını açmak, engelleri aşmak ve yapıların üzerinde müdahale etmek olabilir. Şehirdeki büyük kentsel yangınları karşısında, alevlerin komşu evlere sıçramasını engellemek için bazen bir binayı yıkmak gerekmiştir.

1811'de kurulan yapı bugün bilinen brigadeden farklı bir formdaydı. Ekipman, araçlar, iletişim ve müdahale yöntemleri 19. ve 20. yüzyıllarda köklü bir evrim geçirecek. El pompaları buharla çalışan pompalara, ardından motorlu araçlara dönüşecek; uyarıcılar ve telgraf cihazları ise kuryelerin yerini kademeli olarak alacak; merdivenler, solunum ekipmanları ve kurtarma teknikleri ise mesleğin profilini değiştirecek.

Kurum kendisi de Paris ile büyüdü. 5 Aralık 1866’da, haussmannien başkentin önemli ölçüde genişlediği dönemde, tabur Paris İtfaiyecileri Tugayı olarak dönüşüm geçirdi. Yüzyıl sonra, 1 Mart 1967’de bu tugay, Paris İtfaiyecileri Tugayı, BSPP adını aldı.

Napoléon’un koyduğu ilke bugün de şaşırtıcı biçimde istikrarlı: Paris itfaiyecileri hâlâ kara ordusu askerleri olarak görev yapıyorlar ve polis valisinin yetkisi altında çalışıyorlar. Ancak görev alanları 1811 Parisinin sınırlarının çok ötesine yayıldı; bugün başkentin yanı sıra Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis ve Val-de-Marne illerini de kapsıyor.

Daha ileriye bakmak için:

Saint-Ouen'deki özel müzede kendinizi Paris itfaiyesinin tarihine bırakın (93)
Eğer daha önce bilmiyorsanız, Saint-Ouen-sur-Seine (93) kasabasında itfaiye teşkilatına adanmış bir müze bulunmaktadır: yılda sadece birkaç kez veya rehberli turlarla açılan bu müze, tüm ailenin keşfedebileceği bir anma yeridir. [Devamını oku]

Bu sayfa yapay zeka destekli unsurlar içerebilir, daha fazla bilgi burada.