Tentoonstelling Grens bij de Cité des sciences: de grenzen in de wereld begrijpen - onze foto's

De tentoonstelling Frontière vestigt zich in de Cité des sciences et de l’industrie in Parijs met een immersief parcours gewijd aan grenzen wereldwijd, van 14 april 2026 tot 2 januari 2028. Voor publiek vanaf 12 jaar is dit opgezet; het leunt op tien concrete situaties om de geografische, politieke, sociale en artistieke dimensies van grenslijnen, doorgangszones en hedendaagse spanningen te verkennen.

Een lijn op een kaart, en plotseling draait er een heel universum mee... In Parijs presenteert de Cité des sciences et de l’industrie Frontière, een tentoonstelling gewijd aan grenzen in de hedendaagse wereld, van 14 april 2026 tot en met 2 januari 2028. Tot stand gebracht in samenwerking met de Université Grenoble Alpes, onderzoekt deze tentoonstelling grenslijnen in al hun vormen — geografisch, politiek, digitaal, maritiem of symbolisch — via een parcours dat kaartkunde, menswetenschappen, artistieke creatie en interactieve installaties samenbrengt. Nu migratie, toezicht, territorium en bewegingsvrijheid wereldwijd in het nieuws zijn, biedt Frontière concrete aanknopingspunten om te begrijpen hoe deze zichtbare en onzichtbare lijnen onze verhouding tot de wereld bepalen.

Hier wordt de grens nooit gereduceerd tot een eenvoudige scheidslijn. De tentoonstelling in de Cité des sciences kiest bovendien voor het enkelvoud: Grens (zonder -s aan het eind). Deze keuze is allesbehalve toevallig, want het gaat niet om een uitputtende lijst van alle grenzen ter wereld, maar om het bevragen van wat een grens is, wat zij voortbrengt, wat zij openbaart en wat zij in onze samenlevingen teweegbrengt. Plaats van verkeer, van hulpbronnen, van het sorteren van mensen, van databewaking, van spanningen of van co-existentie, verschijnt de grens hier als een politieke en geografische constructie, nooit als een natuurlijke vanzelfsprekendheid.

Vanaf de eerste ruimtes word je uitgenodigd om anders naar deze lijnen te kijken, die men vaak als vast beschouwt. Maar afhankelijk van de context, de machtsverhoudingen en de territoria bewegen ze zich, verhard raken ze, ontmaterialiseren ze of vervagen ze zonder helemaal te verdwijnen. De tentoonstelling kruist zo kaarten, foto's, getuigenissen, artistieke installaties, wetenschappelijke analyses en interactieve dispositieven om de complexiteit van dit object in de hedendaagse debatten aan het licht te brengen. Het parcours beantwoordt volledig aan de essentiële vragen: wie maakt de grenzen, wat begrenzen ze, waar oefenen ze hun werking uit, wanneer worden ze opnieuw gevormd en hoe beïnvloeden ze concreet het menselijk leven?

Tien concrete gevallen om de lijnen van de wereld te doorgronden

Stel je een grens voor: moet je erdoorheen, eromheen, het ondergaan, afwachten of in de gaten houden? Het is precies wat Frontière uitbeeldt via dix îlots thématiques die de kern van de tentoonstelling vormen. Elk eiland ontwikkelt een eigen realiteit, met zijn scenografie, zijn dragers en zijn specifieke uitdagingen. Deze fragmentarische aanpak maakt het mogelijk om van het ene gebied naar het andere te gaan, terwijl je begrijpt dat de grens zowel materieel, symbolisch, maritiem, digitaal als humanitair kan zijn.

Bij binnenkomst wordt de toon meteen gezet met een fictieve controle-ervaring geleid door een grensbewaker met kunstmatige intelligentie. Voor een scherm gaat u in dialoog met een 3D-personage dat opzettelijk storend is ontworpen, bedoeld om het willekeur, de spanning en het ongemak te laten voelen die sommige controletechnologieën kunnen oproepen. Deze openingsscène schept meteen een verontrustende sfeer en plaatst de ethische en politieke vraagstukken rond het onderwerp scherp in beeld.

Het parcours ontvouwt zich vervolgens in tien thematische eilandjes:

Mexico – Verenigde Staten, de XXL-grens : een van de langste, drukst doorlopen en meest bewaakte grenzen ter wereld wordt benaderd via een videomapping die geprojecteerd wordt op een grote reliëfmaquette. Opgezet als een reisverhaal geïnspireerd door de teksten van Sylvain Prudhomme en in beeld gebracht door Jérémy Bôle du Chaumont, geeft dit systeem vat aan de menselijke stromingen, de economische uitwisselingen en de individuele trajecten die door dit gebied lopen.

Venezuela – Colombia, een grens in handen van de bendes : hier ligt de controle over de grens niet bij een staat of een natuurlijke barrière, maar bij gewapende groepen die de informele doorstroming beheersen. Een muurschildering, gevoed door het veldwerk van Fernando Garlin Politis, die observatie, poëtische teksten en grafische elementen samenbrengt om het dagelijks leven in dit gebied te schetsen, aangevuld met de documentaire De verdwenen kinderen van de grens geproduceerd door ARTE.

Cyberspace, onzichtbare grenzen: dit eilandje toont aan dat digitalisering niet aan geografische grenzen ontsnapt. Een interactieve kaart, ontworpen door het Franse Instituut voor Geopolitiek, onthult de kabelnetwerken op land en onderzeese kabels die het Internet structureren en laat bezoekers concrete casussen verkennen zoals toezicht op Oekraïne, internetcontrole in Iran of de veerkracht van het netwerk in Finland.

Europa, een vredesproject : ontdek hoe Europese grenzen voortdurend evolueren als politieke constructies. Een lichtmodule, ontworpen samen met de geograaf Michel Foucher, laat de dans des frontièresvan twee eeuwen in scène zien, terwijl interactieve spellen de grensoverschrijdende samenwerking toelichten, het verschil tussen de Europese Unie en het Schengen-gebied en de notie van spookgrenzen.

Europa, dodelijke grenzen : dit gebied herinnert aan de menselijke tol van het migratiebeleid. Een gedenkteken werpt voortdurend de namen, plaatsen, data en oorzaken van sterfgevallen bij de Europese grenzen sinds 1993 in beeld. Een onderzoek van Border Forensics gewijd aan Blessing Matthew, aan de Frans-Italiaanse grens, verdiept deze reflectie via film, fotografie en voorwerpen.

De maritieme grenzen: maar waar liggen ze precies?: Hier wordt de grens juridisch, bewegelijk en vaak onzichtbaar. Tussen een bordspel over de Straat Malakka en een aanraakscherm rondom de verschillende maritieme zones zoals vastgesteld door het Verdrag van Montego Bay, laat dit eilandje zien hoe soevereiniteit, handel, verkeer en de exploitatie van hulpbronnen zich op zee organiseren.

Noord-Korea – Zuid-Korea, de demilitarisierte zone die wereldwijd het meest gemilitariseerd is : twee spiegelruimtes reproduceren elk een kant van de grens. Via video's, foto's, opgenomen geluiden en observatieverrekijkers laat het baanbrekende werk van de geograaf Valérie Gelézeau de spanning van deze iconische scheiding, voortgekomen uit de Koude Oorlog, voelbaar maken.

Georgië – Rusland, een dreigende grens : deze geluid- en beeldinstallatie is gebaseerd op een tekst van Kéthévane Davrichewy, geregisseerd door het collectief Les chevreaux suprématistes. De installatie laat de onzekerheid, het geweld en de instabiliteit zien die de bewoners van deze regio treffen onder de Russische druk rondom Abchazië en Zuid-Ossetië.

Cameroun – Centraal-Afrikaanse Republiek, de gevolgen van een humanitaire grens : in een tent die doet denken aan een vluchtelingenkamp vertelt een immersieve voorstelling, geïnspireerd op het onderzoek van geograaf Calvin Minfegue, het dagelijkse leven van vrouwen die zijn verhuisd naar Garoua-Boulaï. Een cartografische weergave van de humanitaire kampen maakt deze installatie compleet en laat zien hoe de urgentie soms op de lange termijn voortduurt.

Niger – Algerije, een zandgrens : deze ruimte belicht de praktijken van goudwinning in een saharisch gebied waar de activiteit aan de ene kant getolereerd wordt en aan de andere kant verboden. Een videowerk van Roland Edzard, geïntegreerd in een rotsachtige scenografie, laat zien hoe de grens mobiliteit, lokale economieën en de risico's voor de bevolking beïnvloedt.

Een brede blik op een actueel wereldwijd thema

De vraag naar grenzen doorkruist politieke retoriek, publieke debatten en de hedendaagse geopolitieke verschuivingen. Hier wordt ze met afstand en zonder simplificatie benaderd. De tentoonstelling neemt de tijd om te laten zien dat een grens tegelijk een lijn, een zone, een netwerk, een interface, een slot of een doorgang kan zijn.

Zij richt zich evenzeer op de realiteit ter plaatse als op de representaties, en laat geografen, kunstenaars, onderzoekers, maar ook inwoners van deze grensgebieden aan het woord. De scenografie ondersteunt deze lezing door te spelen met ruwe materialen die doen denken aan muren, hindernissen en de strengheid van grenzen, terwijl de vormen variëren om de diversiteit aan situaties beter voelbaar te maken. Het ontwerp integreert ook een verantwoorde dimensie, met duurzame materialen en montages die gericht zijn op hergebruik.

Het geval van ongewone grenzen

Na de tien eilandjes staat de tentoonstelling ook stil bij de vreemde grenzen in een focus die de aandacht verdient. Gepresenteerd in de vorm van diorama's, brengen deze wat onverwachte gevallen verwarrende, soms bijna absurde situaties aan het licht en laten ze zien hoe grenzen realiteiten van een buitengewoon karakter kunnen creëren.

Daar ontmoet u bijvoorbeeld het Bir Tawil, een gebied tussen Egypte en Soedan waar geen enkele staat aanspraak maakt op soevereiniteit, het Fazanten-eiland tussen Frankrijk en Spanje dat elke zes maanden van eigenaar wisselt, of Baarle, gelegen tussen België en Nederland, beroemd om zijn doolhof van enclaves.

Andere voorbeelden prikkelen de reflectie verder richting de Diomede-eilanden tussen de Verenigde Staten en Rusland, twee eilanden die tot beide landen behoren, op slechts enkele kilometers afstand maar met twee heel verschillende tijdzones (een verschil van 21 uur), de apatridie, gebieden die met uitsterven bedreigd zijn in het archipel van Tuvalu, of zelfs de ruimte, gezien als een nieuwe pioniersgrens. Dacht je dat een grens slechts een doorlopende lijn was? Die omweg bewijst het tegendeel.

Een andere kijk op de grens

De tentoonstelling besteedt eveneens veel aandacht aan artistieke creaties. De foto's van Valerio Vincenzo over de voormalige Europese grenzen die zijn omgetoverd tot doorgangsruimtes, de grootschalige portretten van Frédéric Choffat gewijd aan mensen die worden geconfronteerd met de dodelijke grenzen van Europa, de geluidsinstallatie Territoires du Rêve van Kristoff K.Roll, en de vele interventies van het collectief Les chevreaux suprématistes, verrijken het parcours met een gevoelsmatige en verhalende dimensie. Deze werken illustreren het verhaal niet van op afstand: ze zetten de reflectie op een andere manier voort, via beeld, geluid, fictie en mise-en-scène.

Het bezoek eindigt met een film van 23 minuten, opgebouwd als een achtdelig stuk, dat de fragmenten van de wandeling aan elkaar rijgt en de ideeën die in de zalen ontstonden weer in omloop brengt. Dat moment geeft ademruimte, laat verschillende gezichtspunten samenkomen en helpt beter te begrijpen wat grenzen zeggen over onze tijd. U zult misschien met een andere kijk op de wereld vertrekken, wanneer u deze lijnen niet langer ziet als eenvoudige scheidingen, maar als ruimtes vol verhalen, machtsverhoudingen, herinneringen en projecties. We gaan naar de Cité des Sciences?

Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.