Een stukje hout, een gescheurd krantenblad, een touwtje: bij hem kan alles tot creatie leiden. Kurt Schwitters speelt zich in Parijs met een retrospectief dat meer dan 300 werken en documenten samenbrengt in het Musée national Picasso-Paris, van 6 oktober 2026 tot 7 februari 2027. Getiteld Kurt Schwitters. Het chaos-wereld. 1918-1948, deze tentoonstelling in het Marais, de eerste retrospektieve gewijd aan de kunstenaar in Frankrijk sinds meer dan dertig jaar, onderzoekt zijn schilderijen, collages, sculpturen en assemblages die zijn gemaakt uit hergebruikte materialen. Op de begane grond en in de kelder van het Hôtel Salé, in het 3e arrondissement, loopt de door het Sprengel Museum Hannover en de Kurt und Ernst Schwitters Stiftung georganiseerde route langs de vele uitvindingen van de schepper van Merz.
Schilder, beeldhouwer, dichter, muzikant, typograaf en performer, Kurt Schwitters (1887-1948) combineert uiteenlopende disciplines zonder zich te beperken tot één vakgebied. Nabij Dada en de constructivisten ontwikkelt hij een aanpak die zijn verschillende activiteiten met elkaar verbindt. In zijn composities blijven alledaagse fragmenten hun texturen, inschrijvingen en gebruikssporen behouden, terwijl ze tegelijk bijdragen aan nieuwe verhoudingen tussen vormen, materialen en kleuren.
De loopbaan begint met zijn opleiding en eerste schilderijen. Als leerling van de Koninklijke Academie van Dresden realiseert Schwitters portretten en stillevens in klassieke stijl, voordat hij zich wendt naar het expressionisme, daarna naar de abstractie. De Berlijnse tijdschrift en galerie Der Sturm begeleidt deze evolutie: tussen 1918 en 1927 levert hij bijdragen aan meer dan veertig nummers en neemt hij deel aan negen solistische en groepstentoonstellingen.
Het woord Merz verschijnt in een collage uit de winter 1918-1919, afkomstig uit een uitknipadvertentie voor de « Kommerz und Privatbank ». Dit fragment wordt de naam van een aanpak die geleidelijk al zijn activiteiten omvat, van poëzie tot theater, langs reclame. Schwitters pakt het ook op voor zijn revue, die hij vanaf 1923 schrijft en uitgaf tot het laatste nummer in 1932.
De tentoonstelling belicht de correspondenties tussen Kurt Schwitters en Pablo Picasso, vooral hoe zij echte voorwerpen in schilderkunst en beeldhouwkunst opnemen. Ze plaatst de Duitse kunstenaar ook opnieuw in de netwerken van de Europese avant-garde. In contact met Theo van Doesburg en de ideeën van de groep De Stijl adopteren zijn composities strakke lijnen, geometrische vormen en een beperkter palet, terwijl de eigenaardige onregelmatigheden van zijn universum behouden blijven.
De ruimte die aan teksten wordt gegeven, herinnert eraan dat collage bij hem verder reikt dan de beeldende kunsten. Gepubliceerd in 1919 is de bundel Anna Blume. Dichtungen die de conventies van liefdespoëzie op losse schroeven zet. Schwitters speelt met letters, uitdrukkingen en manieren van spreken, die hij samenbrengt als bouwmaterialen. Als vertolker van zijn eigen teksten geldt hij bovendien als een van de uitvinders van de sonische poëzie, waarvan zijn Ursonate, een sonate opgebouwd uit primitieve klanken, een toonaangevend werk vormt.
Een van de hoogtepunten van de route is de voorstelling van een reconstructie van de Merzbau. Ontworpen in het huis van Schwitters in Hannover, deze constructie van witte volumes, van elkaar verweven vlakken, hoeken en holtes, besette meerdere kamers toen hij in 1937 Duitsland verliet. Ze werd vernietigd tijdens de geallieerde bombardementen van 1943.
Tussen 1981 en 1983 reconstrueerde de scenograaf Peter Bissegger, met hulp van de zoon van de kunstenaar, Ernst Schwitters, de hoofdruimte op basis van bewaarde foto's die de toestand ervan in het begin van de jaren dertig documenteren. L’une des deux versions de cette reconstitution wordt tentoongesteld in het Musée Picasso: het biedt bezoekers de mogelijkheid de volumes van een werk te benaderen dat de samenstelling tot op de schaal van de bewoonde ruimte uitbreidde.
Schwitters’ verblijf in Noorwegen, vanaf 1929, voedt zijn geschilderde landschappen, zijn foto's en zijn assemblages, waaraan drijfhout, zeewier en stenen worden toegevoegd. Het land wordt daarna een toevluchtsoord. Als ‘degenererend’ kunstenaar bestempeld door het nazi-regime, vlucht hij in 1937 uit Duitsland en moet hij in 1940 Noorwegen verlaten vanwege de Duitse opmars.
Aangekomen in het Verenigd Koninkrijk wordt hij op het eiland Man geïnterneerd, voordat hij in 1941 vrijkomt. Hij woont daarna in Londen, en vanaf 1945 in het Lake District. Ondanks de armoede blijft hij zijn collages maken, schrijft hij in het Engels en vervaardigt hij kleine draagbare sculpturen uit eenvoudige materialen. In 1947 begint hij in een schuur aan het Merzbarn, een vernieuwde versie van zijn architectonisch project, dat bij zijn dood op 8 januari 1948 onafgewerkt bleef. Zijn oeuvre oefent een grote invloed uit op de neo-dada-beweging in de Verenigde Staten, met name op Robert Rauschenberg en diens Combine Paintings.
Om het bezoek te verlengen organiseert het Musée Picasso in samenwerking met de Universiteit Paris 1 Panthéon-Sorbonne en met het Sprengel Museum in Hannover het internationale colloquium Kurt Schwitters, singulier pluriel, op 12 en 13 november 2026 in de Sorbonne.
Het programma omvat ook op 10 oktober 2026, de performance Étourneaux van Denis Savary, een ornithologische transpositie van de Ursonate uitgevoerd door Jean Boucault en Johnny Rasse in de tuin van het museum. Een avond van geluidspoëzie, met Jérôme Game en Michèle Métail, is gepland op 14 januari 2027 in het auditorium: een andere benadering van een werk dat zowel bekeken als beluisterd wordt.
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
Datums en tijdschema's
Van 6 oktober 2026 Bij 7 februari 2027
Plaats
Picasso Nationaal Museum
5, rue de Thorigny
75003 Paris 3
Routeplanner
Toegankelijkheid
prijzen
Tarif réduit : €12
Plein tarif : €16
Officiële site
www.museepicassoparis.fr
Reserveringen
Bekijk ticketprijzen
Meer informatie
Open van dinsdag tot en met zondag van 9.30 tot 18.00.
