Tentoonstelling van Chaïm Kaliski. « Jim d’Etterbeek »

Als oudste van vier kinderen wordt hij in 1929 in Brussel geboren, tussen het Zuidstation en de slachthuizen, in een Poolse Joodse familie. Zijn vader, Abraham, is lederwarenmaker, zijn moeder, Fradla, naaister.

De bezetting van België in mei 1940 verstoort hun bestaan. Nadat ze naar Frankrijk zijn gevlucht voor de opmars van de Wehrmacht, keren de Kaliski terug naar de Belgische hoofdstad omdat ze geen middelen meer hebben.

Daar begint een overlevingsverhaal dat aan wonderen grenst, omdat zij ontsnappen aan controles, meldingen en aan de grote razzia in de Joodse wijk van Cureghem op 3 september 1942.

Maar Abraham wordt op 12 februari 1944 gearresteerd. Fradla slaagt er vervolgens in haar jongste kinderen veilig onder te brengen en verbergt zich samen met Chaïm tot de bevrijding in september 1944.

Voor Chaïm stopt het leven op de dag dat zijn vader wordt gearresteerd, een trauma dat hij zijn hele bestaan meedraagt. Pas op zestigjarige leeftijd, in 1989, op advies van zijn zus Sarah, die zelf schilderes is, besluit hij hun verhaal te tekenen; hij wijdt zich achttien jaar aan dit project en maakt duizenden tekeningen.

De trek, die op het eerste gezicht nog kinderlijk oogt, is toch onmiskenbaar: arrestatie- en razziascènes die de kunstenaar blijven bezighouden, hij blijft voor altijd een « verborgen kind », geteisterd door de angst en de onrust die de beelden op zijn netvlies achterlaten.

Deze ontroerende scènes, grotendeels met Chinese inkt getekend, brengen tekst en beeld samen.

Ze bestaan uit geluidsrijke tekeningen die de schreeuwen van ontzetting oproepen: gegil, het lawaai van vrachtwagenmotoren en het tikken van wapens tijdens razzia’s, en zo vormen ze een draaikolk waaraan terugkerende refreinen worden toegevoegd—zoals obsessieve litaniën.

De lezer krijgt een beeld van een Joodse gemeenschap die ten onder dreigt te gaan, verteld via de gesprekken tussen de vader van de kunstenaar en de mensen die hij tijdens zijn omzwervingen ontmoet.

De tekeningen van Chaïm Kaliski vormen een ontroerende kroniek van een joodse jeugd en een getuigenis met buitengewone precisie over de Brusselse joden onder de bezetting.

Een perfect voorbeeld van brutkunst, zijn oeuvre is dat van een man met hypermnesie, uitgerust met een enorme historische bagage, waarvan de sporen terug te vinden zijn in de 120 tekeningen die in deze eerste monografische tentoonstelling in Frankrijk worden getoond.