Chaïm Kaliski sergisi. « Jim d’Etterbeek »

Dört çocuğun en büyüğü olarak 1929 yılında Brüksel'de, Midi Garı ile kesimhaneler arasındaki semtte, Polonyalı bir Yahudi ailesinde doğdu. Babası Abraham, dericilik yapan bir usta; annesi Fradla ise terziydi.

Belçika'nın Mayıs 1940'taki işgali hayatlarını kökünden sarsıyor. Wehrmacht'ın ilerleyişi karşısında Fransa’ya sığınan Kaliski ailesi, kaynak yetersizliği yüzünden Belçika’nın başkenti Brüksel’e geri dönmek zorunda kalıyor.

O zaman mucizeye yakışır bir hayatta kalma başlar; çünkü onlar kontrollerden, ihbarlardan ve 3 Eylül 1942’deki Cureghem Yahudi Mahallesi’ndeki büyük baskından kurtulur.

Ama Abraham 12 Şubat 1944’te tutuklandı. Bunun üzerine Fradla en küçük çocuklarını korumaya aldı ve Chaïm ile birlikte 1944 Eylül’üne kadar saklandı.

Chaïm için hayat, babasının tutuklandığı gün durur ve bu travmayı ömrü boyunca yeniden yaşayacaktır. Altmış yaşındayken, 1989 yılında, kendisi de ressam olan kız kardeşi Sarah'nın tavsiyesiyle hikayelerini çizmeye koyuldu; bu işe on sekiz yıl boyunca adadı ve binlerce çizim üretti.

İlk bakışta çocukça bir izlenim verse de bu gerçek hiç masum değil: sanatçıyı meşgul eden tutuklama ve baskın sahneleri, o hep “gizli çocuk” olarak kalmış, retina üzerine yazılan imgelerin yarattığı korku ve kaygı tarafından belirginleşiyor.

Çin mürekkebiyle ağırlıklı olarak çizilen bu yürek burkan sahneler, metin ile görseli bir araya getiriyor.

Çok sesli görünen bu çizimler, korkunun çığlıklarını, haykırışları, kamyonların motor gürültüsünü ya da baskınlar sırasında silahların tıkırtısını anımsatarak adeta bir girdap yaratıyor; buna sık tekrarlanan nakaratlar da eşlik ediyor, adeta takıntılı ilahiler gibi.

Okur, sanatçının babasının karşılaştığı tanıklarla kurduğu diyaloglar aracılığıyla yok olmaya yüz tutan bir Yahudi topluluğunu gözlemliyor.

Chaïm Kaliski’nin çizimleri, bir Yahudi çocukluğunun yürekleri sarsan kroniğini oluşturuyor ve İşgal yıllarında Brüksel’deki Yahudilere dair sonsuz bir doğrulukla kaleme alınmış bir tanıklık sunuyor.

Brüt sanatın mükemmel bir örneği olan bu eserler, hiper hafızalı ve muazzam bir tarih bilgisinin sahibi bir adamın üretimi. Fransa'da düzenlenen bu ilk monografik sergide sergilenen 120 çizgide onun izini sürmek mümkün.