Een menigte stroomt samen op de plaats Saint-Pierre, aan de voet van een Montmartre dat nog geen Sacré-Cœur herbergt, wanneer Léon Gambetta Parijs ontwaakt uit de omringde belegering aan boord van de ballon Armand-Barbès, op 7 oktober 1870. Zijn bestemming is Tours, waar een delegatie van de regering van de Nationale Verdediging probeert het land te besturen en de strijd tegen de Duitse legers voort te zetten. Omdat de landroute is afgesneden, kiest de jonge ministre van Binnenlandse Zaken voor een vlucht door de lucht.
De militaire situatie verklaart deze buitengewone stap: na de Slag bij Sedan en de val van Napoleon III, werd de Republiek uitgeroepen in Parijs op 4 september 1870. Twee weken later omsingelen Duitse troepen de hoofdstad, en de wegen, spoorwegen en telegrafie richting de provincie komen onder hun controle of raken onbruikbaar. Een regeringsdelegatie werd gelukkig in Tours geïnstalleerd voordat Parijs volledig werd ingesloten, maar zij blijft gescheiden van de belangrijkste leden van de regering opgesloten in de hoofdstad. Gambetta krijgt de opdracht om die delegatie te bereiken en nieuw elan aan de verdediging te geven.
De afgelopen dagen test Parijs een spectaculaire oplossing tegen haar isolement: de aërostatballonnen. Deze aërostats brengen een luchtschipvaarder mee, soms passagiers, en postzakken boven de vijandelijke linies. Le Neptune heeft dit vliegtuigpostdiensten ingevoerd op 23 september. Tijdens het beleg worden de ballonnen een van de weinige manieren om informatie naar de provincie te sturen, terwijl de duiven een deel van de omgekeerde reis verzorgen.
Nadar speelt een sleutelrol in deze organisatie. Al lang gepassioneerd door aërostatiek, sluit de fotograaf zijn atelier tijdens het beleg en werkt mee aan de oprichting van een ballonvaarderscompagnie die belast is met het leveren van ballonnen aan de overheid. Tot de eerste gegenereerde toestellen behoren onder meer de George Sand, de Louis Blanc en de Armand-Barbès, genoemd naar de republikeinse revolutionair die enkele maanden eerder om het leven kwam.
Rond 11u10 neemt Léon Gambetta plaats in de nacelle van de Armand-Barbès, samen met zijn naaste medewerker Eugène Spuller. Het aërostat wordt bestuurd door Alexandre Trichet. Het Musée Postal bewaart nog altijd een brief die die dag werd vervoerd en bevestigt de plek en het tijdstip van vertrek: Place Saint-Pierre in Montmartre. Een tweede ballon, de George Sand, stijgt vrijwel tegelijk op en neemt nog enkele reizigers mee.
De tijdgenoten beschrijven een menigte die zich rondom de ballonnen heeft verzameld en de kreet "Leve de Republiek!" klinkt wanneer de touwen loskomen. Vanaf de heuvel stijgen de twee omhullingen in hoogte en drijven ze naar het noorden. In tegenstelling tot de toekomstige luchtschepen blijven deze ballonnen volledig afhankelijk van de wind: de piloot kan de hoogte beïnvloeden door ballast of gas vrij te geven, maar hij bepaalt eigenlijk niet echt de richting!
Het doorkruisen van de Duitse linies brengt een dreiging met zich mee die meteen voelbaar is. Prussische soldaten openen het vuur op de Armand-Barbès terwijl hij voorbij komt. De ballon stijgt om uit het vuur te blijven, voordat hij zijn koers boven de Oise voortzet. Hij legt ongeveer honderd kilometer af voordat hij neerdaalt.
Rond 14h45, iets meer dan drie uur na het vertrek, eindigt de Armand-Barbès zijn reis in het bos van Favières nabij Épineuse in de Oise. De nacelle en zijn ballon blijven vastzitten aan de takken van een boom; Gambetta, Spuller en Trichet bereiken uiteindelijk de Franse bodem, nadat ze de militaire ring rond Parijs hadden doorbroken.
De reizigers bereiken Montdidier, daarna Amiens en Rouen, terwijl ze de bezette zones omzeilen, en Gambetta arrives op Tours op 9 oktober. Enkele uren later richt hij een proclamatie aan de departementen en neemt hij al snel een voorname plaats in de délégation gouvernementale. Hij neemt al snel de verantwoordelijkheden van Binnenlandse Zaken en Oorlog op zich en participeert aan de werving van nieuwe legers die erop gericht zijn Parijs te bevrijden.
Parijs leert ook dat de reis geslaagd is dankzij een methode die klinkt als uit een avonturenroman: een postduif die buiten de hoofdstad werd losgelaten, keerde op 9 oktober terug met nieuws over Gambetta. Een document bewaard in het Museum van het leger herinnert eraan dat het dier rond 14.00 uur zijn kolonie in Parijs bereikte, waardoor de autoriteiten gerustgesteld werden over het lot van de reizigers.
De ballonvlucht van Gambetta slaat meteen in bij de tijdgenoten. Schilderijen, gravures, medailles en persillustraties verbeelden al snel de ballon die boven Montmartre oprijst of na de landing aan de bomen hangt.
Verder lezen:
Kalenderitem op 25 september in Parijs: De eerste luchtvaarttentoonstelling in het Grand Palais
Op 25 september 1909 verwelkomt het Grand Palais de Eerste Internationale Expositie voor Luchtvaart, gezien als de voorloper van het Salon international de l'aéronautique et de l'espace te Le Bourget. En enkele weken na Louis Blériots Kanaaloversteek nemen vliegtuigen, dirigibels en motoren bezit van de Parijse nef! [Lees verder]
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
Datums en tijdschema's
Op 7 oktober 2026
Plaats
Sint-Pietersplein
Pl. Saint-Pierre
75018 Paris 18
Routeplanner
Kalenderitem op 25 september in Parijs: De eerste luchtvaarttentoonstelling in het Grand Palais
