Το ξέρατε; Το βραβείο Goncourt, το πιο διάσημο γαλλικό λογοτεχνικό βραβείο, αποφέρει μόνο 10 ευρώ στον νικητή. Ναι, από το 1903, μια συμβολική επιταγή των 10 ευρώ απονέμεται στον νικητή. Ο Laurent Mauvignier μόλις κέρδισε την έκδοση του 2025 με το La maison vide, στον πρώτο γύρο με έξι ψήφους. Αλλά τότε, γιατί όλοι οι γαλλόφωνοι συγγραφείς ονειρεύονται αυτή τη διάκριση, αν το χρηματικό έπαθλο είναι τόσο ασήμαντο; Σας αφηγούμαστε τη συναρπαστική ιστορία αυτού του μυθικού βραβείου και τα μικρά μυστικά του.
Όλα ξεκινούν με δύο αδελφούς που είναι λίγο αλαζονικοί. Ο Jules και ο Edmond de Goncourt είναι δύο διάσημοι συγγραφείς του 19ου αιώνα, αλλά όχι αρκετά για να ελπίζουν να μείνουν στην ιστορία. Αποφασίζουν να δημιουργήσουν μια λογοτεχνική εταιρεία, αντίπαλο της Γαλλικής Ακαδημίας, που θα φέρει το όνομά τους και θα βραβεύει κάθε χρόνο ένα μεγάλο γαλλικό μυθιστόρημα. Ήταν ένας άλλος τρόπος να αφήσουν το στίγμα τους στην ιστορία και τον πολιτισμό. Παρουσιαζόμενοι ως δύο άτομα με κακή φήμη, μισογύνοι, ελιτιστές και γεμάτοι εγωισμό, τα δύο αδέλφια επέμεναν να ανεβάσουν τη λογοτεχνία σε βάθρο.
Η ιστορία λέει ότι κατά τη διάρκεια μιας λογοτεχνικής συνάντησης που διοργάνωσαν, οι αδελφοί Goncourt φαντάστηκαν μια Ακαδημία που θα έφερε το όνομά τους. Ενώ ο Pierre Loti πρότεινε για πλάκα να εγγραφούν στηνΑκαδημία Γαλλικής Γλώσσας, οι δύο αδελφοί είχαν την υπερβολική ιδέα να δημιουργήσουν τη δική τους ακαδημία. Τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο. Ο Edmond de Goncourt κατέγραψε στη διαθήκη του την τελευταία του επιθυμία: να δημιουργηθεί μια Ακαδημία Ανθρώπων των Γραμμάτων που θα βραβεύει κάθε χρόνο το καλύτερο μυθιστόρημα, την καλύτερη συλλογή διηγημάτων, τον καλύτερο τόμο φαντασίας σε πρόζα, και αποκλειστικά σε πρόζα, που θα έχει εκδοθεί κατά τη διάρκεια του έτους.
Μόνο που η οικογένεια δεν ήταν σύμφωνη. Και εδώ είναι που η ιστορία γίνεται ενδιαφέρουσα. Δύο συγγραφείς που δεν είχαν καμία σχέση με την οικογένειά του κληρονόμησαν τα περιουσιακά του στοιχεία και τα κεφάλαιά του για να ιδρύσουν την Ακαδημία: ο Alphonse Daudet και ο Léon Hennique. Οι ξαδέλφοι του Γκονκούρ είναι εξοργισμένοι και ζητούν από τη δικαιοσύνη να ακυρώσει τη διαθήκη. Ξεκινά μια πραγματική νομική μάχη. Η οικογένεια καταγγέλλει την ιδέα ότι μπορεί κανείς να κληροδοτήσει ένα έργο, ένα αξίωμα, ένα ίδρυμα που δεν υπάρχει ακόμη, ενώ αυτό στερεί από τους κληρονόμους υλικά και απτά αγαθά. Αλλά η αγωγή απορρίπτεται. Πρέπει να περιμένουμε την επιβεβαίωση της απόφασης την 1η Μαρτίου 1900 και, στη συνέχεια, άλλα τρία χρόνια για να επικυρώσει το Συμβούλιο της Επικρατείας τις δικαστικές αποφάσεις, ώστε η εταιρεία που ονειρεύτηκε ο Edmond de Goncourt να μπορέσει να απονείμει το πρώτο της βραβείο.
Η Ακαδημία απένειμε το πρώτο της βραβείο στις 21 Δεκεμβρίου 1903 στον John-Antoine Nau για το μυθιστόρημά του Force ennemie. Η πρώτη απονομή δεν ήταν μια μεγαλοπρεπής τελετή. Πραγματοποιήθηκε διακριτικά στο Champeaux, μια διεύθυνση που δεν υπάρχει πια σήμερα, αλλά που βρισκόταν στην πλατεία της Χρηματιστηρίου στο Παρίσι. Για την ιστορία, ένα από τα μέλη της κριτικής επιτροπής, ο Rosny Jeune, απουσίαζε. Είχε λοιπόν μεταβιβάσει την ψήφο του στον Joris-Karl Huysmans, τον πρόεδρο της Ακαδημίας Goncourt εκείνη την εποχή.
Αλλά γιατί μόνο 10 ευρώ; Αρχικά, δεν ήταν έτσι. Ο Edmond de Goncourt είχε φροντίσει να πουλήσει όλα τα περιουσιακά του στοιχεία για να δώσει μια ετήσια σύνταξη σε διαρκή βάση στα δέκα μέλη της κριτικής επιτροπής, αλλά και ένα βραβείο 5.000 φράγκων στον νικητή της χρονιάς. Όμως, λόγω του πληθωρισμού, το ποσό της επιταγής δεν αντιπροσωπεύει πλέον παρά ένα συμβολικό βραβείο που έχει αναπροσαρμοστεί στα 10 ευρώ. Το αστείο είναι ότι η επιταγή παραδοσιακά πλαισιώνεται λόγω της συμβολικής της αξίας και όχι της χρηματικής, με εξαίρεση τον Jacques Chessex, ο οποίος αποφάσισε να την εξαργυρώσει. Μας αρέσει αυτή η πρακτική πλευρά.
Το πραγματικό τζάκποτ είναι η φήμη. Γιατί, ειλικρινά, η φήμη που υπόσχεται στον νικητή, ο οποίος θα δει το έργο του να μπαίνει στη λίστα των μπεστ σέλερ, είναι μια πολύ πιο περιζήτητη ανταμοιβή. Για να σας δώσω μια ιδέα για τα νούμερα, το βιβλίο του νικητή του 2023, Veiller sur elle του Jean-Baptiste Andrea, πούλησε περίπου 630.000 αντίτυπα. Χάρη στη διάσημη κόκκινη ταινία Prix Goncourt που φέρει το εξώφυλλο, οι πωλήσεις πολλαπλασιάζονται και μπορούν να ξεπεράσουν τα 500.000 αντίτυπα. Αυτό αξίζει πολύ περισσότερο από 10 ευρώ, έτσι δεν είναι;
Μια μικρή ιστορία για τη μοναδική άρνηση στην ιστορία. Ο Julien Gracq γνώριζε ότι το έργο του, Le Rivage des Syrtes, ήταν υποψήφιο για να κερδίσει το βραβείο. Προβλέποντας τη μελλοντική του νίκη, αυτός που έγραφε με το ψευδώνυμο Louis Poirier ανακοίνωσε ότι θα αρνηθεί το βραβείο. Εκείνη την εποχή, ήταν μια μεγάλη πρωτιά. Ο Gracq καταγγέλλει τις προκαταλήψεις των κριτικών που, σύμφωνα με τον ίδιο, ενδιαφέρονται περισσότερο για τον συγγραφέα παρά για τα βιβλία. Παρά την προειδοποίησή του, η ακαδημία τον ανακήρυξε μεγάλο νικητή λίγες μέρες αργότερα. Με μια μικρή δόση χιούμορ από τον Raymond Queneau κατά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων: «Το βραβείο απονέμεται στο Ravage de Sartre, του Julien Green! Συγγνώμη: στο Rivage des Syrtes, του Julien Gracq!»
Πώς γίνεται αυτό στην πράξη; Από το 1914, τα δέκα μέλη τηςΑκαδημίας Goncourt, που εκλέγονται με συνυποψηφιότητα, συνεδριάζουν κάθε πρώτη Τρίτη του μήνα στο σαλόνι Goncourt του πρώτου ορόφου του εστιατορίου Drouant, κοντά στην Όπερα στο 2ο διαμέρισμα του Παρισιού, για να συζητήσουν τα λογοτεχνικά νέα. Μια πρώτη επιλογή γίνεται τον Σεπτέμβριο, μια δεύτερη και μια τρίτη τον Οκτώβριο, ενώ το βραβείο απονέμεται στις αρχές Νοεμβρίου. Από τον Μάιο του 2024, η Ακαδημία προεδρεύεται από τον Philippe Claudel και περιλαμβάνει τους Pascal Bruckner, Tahar Ben Jelloun, Camille Laurens, Pierre Assouline, Éric-Emmanuel Schmitt, Françoise Chandernagor και Christine Angot.
Το Goncourt έκανε μικρά. Η πρωτοβουλία του Edmond de Goncourt άνοιξε το δρόμο για άλλα βραβεία: το Prix Femina (1904), το Prix Renaudot (1926), το Prix Interallié (1930), το Prix Médicis (1958), όλα αφιερωμένα στο μυθιστόρημα. Η ακαδημία απονέμει επίσης τα βραβεία Goncourt για την ποίηση, το διήγημα, τη βιογραφία και το πρώτο μυθιστόρημα. Υπάρχει ακόμη και ένα βραβείο Goncourt για τους μαθητές λυκείου, το οποίο επιτρέπει σε περίπου 2.000 μαθητές να ψηφίσουν το αγαπημένο τους βιβλίο από την επιλογή.
Εν ολίγοις, αν ψάχνετε μια ενδιαφέρουσα πληροφορία για να εντυπωσιάσετε τους φίλους σας, τώρα ξέρετε γιατί το βραβείο Goncourt αξίζει χρυσάφι, ενώ αποφέρει μόνο 10 ευρώ. Αυτή είναι η παράδοξη φύση αυτού του βραβείου, που κάνει τους συγγραφείς να ονειρεύονται εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα και συνεχίζει να διαμορφώνει το γαλλικό λογοτεχνικό τοπίο.















