Herdenkingsdatum 16 oktober in Parijs: De inwijding van de Basiliek van het Heilige Hart van Montmartre

Op donderdag 16 oktober 1919 wordt de kerk van de Sacré-Cœur van Montmartre ingewijd door cardinal Amette, aartsbisschop van Parijs, onder voorzitterschap van kardinaal Vico, pauselijk legaat, en verheven tot basiliek. De bouw van het kerkenlijk gebouw, gelegen op de top van de Montmartre-heuvel, begon in 1875 en zou pas in 1923 voltooid worden.

Sinds mensenheugenis wordt de butte Montmartre door volkeren beschouwd als een plaats van aanbidding, van de vermoedde eerste riten gaulois tot de bouw van de église Saint-Pierre in de 12e eeuw, als integraal onderdeel van de abbaye royale de Montmartre, en voorbijgaand aan de onthoofding van Saint-Denis in de 3e eeuw en de temples gallo-romains die ter ere van Mercure en Mars werden opgericht. Voor de aardigheid zou de naam van de heuvel "Montmartre" afkomstig zijn van Mons Martis ("berg van Mars"), door de jaren heen herinterpreteerd tot Mons Martyrum ("berg der Martelaars") en daarna Mont de Martre (martre betekent "martelaar" in het Oudfrans).

4 september 1870, dag van de proclamatie van de Derde Republiek, terwijl Frankrijk wordt overspoeld door de Pruisische legers en Parijs op het punt staat belegerd te worden in korte tijd, dienen meerdere geestelijken het idee in om in het hart van de hoofdstad een sanctuarium op te richten gewijd aan de verering van Jezus Christus om de zonden van Frankrijk te boeten en een einde te maken aan wat zij beschouwen als een goddelijke straf als reactie op een eeuwige verlagen die begon bij de Revolutie van 1789. 

Het idee, gedragen door de filantroop Alexandre Legentil, resoneert nationaal, en samen met zijn zwager, de schilder en vooraanstaand Parijzenaar Hubert de Fleury, zet Alexandre Legentil de stappen voor de realisatie van dit bouwwerk ter ere van Christus. Samen wenden de twee heren zich eind 1872 tot de Nationale Vergadering, zodat de kerk erkend wordt als zijnde van algemeen nut, om zo de benodigde percelen te verwerven, eigendommen van de stad en van talrijke particulieren.

Grotendeels royalistisch, conservatief en katholiek, de Nationale Vergadering, gekozen in februari 1871, stemt in meerderheid voor de Wet op het algemeen belang op 24 juli 1873. Voor velen is deze beslissing genomen om de misdaden die tijdens de Commune de Paris te vergoeden en zo het nieuwe "moraalorde" van een kerkelijk Frankrijk te installeren, zoals door de conservatieven gepromoot.

Inderdaad, de Montmartre-heuvel wordt gezien als het startpunt van de volksopstand van de Commune, van maart tot mei 1871, met de beroemde "affaire des canons". Tot op heden beschouwt een groot deel van de Parijzenaars dat de Sacré-Cœur is gebouwd op het bloed van de Communards. Hubert de Fleury, zelf zei bij de plaatsing van de eerste steen van het gebouw: "Het is daar waar de Commune begonnen is, waar de generaals Clément-Thomas en Lecomte werden vermoord, dat de kerk van het Heilige Hart oprijst! We herinneren ons deze heuvel vol kanonnen, doorkruist door dronken figuren, bewoond door een bevolking die ogenschijnlijk vijandig stond tegenover elke religieuze gedachte en waarvan de haat jegens de Kerk vooral leek te worden aangewakkerd."

De wet van 24 juli 1873 biedt zo de mogelijkheid aan monseigneur Guibert, de aartsbisschop van Parijs, om via onteigening eigenaar te worden van de percelen op de Montmartre-heuvel indien nodig. Tot dan toe werden de terreinen achter de Sint-Pieterskerk bezet door guinguettes, tuintjes en een kermisterrein. Diezelfde jaren wordt door het comité van de Oeuvre du Vœu National en de aartsbisschop van Parijs een wedstrijd georganiseerd om de architect van het project aan te wijzen.

Er worden meerdere eisen aan de kandidaten gesteld: de locatie, de Montmartre-heuvel, het budget, beperkt tot 7 miljoen frank, de aanleg van een crypt en de aanwezigheid van een monumentale standbeeld van het Heilig Hart, dat van veraf zichtbaar is en buiten het gebouw geplaatst wordt. Het is de architect Paul Abadie die de wedstrijd wint tegen 77 andere projecten, waaronder enkele geleid door bekende figuren uit de architectuur en winnaars van de Grote Prijs van Rome. Abadie stelt zich een Romeins-Byzantijnse basiliek voor met alle traditionele praalonderdelen, koepel, klokkenhuisjes en een campanile, om zich te onderscheiden van de toen populaire neobarokstijl.

• Lees ook
• Wist je dat? 3 ongewone feiten over de Sacré-Cœur
• Sacré-Cœur de Paris, de onmisbare basiliek op de top van de heuvel Montmartre
• De mooiste kerken van Parijs om tijdens een wandeling te ontdekken

Honoré Daumet neemt na het overlijden van Paul Abadie in 1884 diens plaats over; en hijzelf wordt opgevolgd door Charles Laisné, die zich omringt met de schilder-glas-in-loodkunstenaar Émile Hirsch voor de realisatie van de vitraux. Vervolgens volgen diverse architecten, Henri-Pierre Rauline, Lucien Magne of nog Jean-Louis Hulot.

De bouw van het gebouw werd mogelijk gemaakt door de inzet van talrijke gelovigen, vooral dankzij de Souscription des Pierres, een initiatief dat families aanspoort het benodigde bedrag bij te dragen voor de aankoop van een steen, een zuil of een kapel, waarop de volledige naam, de initialen of de wapens van de donateurs gegraveerd staan. In totaal werd 46 miljoen francs ingezameld in een halve eeuw dankzij giften van bijna 10 miljoen gelovigen.

De eerste travertijnsteen, een witte rots met een uiterst fijne korrel die bij regen kan witter worden, werd op 16 juni 1875 geplaatst door kardinaal Guibert, aartsbisschop van Parijs, op een steenworp afstand van het voormalige Moulin de la Galette. 83 boorgaten van 33 meter diepte werden met beton opgevuld om de fundamenten te verstevigen, terwijl 35.000 m3 los zand en aarde werden vervangen door steen en cement. Nog geen jaar later werd naast de werkzaamheden een tijdelijke kapel ingewijd.

In 1878 begint de opbouw van de crypte en in 1881 die van de basiliek. Het interieur van het schip wordt op 5 juni 1891 officieel ingewijd, in een periode waarin de Derde Republiek, die in wezen anti-klerikaal is, het religieuze gebouw wil omvormen tot een huis van het volk of tot theater. Iets losser dan de oorspronkelijke plannen van Paul Abadie voegen de architecten Rauline en Magne neorenaissance-elementen toe aan het geheel, zoals lange koepels of slanke koepels. 

Hoewel de inwijding van de kerk gepland stond voor 17 oktober 1914, wordt het evenement uitgesteld door de oorlog: Frankrijk trekt het niet uit. Bovendien zijn de werkzaamheden nog verre van voltooid. Het duurt tot 1912 voordat de klokkentoren, met een hoogte van 91 meter, klaar is, en pas in 1914 is de hele gevel afgewerkt.

Het is uiteindelijk op donderdag 16 oktober 1919 dat de Sacré-Cœur-kerk wordt ingewijd door kardinaal Amette, aartsbisschop van Parijs, onder het voorzitterschap van kardinaal Vico, pauselijk legaat, en talrijke bisschoppen, kerkelijke dignitarissen, leden van de geestelijkheid, burgers en gewone gelovigen; en tot basiliek verheven.

Officieel afgerond in 1923, de bouw van de Sacré-Cœur gaat door tot in de jaren dertig met de aanleg van bijgebouwen, kantoren, slaapzalen en de sacristie. De glas-in-loodramen, geplaatst tussen 1903 en 1920 en tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoest, worden nadien vervangen door hedendaagse ramen.

Buiten het Sacré-Cœur kunnen voorbijgangers en Parijzenaars die de stad bezoeken nog altijd een architectuurstijl met romaanse en Byzantijnse invloeden bewonderen, een centrale koepel van 83 meter hoog die, tot aan de bouw van de Eiffeltoren, het hoogste punt van Parijs vormde, de campanile waarin de grootste bel van Frankrijk hangt, en diverse beelden waaronder Jeanne d’Arc, Christus bij het Sacré-Cœur op de borst, en Saint Louis, die met één hand het zwaard vasthoudt en met de andere de kroon van Christus vasthoudt.

Binnen in de basiliek valt het koorgewelf op, omdat het is versierd met de grootste mozaïek van Frankrijk die het Heilig Hart van Jezus afbeeldt, omringd door de Maagd Maria en de aartsengel Michaël, en waar knielend de Paus Leo XIII en Jeanne d'Arc te zien zijn. Dit werk werd tussen 1918 en 1922 uitgevoerd in Briare-emailles door de Parijse mozaïekmakers van Atelier Guilbert-Martin. Meer dan tien kapellen rondom het schip vullen de ruimte, terwijl de grote orgels, geïnstalleerd in 1919, nog altijd in gebruik zijn. In de kelder ligt de crypt, met grafkamers, meerdere kapellen en beelden van heiligen en de Maagd.

Voor meer achtergrond:

Sacré-Cœur de Paris, de onmisbare basiliek op de top van de heuvel Montmartre
De Basilique du Sacré-Cœur is een van de monumenten in Parijs die je gezien moet hebben. Maar hoeveel weet je over de geschiedenis en de schatten? Wij nemen je mee op een rondleiding door dit bouwwerk op de top van de Butte Montmartre en kijken wat er op dit moment gebeurt! [Lees verder]

Kun je de Sacré-Cœur bezoeken zonder in de rij te staan? Ja... mits je de plek respecteert.
De Sacré-Cœur van Montmartre is elke dag gratis geopend en verwelkomt meerdere missen per dag. De erediensten staan open voor iedereen, gelovig en niet-gelovig, maar ze mogen niet gezien worden als een middel om de wachttijden van bezoekers te omzeilen. Dit is wat u moet weten voordat u de poorten van de basiliek betreedt. [Lees verder]

De Koepel van de Basiliek Sacré-Coeur: het uitzicht vanaf de Butte Montmartre, praktische informatie
De koepel van de Sacré-Coeur domineert Parijs vanaf de heuveltop van Montmartre en biedt een van de meest spectaculaire panorama's van de hoofdstad. De koepel is een spiritueel en architectonisch symbool en is net zo fascinerend vanwege zijn geschiedenis als vanwege het 360° uitzicht dat het biedt aan bezoekers die de 300 treden beklimmen. [Lees verder]

Bezoek de Sacré-Cœur van Montmartre: alles wat je moet weten om het met het gezin te ontdekken
Kan je de Sacré-Cœur bezoeken met een kinderwagen? Hoe kun je trappen vermijden om bij de basiliek te komen en kun je met jonge kinderen de koepel op? Een gezinsuitstap naar Montmartre vraagt om een paar voorzorgsmaatregelen, vooral met een baby. Het funiculaire, de kinderwagen, 280 treden naar de koepel, afwezigheid van een lift en zelfs gratis toegang tot de basiliek: dit is wat je vóór het bezoek moet weten. [Lees verder]

Wist je dat? 3 ongewone feiten over de Sacré-Cœur
De Sacré-Coeur is het juweel van Montmartre en fascineert bezoekers met zijn kolossale afmetingen en unieke architectuur. Maar hoeveel weet je er eigenlijk van? Wij onthullen drie ongewone feiten over de Sacré-Coeur. [Lees verder]

Wist je dat? De Sacré-Coeur reinigt zichzelf! Dit is het geheim van zijn witheid
De Sacré-Coeur, het emblematische monument dat Parijs domineert vanaf de top van de Butte-Montmartre, valt op door zijn verbazingwekkende architectuur en zijn oogverblindende witte stenen. En ken je het geheim achter de witheid van de basiliek? [Lees verder]

Wist u dat? U kunt voor slechts 15 euro overnachten bij de Sacré-Cœur in Parijs… onder één voorwaarde.
Sinds 1885 biedt de Basiliek van het Heilig Hart in Montmartre slaapplaatsen in een slaapzaal vanaf 15 euro in het 18e arrondissement van Parijs. Een bijzondere ervaring die het hele jaar door mogelijk is, behalve op Goede Vrijdag, met een verrassende tegenprestatie: deelnemen aan een nachtelijke gebedsdienst. [Lees verder]