Meteorologen volgen op de voet wat zich boven de Noordpool afspeelt. Volgens verschillende simulaties van het Europese weermodel zou de polaire vortex begin november 2026 ingrijpend verstoord kunnen raken. Een bijzonder ongebruikelijke gebeurtenis die de weersomstandigheden in Europa en Frankrijk de komende weken zou kunnen beïnvloeden.
Volgens analyses die op 27 oktober zijn gepubliceerd door La Chaîne Météo, wordt rond 6 november een "plotselinge stratosferische opwarming" verwacht. Dit verschijnsel kan de polaire vortex sterk vervormen en zelfs de winden omkeren die normaal gesproken rond het Noordpoolgebied waaien.
Als deze ontwikkeling zich bevestigt, zou dat een record in vroegtijdigheid kunnen betekenen. Een verstoorde poolwervel betekent echter niet automatisch dat Frankrijk vanaf 6 november door een koudegolf wordt getroffen. De mogelijke gevolgen ervan zouden zich later in het seizoen kunnen laten voelen.
De polaire vortex is een immense atmosferische circulatie die gepaard gaat met zeer koude lucht en krachtige winden die rond de poolgebieden draaien. Zoals Météo France uitlegt, zijn er in werkelijkheid twee polaire vortices: één in de troposfeer, de onderste laag van de atmosfeer waar weersverschijnselen plaatsvinden, en de andere in de stratosfeer, op tientallen kilometers hoogte.
Deze tweede vortex, die zich met name op ongeveer 30 kilometer hoogte bevindt, trekt momenteel de aandacht van specialisten. In de herfst en winter zorgt het gebrek aan zonlicht ervoor dat de atmosfeer boven het noordpoolgebied sterk afkoelt. Vervolgens waaien er krachtige winden van west naar oost rond de Noordpool. Wanneer dit systeem goed georganiseerd is, draagt het bij aan een relatief stabiele atmosferische circulatie. Maar wanneer het verzwakt, vervormt of zich verplaatst, kan decirculatie van luchtmassa’s ontregeld raken. Dit onevenwicht leidt soms tot uitstromen van polaire lucht naar gematigdere breedtegraden, met name in Europa.
Niet het bestaan van de polaire vortex is uitzonderlijk, maar wel devroegheid van de verwachte verstoring. Weermodellen suggereren dat zich begin november een "plotselinge stratosferische opwarming" zou kunnen voordoen, ook wel " Sudden Stratospheric Warming" (SSW) genoemd.
Tijdens dit verschijnsel kunnen de temperaturen in de stratosfeer in enkele dagen tijd met tientallen graden stijgen. De winden rond de pool verzwakken dan sterk en kunnen zelfs van richting veranderen. Grote stratosferische opwarmingen vinden doorgaans plaats midden in de winter, met name in januari en februari, wanneer de poolwervel volledig ontwikkeld is.
Volgens historische waarnemingen waar meteorologen naar verwijzen, is er echter vóór 28 november, een datum die in 1968 werd bereikt, geen grote stratosferische opwarming geregistreerd. Een grote gebeurtenis op 5 of 6 november 2026 zou dus een nieuw record kunnen vestigen sinds het begin van de moderne waarnemingen in 1959.
De simulaties van de ontwikkeling van de polaire vortex, gebaseerd op gegevens van het Europese model ECMWF en bijgewerkt op 28 oktober, versterken dit scenario: 48 van de 50 leden van het conventionele ensemble voorzien een omkering van de poolwinden tegen 11 november. Het gaat echter om een verwachting, niet om een verschijnsel dat al is waargenomen. De precieze datum, de intensiteit en de verspreiding naar de lagere luchtlagen moeten nog worden bevestigd.
De grootste zorg betreft een mogelijke verandering van de atmosferische stromingen die ons weer bepalen. Wanneer zich een plotselinge opwarming van de stratosfeer voordoet, kunnen de gevolgen daarvan geleidelijk doordringen tot de lagere lagen van de atmosfeer. De jetstream, de krachtige windstroom op grote hoogte, kan dan meer gaan golven. Deze ontwikkeling bevordert soms de vorming van hardnekkige hogedrukgebieden boven de Noord-Atlantische Oceaan of Scandinavië. Deze blokkades kunnen ervoor zorgen dat oceaandepressies, die doorgaans relatief zachte lucht met zich meebrengen, zich niet zoals gewoonlijk richting West-Europa kunnen verplaatsen. In plaats daarvan kunnen noorden- of oostenwinden veel koudere lucht naar Frankrijk voeren.
Er zijn dan verschillende gevolgen mogelijk: een langdurige daling van de temperaturen, vaker ochtendvorst, perioden met droge kou en, wanneer er voldoende vocht is, sneeuwval die de laagvlakten kan bereiken.
Maar deze effecten zijn niet automatisch of overal hetzelfde. Afhankelijk van de ligging van de hogedruk- en lagedrukgebieden kan de kou richting Midden-Europa, Scandinavië of Noord-Amerika trekken, zonder noodzakelijkerwijs Frankrijk te treffen. Het Britse Met Office benadrukt ook dat de gevolgen van een opwarming van de stratosfeer pas na enkele weken merkbaar kunnen worden aan het aardoppervlak. In sommige gevallen treedt er geen merkbare afkoeling op.
Op dit moment geven de voorspellingen geen aanleiding om een uitzonderlijke koudegolf in Frankrijk aan te kondigen voor 5 en 6 november. In de op 28 oktober bijgewerkte verwachting voorziet Météo France voor de week van 2 tot en met 8 november overwegend droog weer, met temperaturen die iets onder de seizoensnormen liggen. Rond de Middellandse Zee kunnen enkele nattere perioden voorkomen. Dit scenario past eerder bij een frisse herfstsfeer dan bij een echte winterse inval.
In sommige regio's kan plaatselijk ochtendvorst optreden, vooral bij een heldere hemel en weinig wind. In de bergen kan een afkoeling ook sneeuwval in de hand werken als storingen op het juiste moment overtrekken.
Deze weersontwikkeling moet echter worden onderscheiden van de verstoring van de polaire vortex die op grote hoogte wordt verwacht. De afkoeling die begin november wordt verwacht, zou niet noodzakelijk een rechtstreeks gevolg zijn van de stratosferische opwarming; de eventuele effecten daarvan zouden zich later kunnen manifesteren. Voor de periode van 9 tot en met 22 november meldt Météo France dat er nog geen dominant scenario naar voren komt.
Vooral in de tweede helft van november en in december zou de ontwikkeling van de poolwervel belangrijk kunnen worden. Als de verstoring ervan zich naar de lagere atmosfeerlagen uitbreidt, kan dat de kans vergroten op weersituaties die gunstig zijn voor kou in een deel van het Europese continent. Frankrijk zou dan te maken kunnen krijgen met periodes met temperaturen onder het gemiddelde, vooral als er langdurig continentale wind waait.
De intensiteit van deze episodes zou echter van veel factoren afhangen, waaronder de ligging van de hogedrukgebieden, de herkomst van de luchtmassa’s en de duur van eventuele atmosferische blokkades. Op 29 oktober is het dan ook onmogelijk te bepalen of het land een echte koudegolf zal meemaken, hoe lang die zou duren en welke regio’s getroffen zouden worden.
Niet noodzakelijk. Een uitzonderlijke verstoring van de poolwervel volstaat niet om een strenge winter aan te kondigen. Seizoensverwachtingen zijn gebaseerd op verschillende factoren, waaronder de atmosferische circulatie boven de noordelijke Atlantische Oceaan, de oceaantemperaturen en grootschalige klimaatverschijnselen.
Dit jaar houden meteorologen ook El Niño in de gaten, een opwarming van het water in de equatoriale Stille Oceaan die de mondiale luchtcirculatie kan beïnvloeden. Volgens een analyse van Météo France die op 2 oktober 2026 is gepubliceerd, kan El Niño aan het begin van de winter gemiddeld zachtere en nattere omstandigheden in West-Europa bevorderen. Maar die invloed verschilt sterk van jaar tot jaar.
Een over het algemeen zachte winter kan dus heel goed meerdere koudeperiodes tellen, soms met flink lage temperaturen. Omgekeerd hoeft een aanzienlijke verstoring van de poolwervel niet tot een noemenswaardige winterse periode in Frankrijk te leiden.
De waarnemingen die begin november worden uitgevoerd, zullen uitwijzen of de poolwervel daadwerkelijk de omwenteling ondergaat die de modellen voorspellen. Specialisten zullen met name de ontwikkeling van de temperaturen in de stratosfeer volgen, evenals de kracht en richting van de winden rond het Noordpoolgebied en de mogelijke gevolgen voor de Europese luchtcirculatie.
Er staat veel op het spel: een grote stratosferische opwarming die zo vroeg plaatsvindt, zou meteorologisch gezien een opmerkelijke gebeurtenis zijn, los van de gevolgen ervan in Frankrijk. Voor de inwoners is er echter geen enkele reden om nu al rekening te houden met een periode van extreme kou.
De volgende updates van de voorspellingen zullen duidelijk maken of deze atmosferische verstoring voornamelijk beperkt blijft tot grote hoogten, of het weer in Europa langdurig zal veranderen.
Eén ding is zeker: 5 en 6 november 2026 zijn data om in de gaten te houden om de ontwikkeling van depoolwervel te begrijpen, maar niet noodzakelijk de data waarop een koudegolf Frankrijk bereikt.
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
