Tijdens het middeleeuwse Parijs, in het midden van de Paris médiéval, zou een vlam de doden waken in het hart van de Halles. Nog vóór de Baltard-paviljoenen, het Forum en de Canopée, herbergde de wijk het cimetière des Innocents, een immense necropolis van Parijs waar eeuwenlang inwoners van vele parochies aan de rechteroever werden begraven. En in dit ooit zichtbare decor prijkte een zeldzaam element in Parijs: een lanterne des morts.
Een lanterne des morts is een klein monument funéraire, vaak gevormd als een kolom of een geperforeerde toren waarin men een lamp kon plaatsen. De exacte functie ervan is nog onderwerp van debat. Het had kunnen wijzen op de aanwezigheid van een begraafplaats, zielen van de overledenen symbolisch begeleiden, of het christelijke licht tegenover de dood herinneren. Je vindt ze vooral in bepaalde regio's in het centrumwesten van Frankrijk, met name Poitou, Saintonge of het Limousin. In Parijs daarentegen lijkt dit type monument nauwelijks verbreid te zijn.
Daar zit precies de aantrekkingskracht van de Begraafplaats der Onschuldigen op. De plek zelf had al een flinke reputatie opgebouwd: in gebruik vanaf de vroege middeleeuwen werd het een van de grootste begraafplaatsen van Parijs. De eerste verplaatsingen van botten naar de toenmalige groeven van de Tombe-Issoire, van 1785 tot 1787, betroffen juist de Begraafplaats der Onschuldigen, die op dat moment werd gezien als de belangrijkste van de hoofdstad.
Het Kerkhof der Onschuldigen was niet een klein, vredig hofje. Het werd omgeven door grafkelders, ontving de doden uit vele parochies, en de bodem raakte verzadigd. Daar lag ook een beroemde Danse macabre, geschilderd in 1424, die wordt beschouwd als het beginpunt van deze iconografische traditie in Frankrijk.
In dit begraafplaatslandschap zou de lanterne des morts de gedaante hebben aangenomen van een gotische fakkel. Bepaalde oude bronnen en historische verslagen verwijzen naar een flakkerende vlam die ’s nachts te zien is, te midden van deze ruimte waar Parijzenaars dagelijks met de dood werden geconfronteerd.
Volgens de legende zou deze lantaarn boven het graf van een man geplaatst zijn die bij leven opschepte dat honden zijn graf nooit zouden bevuilen. De oude, vrij ruwe formulering luidde dat zij „niet op zijn graf zouden plassen”. Uit hoogmoed daagde hij zelfs de meest triviale postume vernedering uit. Zoals zo vaak in volksverhalen antwoordt de dood daarop met ironie. Om zijn graf te beschermen — of om zijn bravoure te bespotten — zou er boven hem een monument zijn opgericht: deze beruchte lantaarn der doden. De weddenschap zou dus zijn nagekomen: geen hond zou zijn graf bezoedelen, omdat het was bedekt door een begrafenislicht. Maar het verhaal legt vooral de trots van de overledene vast, omgezet in een macabere anekdote in het oude Parijs.
Deze dodenlantaarn is vrijwel zeker verdwenen bij de opheffing van het kerkhof der Onschuldigen aan het eind van de 18e eeuw. Na de sluiting van het kerkhof werden de beenderen overgebracht naar de Catacomben, officieel erkend als « Gemeentelijk Ossuaire van Parijs » op 7 april 1786.
De gebouwen, massagraven en monumenten van de begraafplaats werden vervolgens afgebroken of verspreid. Het Carnavalet-museum bewaart meerdere tekeningen gemaakt in die periode, met name afbeeldingen van de monumenten van de Innocents die in 1786 werden afgebroken, waardevolle getuigenissen van een begraafplaatswijk die door de stedelijke transformaties werd uitgewist.
Vandaag is er dus geen zichtbare 'lanterne des morts' meer te zien bij de Halles. De wijk heeft een totaal ander aangezicht gekregen, de fontein der Onschuldigen is verplaatst en herzien, de beenderen slapen onder Parijs, en het kleine graflicht is uitgedoofd met de oude begraafplaats.
Geschiedenis van Parijs: het kerkhof van de onschuldigen en wat er vandaag van overblijft
Wist je dat? In Parijs, in de wijk Les Halles, lag ooit een bekende begraafplaats van de hoofdstad: de begraafplaats van de Onnozele Kinderen (of van de Heilige Onnozele Kinderen). Ontdek de fascinerende geschiedenis en de weinige overblijfselen die zijn overgebleven. [Lees verder]
Omslagafbeelding: Saint Aulaire, A., lithograaf-tekenaar Bernier, Claude-Louis (geboorte 1755 – 1830), tekenaar bij Lemercier, Bénard en Cie, lithograaf-printer. Andere titels: Reeks van 6 platen over het Cimetière des Innocents. (Titel van de gehele serie), Cimetière des innocents; Eglise des Innocents. / B (Titel van de serie) Objecttype(n): Afdruk, Grafische kunsten. Benaming(en): Afdruk Materiaal en technieken: Lithografie Afmetingen - Werk: Hoogte 44,9 cm Breedte 58,8 cm Afmetingen - Montage: Hoogte 50,8 cm Breedte 65,3 cm Beschrijving: Gemonteerd op een montagerand. Instelling: Musée Carnavalet, Histoire de Paris IIIF
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
Geschiedenis van Parijs: het kerkhof van de onschuldigen en wat er vandaag van overblijft
