Το σπήλαιο του Pont Neuf βγαίνει επιτέλους από τη σκιά. Υπογραφή JR, αυτή η μεγαλοπρεπής εγκατάσταση μεταμορφώνει τον αρχαιότερο γέφυρα του Παρισιού σε αστικό σπήλαιο, ένα σκοτεινό και μεταλλικό πέρασμα όπου συνυπάρχουν τυπωμένο υλικό, διακριτικοί ήχοι, κρυφές οσμές και μερικές εμπειρίες επαυξημένης πραγματικότητας. Μετά από αρκετές ημέρες επισκευών, το έργο άνοιγει επιτέλους στο κοινό τη Δευτέρα 15 Ιουνίου και se δωρεάν, 24 ώρες το 24ωρο και 7 ημέρες την εβδομάδα, έως τις 28 Ιουνίου 2026.
Πρέπει να πούμε ότι αυτή η σπηλιά θα είχε τη δική της οδύσσεια πριν καν υποδεχτεί τους επισκέπτες. Τα κύματα καύσωνα, θερμοκρασίες γύρω στους 3 βαθμούς, βροχή, ριπές ανέμου και ακόμα και χαλάζι: η εγκατάσταση πέρασε πραγματικά δύσκολες στιγμές. Το εξωτερικό κάλυμμα ρήγησε, η φουσκωτή επικάλυψη έχει υποστεί ζημιές, και οι ομάδες ανέλαβαν την επισκευή της εγκατάστασης δημοσίως, υπό τα βλέμματα των περαστικών. "Δεν γίνεται όπως σε ένα μουσείο ή μια γκαλερί, εκεί βρισκόμαστε στην πραγματική ζωή, σε επαφή με τη φύση", συνοψίζει ο JR κατά τα εγκαίνια.
Αυτό το σημάδι έχει πλέον γίνει μέρος του έργου. Τοποθετημένη στο κέντρο του Παρισιού, παραδομένη στον άνεμο, στη βροχή, στα βλέμματα και στις αντιδράσεις, η Σπηλιά του Πον Νεφ προκάλλει οπωσδήποτε την περιπέτεια του Κριστό και της Ζαν-Κλοντ, του οποίου The Pont Neuf Wrapped είχε τυλίξει τη γέφυρα για 14 ημέρες το 1985 μετά μια μακρά διαδρομή αδειών. Για αυτούς, η δοκιμασία ήταν διοικητική· για τον JR, θα ήταν κλιματική.
Εδώ δεν υπάρχει περιτυλιγμα ύφανσης, αλλά μια βραχοσκεπή-άνοιγμα, ένα trompe-l’œil grandeur nature που παραπέμπει στα λατομεία από τα οποία εξήχθησαν οι πέτρες της γέφυρας. Ο JR σκάβει συμβολικά κάτω από την οικεία επιφάνεια για να αποκαλύψει την ορυκτή προέλευση της πρωτεύουσας. Η Pont Neuf πια δεν ενώνει μόνον δύο όχθες: γίνεται πέρασμα, σήραγγα, σκηνικό φαντασίας και ρωγμή στην καθημερινότητα.
Χωρίς δημόσια χρηματοδότηση, με τη στήριξη του L’Amicale des Ponts de Paris, από την πώληση έργων του JR και από ιδιωτικούς εταίρους, η εγκατάσταση διευρύνει αυτή τη δημιουργική ελευθερία που χαρακτήριζε τον Κριστό και τη Ζαν-Κλοντ.
Η Σπηλιά του Pont Neuf αποκαλύπτεται με τα πόδια, από τις αποβάθρες, από τις γειτονικές γέφυρες, τον ποταμό Σείν ή από τα πλωτά καράβια της πόλης. Η εντυπωσιακή της μορφή μπορεί να παρατηρηθεί και από απόσταση, ειδικά από τις όχθες, ενώ ξεχωρίζει και από τα υψηλότερα σημεία του Παρισιού. Μια διαδρομή αστικής περιήγησης επιτρέπει να απολαύσει κανείς ακόμη περισσότερες οπτικές γωνίες.
Η εσωτερική εμπειρία σκέφτεται ως φυσική και αισθητηριακή διάβαση: προχωράς μέσα στην ύλη, παίζεις με το πλήρες και το κενό, χάνεις τα σημεία αναφοράς για να κοιτάξεις την πόλη με έναν διαφορετικό τρόπο. Παραμένοντας πιστός στο εικαστικό του λεξιλόγιο που πλέκεται από ρωγμές, οφθαλμαπάτες και απροσδόκητες προοπτικές, JR μεταμορφώνει τη διέλευση πάνω από τη γέφυρα σε υπόγειο αφηγηματικό σχήμα.
Η εμβυθιστική διάσταση δεν περιορίζεται στο διακοσμητικό. Η επεκταμένη πραγματικότητα που αναπτύχθηκε με το AR Studio Paris της Snap πρέπει να επεκτείνει το σπήλαιο πέρα από το ορατό, με διαδραστικές εμπειρίες προσβάσιμες μέσω κινητού και μέσω των γυαλιών Spectacles. Εμπνεόμενη ιδίως από τις χρονοφωτογραφικές έρευνες του Étienne-Jules Marey, αυτή η συσκευή προσθέτει ένα ψηφιακό στρώμα πάνω στην γεωλογική στρώση.
Για να περιβάλλει τον χώρο, ο JR ανέθεσε τη δημιουργία ήχου στον Thomas Bangalter, το ήμισυ της εμβληματικής ομάδας Daft Punk. Ο καλλιτέχνης οραματίζεται μια ηλεκτροακουστική υφή, μια «Ύφανση ήχου» που συνοδεύει τη δομή. Ούτε συναυλία, ούτε μουσική περιβάλλοντος· πρόκειται για μια συνεχή μεταλλική δόνηση, έναν διακριτικό βρυχηθμό, μια αντήχηση σπηλιάς που αλληλεπιδρά με τον καμβά και με τους όγκους. Η ιδέα δεν είναι να τοποθετηθεί μια ορατή συνοδευτική μουσική, αλλά να αποκαλυφθούν οι ήχοι και οι αντηχήσεις μιας φανταστικής σπηλιάς, σε ένα έργο σχεδόν κοντά στην τέχνη του θορύβου.
Αυτή η συνεργασία επεκτείνει τα κοινά τους σχέδια με τους JR και Thomas Bangalter, τα οποία είχαν ήδη παρουσιαστεί κυρίως γύρω από το Opéra Garnier και στη Γκαλερί Perrotin. Εδώ, ο ήχος πρέπει να συμβάλει στην ψευδαίσθηση: όχι απλώς να ομορφύνει, αλλά να δώσει βάθος σε αυτή τη ρωγμή ανάμεσα στον καμβά και τον αέρα.
Η εγκατάσταση δεν θα περιοριστεί στο να εντυπωσιάσει οπτικά και ακουστικά, αλλά θα οδηγήσει και τους επισκέπτες από τη μύτη. Η Οσφρητική εμπειρία σχεδιάστηκε από τη Sarah Bouasse, ειδικευμένη στις οσμές και τα αρώματα, σε συνεργασία με τον οίκο αρωμάτων Odore Scola.
Και όχι, δεν πρόκειται να περιμένει κανείς μια μυρωδιά ήρεμη, λεία και με νότες μόσχου. Το πρότζεκτ, αντίθετα, αποδέχεται μια μυρωδιά σπηλιάς, εδάφους, βράχου, βρεγμένης γης. Η Σάρα Μπουάσε εργάστηκε γύρω από δύο μοριακές ουσίες, τη γεωσμίνη και την ισοβορνόλη, οι οποίες συνδέονται με αυτή τη μυρωδιά που την αναγνωρίζουμε όλοι χωρίς να την ονομάζουμε: το πετρίχορ, αυτή τη μυρωδιά της γης μετά τη βροχή. Δύο νότες πρέπει να διαχυθούν στο χώρο, ανά ζώνες διέλευσης, με αποχρώσεις. Προσθέτοντας αυτή τη φυτική μυρωδιά, ορυκτή, οικεία και ταυτόχρονα ξένη, ο JR προχωρά την εγκατάσταση ένα βήμα παραπάνω. Μια σπηλιά, λοιπόν, που φαίνεται, ακούεται και αναπνέεται.
Η γνώμη μας :
Σπηλιά του Pont Neuf είναι ένα αντικείμενο πόθου, απέχθειας και προβληματισμού. Κεντρίζει το ενδιαφέρον με το μέγεθός της, τη θέση της και την σχεδόν υπερβατική εικόνα της μέσα στο αστικό τοπίο του Παρισιού. Θέα από εξωτερικά, στη μεριά της πλατείας Pont Neuf, η είσοδός της έχει κάτι από λούνα-παρκ, σαν το Παρίσι να καλωσορίζει μια προσωρινή γεωλογική έφεση στο κέντρο της πόλης.
ΜInside, η εμπειρία είναι πιο «καθαρή» παρά απολύτως ενσωματωμένη με την έννοια του θεάματος. Οι προθέσεις γύρω από τον ήχο, την οσμή και την επαυξημένη πραγματικότητα είναι ενδιαφέρουσες και συνεκτικές, αλλά παραμένουν συμπληρωματικά στοιχεία για ένα ικανοποιητικό μέρος των επισκεπτών, οι οποίοι περνούν μέσα από την εγκατάσταση κυρίως για να τη δουν, να τη φωτογραφίσουν και να βγάλουν σέλφι. Ο ήχος που σχεδιάζεται για το περιβάλλον ταιριάζει τόσο με τον χώρο που μερικοί τον μπερδεύουν με την ανάσα του μηχανισμού. Η οσμή αποκαλύπτεται εξίσου διακριτική και γίνεται αισθητή μόνο κοντά στις διανοίξεις διασποράς που βρίσκονται στα χαμηλά τοιχώματα. Όσον αφορά τα εκδηλώσεις επαυξημένης πραγματικότητας, προσβάσιμες με το κινητό μέσω τρεις κωδικούς QR κατανεμημένους κατά μήκος της διαδρομής, αποτελούν έναν δωρεάν αλλά μάλλον δραματικά ασήμαντο συμπληρωματικό παράγοντα στην επίσκεψη. Για να τα δοκιμάσετε, καλύτερα πριν από την επίσκεψη να κατεβάσετε την εφαρμογή Snapchat, για να μη χάνετε χρόνο όταν φτάσετε.
Σε ό,τι αφορά τη διαδρομή, η διέλευση γίνεται μόνο σε ένα κατεύθυνόμενο ρεύμα, από τον αριστερό προς τον δεξιό όχθο: μπαίνουμε στο ύψος του αγάλματος του Henri IV, από το νησί της Κ citoy, και βγαίνουμε αντίστοιχα μπροστά στη Samaritaine. Η ουρά μπορεί να φαίνεται μεγάλη, αλλά η ροή προχωρεί αρκετά γρήγορα. Προσοχή όμως: οι βαλίτσες, τα ποδήλατα και οι μεγάλες καρότσες δεν επιτρέπονται μέσα. Επίσης, κάτω από τη δομή, ο θερμός αέρας μπορεί να γίνει αισθητός γρήγορα, ιδιαίτερα στη μέση της ημέρας και περισσότερο κατά την καύσωνα. Ενας συμβουλος: φορέστε ελαφριά ρούχα, κρατήστε ένα μπουκάλι νερό και, αν γίνεται, επιλέξτε πρωινές ώρες ή βράδυ. Μεσολαβούν διερμηνείς στα γαλλικά και στα αγγλικά σε όλη τη διαδρομή για να απαντούν σε ερωτήσεις, μέχρι τις 2 τη νύχτα τις καθημερινές και μέχρι τις 4 το πρωί τα Σαββατοκύριακα.
Ίσως εκεί να γίνεται το πιο ενδιαφέρον σημείο του έργου: μοιράζει ενέργεια, προκαλεί απορία, ενοχλεί, μαγνητίζει. Κάποιοι θα δουν μια ισχυρή, σχεδόν πρωτόγονη εγκατάσταση που εμφανίστηκε στην πόλη. Άλλοι θα μείνουν σε απόσταση μπροστά σε ένα σκηνικό περισσότερο γραφικό παρά πραγματικά αισθησιακό. Αλλά η Σπηλιά έχει τουλάχιστον το προτέρημα να προκαλεί αντίδραση. Πηγαίνετε για τη διέλευση, για τη αντίθεση με το Παρίσι, για το μεγαλειώδες gesture και για να καταλάβετε τι παράγει η εγκατάσταση όταν βρίσκεται κανείς μέσα. Από την άλλη, μην περιμένετε μια σπηλιά εξαιρετικά λεπτομερή, όπως σε ένα ολόσωστο εκθεσιακό σκηνικό. Η Σπηλιά του Pont Neuf είναι μάλλον περισσότερο μια αστική εμπειρία παρά μια αξιοθέατο: την κοιτάτε, τη διασχίζετε, τη συζητάτε και, σύντομα, θα εξαφανιστεί.
Πίσω από τη βραχώδης οφθαλμαπάτη, La Caverne κρύβει μια τεχνική υποδομή τόσο ελαφριά όσο και επιβλητική: 120 μέτρα μήκος, 20 μέτρα πλάτος, έως 18 μέτρα ύψος, 18 900 τ.μ. εκτυπωμένου υφάσματος και μια φουσκωτή κατασκευή αποτελούμενη από 80 υφασμάτινα τόξα. Όλα αυτά μόλις σε 5 τόνους, χωρίς επεμβατικά θεμέλια ούτε βλάβη στο μνημείο. Στον εσωτερικό χώρο, παγκόσμια πρεμιέρα σε αυτήν την κλίμακα: ένα ραμμένο ύφασμα διατηρείται με αναρρόφηση και αιωρείται κυριολεκτικά στο χώρο, ενώ οι ανατολικές και Δυτικές όψεις του γεφυριού ντύνονται με εκτυπωμένα υφάσματα για να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση χωρίς να αγγίζουν την πέτρα.
Περισσότερο από έναν χρόνο προετοιμασίας, τεστ σε πραγματικές διαστάσεις σε μια ιστορική αποθήκη του Ορλί και μια συνεργασία με το Ίδρυμα Christo et Jeanne-Claude οδήγησαν στην προσαρμογή της δομής, του φωτισμού και του ήχου. Ο αέρας γίνεται εδώ το κύριο υλικό, μειώνοντας τη μάζα, τη μεταφορά και τον αντίκτυπο στο πολιτιστικό κληροδότημα. Οι 18 900 τ.μ. καμβά παράγονται στην Ευρώπη, εκτυπώνονται στη Γαλλία με μελάνια βάσης νερού πιστοποιημένα, και στη συνέχεια φτιαχτούν χειροποίητα από 25 τεχνίτες, με ελάχιστα απόβλητα. Ο εξοπλισμός ενοικιάζεται, τα βαρίδια επαναχρησιμοποιούνται και η ενέργεια προέρχεται από το δίκτυο ηλεκτρισμού. Μετά την αποσυναρμολόγηση που προβλέπεται για τις 28 Ιουνίου, εξετάζονται διάφορες προοπτικές για τη συνέχεια: συντήρηση, καλλιτεχνική επαναχρησιμοποίηση ή ανακύκλωση υφάσματος.
Περισσότερο από έναν χρόνο προετοιμασίας, δοκιμές σε πραγματικό μέγεθος που έγιναν σε ένα ιστορικό υπόστεγο του Όρλι και ο συντονισμός με τις αρμόδιες υπηρεσίες επέτρεψαν την προσαρμογή της δομής, του φωτισμού και του ήχου.
Η Σπηλιά του Pont Neuf εντάσσεται στον κύκλο έργων του JR που διερευνούν τις αστικές ρωγμές και τη συλλογική επανασύνδεση, μετά τις παρεμβάσεις σε Φλωρεντία, Ρώμη και Μιλάνο, καθώς και Επιστροφή στη Σπηλιά στο Παλάς Γκαρνιέ. Μετατρέποντας μια γέφυρα σε σπήλαιο γίνεται λοιπόν ένα συμβολικό μήνυμα: να εγκαταλείψει κανείς την απομόνωση, να διαβεί το σκούρο και μαζί να βρει το φως.
Σε συνέχεια, ο JR παρουσιάζει μια νέα έκθεση στη γκαλερί Perrotin από τις 5 Ιουνίου έως την 1η Αυγούστου 2026, αποκαλύπτοντας μεταξύ άλλων νέα έργα από τη σειρά Δε-συνθέσεις.
Τα προσχέδια της Σπηλιάς: η δωρεάν έκθεση του JR στη γκαλερί Perrotin — οι δικές μας φωτογραφίες
Στη γκαλερί Perrotin, ο JR αποκαλύπτει τον σχεδιασμό της La Caverne du Pont Neuf μέσα από Les Esquisses de la Caverne, μια δωρεάν έκθεση που θα σας καλεί να την ανακαλύψετε από τις 5 Ιουνίου μέχρι τις 25 Ιουλίου 2026. Σχέδια, κολάζ και προκαταρκτικές έρευνες επεκτείνουν την εμπειρία αυτής της μνημειακής εγκατάστασης που σχεδιάστηκε για την αρχαιότερη γέφυρα του Παρισιού. [Διαβάστε περισσότερα]
Τα προσχέδια της Σπηλιάς: η δωρεάν έκθεση του JR στη γκαλερί Perrotin — οι δικές μας φωτογραφίες
