Kỷ niệm ngày 17 tháng 10: Vụ thảm sát người Algeria, bị ném xuống sông Seine

Vào ngày 17 tháng 10 năm 1961, một cuộc biểu tình ôn hòa do Front de Libération Nationale tổ chức để đòi độc lập cho Algeria đã bị đàn áp đẫm máu. Trong một đêm, từ 30 đến 200 người Algeria đã bị giết và bị ném xuống sông Seine.

Vào tối thứ ba ngày 17 tháng 10 năm 1961, một cuộc biểu tình ôn hòa được tổ chức tại Paris bởi Front de Libération Nationale nhằm ủng hộ độc lập của Algérie đã bị lực lượng cảnh sát thời đó đàn áp rất mạnh theo lệnh của Maurice Papon, người đứng đầu cảnh sát Paris. Giữa 30 và 200 người nhập cư Algérie, theo các nhà sử học, đã bị giết và ném xuống sông Seine,

Tháng Mười năm 1961. Đã năm tháng trôi qua kể từ Hiệp định Évian vào tháng Tư, các cuộc đàm phán giữa Front de Libération Nationale và chính phủ Pháp diễn tiến thuận lợi về vấn đề độc lập của Algérie, thuộc địa của Pháp từ năm 1830, và có vẻ sẽ sớm đạt được kết quả với mục tiêu ngừng bắn và sự thành lập một Nhà nước Algérie độc lập.

Những căng thẳng ở Paris đang ngày càng ủ nùi và các trận đối đầu giữa cảnh sát và người nhập cư diễn ra gần như hàng ngày. Được bổ nhiệm trưởng phòng cảnh sát Paris vào tháng 3 năm 1958, Maurice Papon, người từng làm việc ở Constantine nơi ông thành lập các détachements opérationnels de protection với đặc thù là torture, nay muốn đối phó với Liên đoàn Pháp của Front de Libération Nationale một cách kiên quyết và hung hãn hơn, và mang đến Paris các hình thức tra tấn đã từng được dùng ở Algérie.

Cuộc khám xét và bắt giữ trong cộng đồng người Algeria ở Paris trở nên gay gắt hơn vào tháng 8 năm 1961. Đáp trả, FLN tổ chức một dòng chuỗi vụ tấn công khiến 11 cảnh sát Pháp phải bỏ mạng. Mức độ bạo lực leo thang từ hai phía và Maurice Papon tuyên bố rằng "đối với một cú đánh nhận được", người ta được lệnh trả lại gấp mười.

Vào ngày 5 tháng 10 năm 1961, một sự xúc phạm mới với l'instauration d'un couvre-feu à Paris dành cho "Français musulmans d’Algérie" có lệnh không được rời khỏi nhà mỗi đêm từ 20h30 đến 5h30. Lệnh được diễn đạt như sau: "Nên được khuyến cáo một cách cấp thiết nhất đối với người lao động Algérien để không lưu thông ban đêm trên các phố của Paris và ngoại ô Paris, và đặc biệt từ 20 h 30 đến 5 h 30 sáng."

Nhưng Mặt trận Giải phóng Dân tộc không đồng ý theo cách ấy. Cho rằng lệnh cấm này, đúng như nhận định, là phân biệt đối xử và tùy tiện, FLN kêu gọi các người di cư Algeria, nam nữ và trẻ em, biểu tình ôn hòa vào tối ngày 17 tháng 10 năm 1961 để phản đối lệnh giới nghiêm được ban hành từ mười ngày trước và đòi độc lập cho quê hương.

Hơn 20.000 người Algeria đã đáp lại lời kêu gọi xuống đường của FLN và bất chấp lệnh giới nghiêm. Cuộc biểu tình, im lặng và ôn hòa - FLN yêu cầu những người tham gia không đáp trả bất kỳ sự kích động nào - bắt đầu lúc 8 giờ tối. Tại các quảng trường công cộng, những người biểu tình hô vang các khẩu hiệu: « Không lệnh giới nghiêm ! » ; « Đàm phán với chính phủ lâm thời của Cộng hòa Algeria » ; « Độc lập cho Algeria ! » ; « Vive le Front de Libération. »

Những chỉ thị của Bộ Nội vụ đưa ra rõ ràng: phải ngăn chặn tuyệt đối các cuộc tập hợp như vậy. Và sau đó bắt đầu một đêm kinh hoàng, đỉnh cao của cuộc cách mạng Algeria ở Pháp; một cuộc thảm sát thực sự do chính quyền Pháp gây ra đối với những người biểu tình Algeria.

Trong một đêm, từ tổng số 22 000 người biểu tình, 11 538 người Algérie bị bắt giữ một cách hoàn toàn tùy tiện và được đưa đi, trên các xe buýt của Paris được huy động đặc biệt cho dịp này, tới nhiều camps d’internement ở Paris như Palais des Sports, Parc des expositions de la Porte de Versailles, stade Pierre de Coubertin hay cả trung tâm nhận diện Vincennes, nơi họ bị đánh đập, tra tấn và bị thẩm vấn kéo dài nhiều ngày bởi lực lượng chức năng. Một số người đã bỏ mạng ở đó.

Ra khỏi cửa lên tàu điện ngầm, những cú đánh và lời lẽ miệt thị nhằm vào người nhập cư ập tới với mức độ tàn bạo chưa từng thấy; cuộc săn đuổi theo diện mạo được khai phóng, cuộc đàn áp kéo dài suốt đêm. Trên phố, trong các ga tàu điện ngầm, lực lượng thực thi pháp luật tấn công và giết hại hàng chục người biểu tình một cách cố ý và ném thi thể họ xuống sông Seine.

Vào sáng sớm ngày 18 tháng 10 năm 1961, các báo đưa tin chỉ 2 đến 3 người chết theo cảnh sát và giữa 44 và 64 người bị thương. Người ta sẽ biết sau này rằng nhiều phóng viên và nhiếp ảnh gia có mặt tại hiện trường đêm biểu tình đã bị Sở Cảnh sát đàn áp; chỉ Libération và L'Humanité dám lên tiếng tố cáo vụ thảm sát. Nhưng trong những ngày sau đó, dizaines de corps sont repêchés, hàng chục thi thể được vớt lên, trôi nổi trên sông Seine. Theo các nhà sử học, có từ 30 đến 200 người Algériens đã chết tối đó.

Dù nhiều nghị sĩ lên tiếng phẫn nộ, trong số họ có Gaston Defferre và Eugène Claudius-Petit kêu gọi nhanh chóng thành lập một ủy ban điều tra, Maurice Papon vẫn kiên định ủng hộ cảnh sát Pháp, cho rằng họ đã làm tròn nhiệm vụ của mình.

Trong suốt một thời gian dài, Pháp đã im lặng về sự kiện đầy bạo lực hiếm có này, được các nhà sử học người Anh Jim House và Neil MacMaster xem là cuộc đàn áp bởi nhà nước đương thời khốc liệt nhất từng được áp dụng cho một cuộc biểu tình ngoài phố ở Tây Âu.

Phải đợi đến năm 2001 để một bảng tưởng niệm được đặt, trên đó ghi "Tưởng niệm cho nhiều người Algérie bị giết trong cuộc đàn áp đẫm máu của cuộc biểu tình ôn hòa ngày 17 tháng 10 năm 1961" do thị trưởng thời đó, Bertrand Delanoë, đặt trên cầu Saint-Michel, cách Văn phòng Cảnh sát chỉ vài bước chân, nơi đã ném rất nhiều người Algérie xuống sông Seine.

Vào năm 2012, tổng thống Cộng hòa Pháp François Hollande sẽ công nhận lần đầu tiên vai trò của Pháp trong vụ thảm sát này, với lời lẽ ngập ngừng: "Ngày 17 tháng 10 năm 1961, những người Algeria đang biểu tình đòi quyền độc lập đã bị giết hại trong một cuộc đàn áp đẫm máu. Cộng hòa thẳng thắn nhìn nhận những sự kiện này. Nửa thế kỉ sau thảm kịch ấy, tôi dành tặng lời tưởng nhớ tới các nạn nhân."