Έκθεση του Χάιμ Κάλισκι. «Τζιμ ντε Ετέρμπεκ»

Ως πρωτότοκος τεσσάρων παιδιών, γεννιέται στις Βρυξέλλες το 1929, ανάμεσα στον Σταθμό Midi και τα σφαγεία, σε μια πολωνοεβραϊκή οικογένεια. Ο πατέρας του Αβραάμ εργάζεται ως κατασκευαστής δερμάτινων ειδών, ενώ η μητέρα του Φραδλά είναι ραφτούλα.

Η κατοχή του Βελγίου τον Μάιο του 1940 ανατρέπει τη ζωή τους. Μετά τη φυγή τους στη Γαλλία μπροστά στην προέλαση της Βέρμαχτ, οι Κάλισκι επιστρέφουν στην πρωτεύουσα του Βελγίου εξαιτίας έλλειψης πόρων.

Ξεκινά έτσι μια επιβίωση που μοιάζει με θαύμα, καθώς καταφέρνουν να γλιτώσουν από τους ελέγχους, από τις καταγγελίες και από τη μεγάλη επιχείρηση-σκούπα στην εβραϊκή γειτονιά του Κουρεγέμ, στις 3 Σεπτεμβρίου 1942.

Όμως ο Αβραάμ συλλαμβάνεται στις 12 Φεβρουρίου 1944. Η Φραδλά καταφέρνει τότε να στείλει τα μικρότερα παιδιά της σε ασφαλές μέρος και κρύβεται μαζί με τον Χάιμ μέχρι την απελευθέρωση τον Σεπτέμβριο του 1944.

Για τον Χάιμ, η ζωή παγώνει τη μέρα που συνελήφθη ο πατέρας του, γεγονός που θα του ξαναφέρει στο μυαλό τον τραύμα του σε όλη τη ζωή του. Είναι στα εξήντα του, το 1989, κατευθυνόμενος από τη συμβουλή της αδελφής του Σάρα, που η ίδια είναι ζωγράφος, όταν αποφασίζει να αποτυπώσει την ιστορία τους, μια εργασία που θα τον απασχολήσει δεκαοκτώ χρόνια, με χιλιάδες σκίτσα να φτιάνονται.

Η γραμμή, εξ αρχής παιδική στην όψη, παρόλα αυτά παραμένει σαφής: σκηνές συλλήψεων, επιδρομών που στοιχειώνουν τον καλλιτέχνη, ο οποίος παρέμεινε για πάντα «κρυφό παιδί», σημαδεμένος από τον φόβο και την αγωνία που προέρχονται από τις εικόνες που έχουν αποτυπωθεί στην αμφιβληστροειδή του.

Σχεδιάζονται κυρίως με κινέζικο μελάνι, και οι σκηνές αυτές είναι συγκλονιστικές, συνδυάζοντας κείμενο και εικόνα.

Αποτελούνται από «πολύ ηχητικά» σχέδια, που παραπέμπουν στις κραυγές τρόμου, στις φωνές, στον ήχο των κινητήρων των φορτηγών ή στο κροτάλισμα των όπλων κατά τη διάρκεια των επιδρομών, δημιουργώντας έναν στρόβλι που ενώνεται με επαναλαμβανόμενα ρεφρέν, σαν εμμονικές λαρυγγές.

Ο αναγνώστης ανακαλύπτει μια εβραϊκή κοινότητα που απειλείται με αφανισμό μέσα από τις συνομιλίες ανάμεσα στον πατέρα του καλλιτέχνη και τους γνωστούς που συναντά στις περιπλανήσεις του.

Τα σκίτσα του Χάιμ Κάλισκι συνιστούν τη συνταρακτική χρονογραφία μίας εβραϊκής παιδικής ηλικίας και μαρτυρούν με απίστευτη ακρίβεια τη ζωή των Εβραίων των Βρυξελλών υπό Κατοχή.

Ένα τέλειο παράδειγμα τέχνης του περιθωρίου, το έργο ενός ανθρώπου με υπερμνησία και τεράστια ιστορική μόρφωση, την αποτύπωσή της οποίας τη βρίσκει κανείς στα 120 σχέδια που παρουσιάζονται σε αυτήν την πρώτη μονογραφική έκθεση που οργανώνεται στη Γαλλία.