Στα κοιμητήρια του Παρισιού και της Ιλ-ντε-Φρανς, ορισμένοι επισκέπτες έχουν υιοθετήσει εντυπωσιακές παραδόσεις για να τιμήσουν τους αγαπημένους τους καλλιτέχνες, συγγραφείς και προσωπικότητες. Από το Περ Λασέζ μέχρι το κοιμητήριο του Μονπαρνάς, περνώντας από τη Μονμάρτρη και το Οβέρ-σιρ-Ουάζ, αυτοί οι ασυνήθιστοι λαϊκοί φόροι τιμής αφηγούνται τόσο την ιστορία όσων έχουν φύγει όσο και την αγάπη που τους τρέφουν οι ζωντανοί. Και μερικές φορές, τα αφιερώματα είναι τουλάχιστον απροσδόκητα!
Στο Κοιμητήριο του Μονπαρνάς, στο 14ο διαμέρισμα του Παρισιού, οι θαυμαστές συναγωνίζονται σε ευρηματικότητα. Στον τάφο του Serge Gainsbourg, οι ανθοδέσμες πλάι σε παλιά εισιτήρια του μετρό. Μια προφανής αναφορά στο τραγούδι του Ο Ελεγκτής των Λιλά. Εκεί βρίσκει κανείς επίσης τσιγάρα, μερικές φορές μπουκάλια, ακόμη και λάχανα, στη μνήμη του άλμπουμ του Ο άνθρωπος με κεφάλι από λάχανο. Όπως φαίνεται, μια δισκογραφία μπορεί να αφηγηθεί την ιστορία της και με μερικά αντικείμενα!
Λίγο πιο πέρα, ο τάφος της Marguerite Duras μοιάζει κάποιες φορές με μικρό χαρτοπωλείο. Οι αναγνώστες της αφήνουν στυλό, μαρκαδόρους και μολύβια σε μικρά δοχεία. Αληθινές ανθοδέσμες από γραφική ύλη για τη συγγραφέα του Ο εραστής.
Όμως, ίσως τα πιο απρόσμενα αφιερώματα είναι εκείνα που προορίζονται για την Agnès Varda. Η σκηνοθέτρια, που έχει ταφεί δίπλα στον σύζυγό της Jacques Demy, δέχεται κατά καιρούς πατάτες, μεταξύ άλλων και σε σχήμα καρδιάς. Πρόκειται για ένα παιχνιδιάρικο νεύμα στο ντοκιμαντέρ της Les Glaneurs et la Glaneuse, στο οποίο είχε ασχοληθεί με αυτούς τους παραμελημένους κονδύλους. Μάλιστα, στην κηδεία της το 2019 είχαν φέρει καλάθια με πατάτες.
Ούτε οι πολιτικές προσωπικότητες γλιτώνουν από αυτές τις παράξενες εκδηλώσεις ενδιαφέροντος! Στον τάφο του Jacques Chirac, επισκέπτες άφησαν μήλα, παραπέμποντας στο περίφημο «Φάτε μήλα!», που έγινε ευρέως γνωστό κατά την προεκλογική του εκστρατεία για τις προεδρικές εκλογές του 1995. Μερικά γλυκά συμπλήρωσαν επίσης αυτούς τους γευστικούς φόρους τιμής.
Όσο για τον Ζαν-Πολ Σαρτρ και τη Σιμόν ντε Μποβουάρ, στον κοινό τους τάφο αφήνονται μηνύματα, βιβλία και, μερικές φορές, σακουλάκια ζάχαρης, που θυμίζουν τα παρισινά καφέ όπου οι δύο φιλόσοφοι αγαπούσαν τόσο πολύ να συζητούν.
Το περίφημο κοιμητήριο Περ Λασέζ, στο 20ό διαμέρισμα, δεν αποτελεί εξαίρεση. Στον τάφο του Antoine-Augustin Parmentier, ορισμένοι επισκέπτες αφήνουν πατάτες. Μια μάλλον εύλογη χειρονομία προς τιμήν αυτού του φαρμακοποιού, ο οποίος συνέβαλε στη διάδοση της κατανάλωσής τους στη Γαλλία τον 18ο αιώνα.
Λίγα δρομάκια πιο πέρα, στον Μαρσέλ Προυστ προσφέρουν καμιά φορά μαντλέν, σε ανάμνηση του διάσημου επεισοδίου από το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, όπου η γεύση ενός μικρού γλυκίσματος βουτηγμένου στο τσάι ανασύρει αναμνήσεις από την παιδική ηλικία.
Μία από τις πιο μυστηριώδεις τιμές αποδίδεται στη Marie-Anne Lenormand, διάσημη χαρτορίχτρα του 19ου αιώνα. Στον τάφο της, οι επισκέπτες αφήνουν τραπουλόχαρτα, τράπουλες μαντείας και φυλαχτά. Κάποιοι ελπίζουν μάλιστα ότι αυτά τα αντικείμενα θα απορροφήσουν συμβολικά τη μαντική της δύναμη. Μια πεποίθηση που, φυσικά, ανήκει στη σφαίρα της δεισιδαιμονίας.
Άλλοι επισκέπτες προτιμούν να εκφράζουν τη στοργή τους με έναν πιο… απτό τρόπο. Για χρόνια, ο τάφος του συγγραφέα Oscar Wilde ήταν καλυμμένος με αποτυπώματα από κραγιόν. Μια τόσο δημοφιλής παράδοση, που είχε αρχίσει να φθείρει την πέτρα. Από το 2011, ένα γυάλινο προστατευτικό διαχωριστικό προφυλάσσει το μνημείο.
Ο τραγουδιστής Alain Bashung δέχτηκε κι εκείνος εκατοντάδες αποτυπώματα φιλιών στον τάφο του, ιδίως γύρω από το επίγραμμα: «Τόσο αγαπημένος».
Όσο για τον δημοσιογράφο Victor Noir, το χάλκινο ταφικό του άγαλμα έχει γίνει αντικείμενο ενός παράξενου θρύλου. Λέγεται πως αν αγγίξει κανείς ορισμένα σημεία του αγάλματος, ευνοείται η γονιμότητα και οι ερωτικές γνωριμίες. Αν και αυτές οι υποτιθέμενες ιδιότητες δεν έχουν καμία επιστημονική βάση, τα σημεία που έχουν γυαλιστεί από τα χέρια των επισκεπτών μαρτυρούν πόσο διαδεδομένη είναι αυτή η πίστη.
Τέλος, οι θαυμαστές του τραγουδιστή των Doors, Jim Morrison, για πολλά χρόνια κάλυπταν με γκράφιτι τον χώρο γύρω από τον τάφο του και, ακόμη πιο παράξενο, κολλούσαν τσίχλες στα προστατευτικά των κοντινών δέντρων. Ένας φόρος τιμής σαφώς λιγότερο ρομαντικός και, πάνω απ’ όλα, επιζήμιος για την πολιτιστική κληρονομιά!
Στο ήσυχο νεκροταφείο Saint-Vincent της Μονμάρτρης, οι λάτρεις των αιλουροειδών έχουν βρει έναν τόπο προσκυνήματος.
Έρχονται και αφήνουν φωτογραφίες γατών στον τάφο του Théophile Alexandre Steinlen, του σκιτσογράφου που φιλοτέχνησε τη διάσημη αφίσα του καμπαρέ Le Chat Noir. Ένας τρυφερός τρόπος να τιμήσουν εκείνον που απεικόνισε τόσο συχνά τους γάτους της Μονμάρτης.
Στο μεγάλο κοιμητήριο της Μονμάρτρης, οι αναμνήσεις συνοδεύονται κυρίως από τραγούδια. Ο τάφος της Dalida, που δεσπόζει κάτω από ένα άγαλμα της τραγουδίστριας περιβαλλόμενο από χρυσές ακτίνες, γεμίζει τακτικά με εντυπωσιακές ανθοδέσμες. Κάθε χρόνο, κοντά στην επέτειο του θανάτου της, οι θαυμαστές της συγκεντρώνονται για να τιμήσουν τη μνήμη της. Τον Απρίλιο του 2022, κάποιοι τραγούδησαν μάλιστα το Bambino μπροστά στον τάφο της.
Δεν είναι μόνο τα παρισινά κοιμητήρια που έχουν αυτές τις εκπληκτικές παραδόσεις. Στο Νταννμουά, στο Εσόν, ο τάφος του Κλοντ Φρανσουά εξακολουθεί να αποτελεί τόπο συνάντησης για τους θαυμαστές του. Στις επετειακές εκδηλώσεις, θαυμαστές έχουν αφήσει ανθοδέσμες ακόμη και στην αγκαλιά του ολόσωμου χάλκινου αγάλματός του. Κάποιοι έρχονται επίσης να τραγουδήσουν τις επιτυχίες του, σαν να συνεχίζουν μια συναυλία που διακόπηκε.
Επίσης στο Εσόν, στο ρωσικό κοιμητήριο του Sainte-Geneviève-des-Bois, στον τάφο του Ρούντολφ Νουρέγιεφ έχουν αφήσει, εκτός από ανθοδέσμες, φωτογραφίες και πουέντ. Πρόκειται για μια παράδοση που ακολουθούσαν παλαιότερα ορισμένοι θαυμαστές του θρυλικού χορευτή, του οποίου ο τάφος είναι ο ίδιος διακοσμημένος με ένα εντυπωσιακό ψηφιδωτό που θυμίζει ανατολίτικο χαλί.
Τέλος, στο κοιμητήριο σκύλων του Asnières-sur-Seine, στο Hauts-de-Seine, οι ιδιοκτήτες τιμούν τη μνήμη των αγαπημένων τους ζώων που έφυγαν από τη ζωή με εξίσου προσωπικά αντικείμενα. Λούτρινα παιχνίδια, φωτογραφίες, γιρλάντες και μερικές φορές ακόμη και μικρά χριστουγεννιάτικα δέντρα στολίζουν τους τάφους των ζώων.
Στο μικρό κοιμητήριο του Auvers-sur-Oise, στο Val-d’Oise, δύο σχεδόν πανομοιότυπες ταφόπλακες υψώνονται κάτω από ένα πυκνό στρώμα κισσού. Εδώ αναπαύονται ο Βίνσεντ βαν Γκογκ και ο αδελφός του Τέο, ενωμένοι ακόμη και στον θάνατο.
Επισκέπτες από όλο τον κόσμο έρχονται για να αποτίσουν φόρο τιμής σε αυτόν τον συγκινητικά απέριττο τάφο. Και κάποιοι φέρνουν ένα ξεχωριστό δώρο: ηλιοτρόπια!
Πρέπει να πούμε ότι αυτά τα κίτρινα άνθη έχουν γίνει ένα από τα πιο διάσημα σύμβολα του Ολλανδού ζωγράφου. Εκπρόσωπος του μεταϊμπρεσιονισμού, ο Βαν Γκογκ ξεχώριζε, μεταξύ άλλων, για τα έντονα χρώματά του, τις παχιές πινελιές και τις ζωηρές συνθέσεις του. Οι περίφημοι πίνακές του με ηλιοτρόπια, που φιλοτέχνησε στην Αρλ, συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στο να συνδεθεί το όνομά του με αυτό το λουλούδι.
Στις 29 Ιουλίου 2015, με αφορμή τη 125η επέτειο του θανάτου του, αρκετοί απόγονοι της οικογένειας Βαν Γκογκ άφησαν έτσι ηλιοτρόπια και κίτρινες ντάλιες στους τάφους των δύο αδελφών, αναπαράγοντας τον ανθικό φόρο τιμής που είχε αποδοθεί και στην κηδεία του ζωγράφου το 1890.
Μια ακόμη συγκινητική λεπτομέρεια: ο κισσός που ενώνει τους τάφους φυτεύτηκε με πρωτοβουλία του γιατρού Γκασέ, στενού φίλου του ζωγράφου, για να συμβολίζει τη φιλία τους.
Πίσω από αυτά τα δώρα, που είναι μερικές φορές αλλόκοτα, κρύβεται τελικά μια αρκετά συγκινητική ιδέα: να συνεχίσουν να κρατούν ζωντανό έναν άνθρωπο που έχει φύγει, μέσα από όσα τον έκαναν μοναδικό. Ένα μαδελέν θυμίζει ένα μυθιστόρημα, ένα εισιτήριο του μετρό ξαναφέρνει στη ζωή ένα τραγούδι, ένα ηλιοτρόπιο παραπέμπει σε ένα αριστούργημα και μια απλή φωτογραφία γάτας παρατείνει τον κόσμο ενός καλλιτέχνη.
Αυτές οι παραδόσεις δεν διατηρούνται όλες μόνιμα: τα αντικείμενα μπορεί να απομακρυνθούν, να αντικατασταθούν ή να τοποθετηθούν μόνο κατά τη διάρκεια επετειακών εκδηλώσεων. Ορισμένες πρακτικές, όπως το τρίψιμο των γλυπτών, τα φιλιά με κραγιόν ή οι τσίχλες, προκαλούν επίσης ζημιές στα μνημεία και δεν πρέπει να επαναλαμβάνονται.
Γιατί, στα κοιμητήρια του Παρισιού και της Ιλ-ντε-Φρανς, ο ωραιότερος φόρος τιμής είναι εκείνος που κρατά ζωντανή τη μνήμη των εκλιπόντων, σεβόμενος παράλληλα την τελευταία τους κατοικία. Και, τελικά, ποιος θα φανταζόταν ότι μια πατάτα θα μπορούσε να διηγηθεί τόσες ιστορίες;
Αυτή η σελίδα μπορεί να περιέχει στοιχεία με την υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης, περισσότερες πληροφορίες εδώ.
