Wystawa Paris à l'arraché otwiera się w muzeum Carnavalet w 3. dzielnicy Paryża, od 14 października 2026 do 14 lutego 2027. Świętuje setną rocznicę Jacquesa Villeglé (1926–2022), artysty, który zrywał porwane plakaty ze ścian stolicy, by następnie zawieszać je w muzeum. Poszliśmy odkryć jego twórczość i opowiadamy wszystko.
Aragon mawiał, że gdyby wyrwać mu serce, odnalazłby w nim Paryż. U Villeglé to nie ściany się wyrywa, lecz to właśnie Paryż wyłania się spod nich. Ta podróż oglądana jest jak film nakręcony kamerą z perspektywy pierwszej osoby: idziemy w tempie artysty, dzielnicą po dzielnicy, przez siedemdziesiąt lat przemian miasta.
Kolumny Morris z powojennego Paryża aż po dzisiejsze naklejki — po drodze napotykamy porwane plakaty filmowe, polityczne hasła w strzępach, nigdy nie pokazywane archiwa i nawet starą tablicę „Zakaz wywieszania”. To spojrzenie z przymrużeniem oka, jak na temat.
Urodzony w Quimperze w 1926 roku Jacques Mahé de La Villeglé osiedlił się w Paryżu w 1950 roku. Przez prawie siedemdziesiąt lat stolicę traktował jak otwarte studio. W ten sposób wykonał około 4500 odcisków, gromadząc to, co nazywał "skórą murów".
Jego metoda jest prosta i niezwykła. Zwraca uwagę na palisadę pokrytą nawarstwionymi plakatami, które były porwane przez anonimowych przechodniów lub zniszczone przez deszcz, a następnie zdejmowane i rozcierane na płótnie. Każde dzieło nosi tytuł będący nazwą ulicy oraz datą pobrania. Prawdziwi autorzy, według niego, to przechodnie: zresztą swe prace łączy pod nazwą Lacéré anonyme.
Jej córka, Valérie Villeglé, przypomina, że przez długi czas pracował dla prefektury, a potem dla Miasta Paryża. Z zawodem, który zmusza go do codziennego przemierzania ulic. Zwraca również uwagę, że ta wystawa to pierwsza okazja, by wydobyć archiwa z funduszu założycielskiego Villeglé: notesy, poszukiwania, niepublikowane dokumenty. Wchodzimy tu równie do pracowni, co na ulicę. Do całości dołączono kilka wypożyczeń, w tym piękne płótno pochodzące z Mucem w Marsylii, pozyskane przy rue de la Fontaine-au-Roi 1 maja.
Zwiedzanie zaczyna się w szarym, powojennym Paryżu. Elewacje wciąż nieodnowione, a na tych ciemnych murach plakaty eksplodują kolorami. Miasto wówczas jawi się jako europejska wyjątkowość: gdy gdzie indziej króluje radio, Paryż pozostaje wierny przyklejonym papierom — ścianom oklejanym od XVIII wieku.
Następnie śledzimy wędrowanie artysty po jego ulubionych dzielnicach: Montparnasse, gdzie wraz z przyjacielem Raymondem Hains pobiera swoją pierwszą plakatę w 1949 roku, w pobliżu Coupole, potem Porte Maillot, Saint-Germain-des-Prés, Le Marais i Les Halles. Obrazy wchodzą w dialog z fotografiami Brassaï, Roberta Doisneau lub Sabine Weiss, fragmentami filmów i nagraniami dźwiękowymi.
W połowie trasy czeka nas zasłużona przerwa, która wprowadza nas w muzykę Pierre’a Henry’ego. Wokół Villeglé zebrały się dawne i dzisiejsze towarzysze jego drogi — wszyscy są obecni, co nadaje całości prawdziwy oddech opowieści.
To jeden z najbardziej pasjonujących fragmentów. Wybory, wojna w Algierii, referenda Piątej Republiki: ściany stają się kroniką wydarzeń, a Villeglé odrywa z nich kolejne kartki. Broni się przed wszelką ideologią, lecz jego wycinki tworzą kronikę politycznych wstrząsów w kraju.
Czy wiecie, że w maju 1968 roku BnF zbierała plakaty równolegle z Villeglé? Trzeba było działać szybko i przychodzić nad ranem, zanim zaczynały się sprzątania. Sam artysta przyznaje, że zdarzało mu się dotrzeć na czas tylko kilkanaście razy. Wśród zbiorów znajduje się m.in. La Chienlit — to jego dzieło, pobrane z Rue des Francs-Bourgeois w czerwcu 1968 roku.
W latach siedemdziesiątych plac budowy Beaubourga i Hal były otoczone palisadami. Villeglé znalazł się w sercu masowych protestów wyświetlanych na tych ogromnych powierzchniach. Potem miasto się zmienia: tablice pod szkłem, ekipy zajmujące się zdejmowaniem plakatów, polityka czystości. Paryż staje się czysty, i koniec z gadającą ścianą i ludźmi, którzy ją prowadzili do mówienia. Artysta zaczyna wtedy zbierać materiały na przedmieściach i w prowincji.
Aby umieścić artystę w kontekście, cofamy się do roku 1960. W tym roku podpisuje on deklarację założycielską Nouveau Réalisme u boku Yves’a Kleina, Armana i Raymonda Hainsa, pod auspicjami krytyka Pierre’a Restany’ego. Wraz z Hainsem i François’em Dufrêne’em tworzy trzon „affichistów” – plastyków, którzy papier rozdarty uczynili swoim materiałem.
Jej podejście nawiązuje do dorobku XIX-wiecznych pisarzy-flâneurs, surrealistów i Brassaï, który już fotografował graffiti wyryte w kamieniu. Ostatnia część przypomina również tych artystów i myślicieli z lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, którzy postrzegali miasto jako teren zabawy, a następnie prowadzi do sztuki miejskiej. Katedra Street ART(s) na École normale supérieure, poświęcona badaniom nad tymi praktykami, należy ponadto do komitetu naukowego.
Czy to więc pionier street art? On sam z tym żartował. Mówił, że robi dokładnie odwrotnie: artyści uliczni dodają coś ulicy, a on całe życie z niej po prostu zabierał. Jednak że wszyscy pracowali na zewnątrz, dobrze się dogadali. W ten sposób nawiązał współpracę z duetem Lek & Sowat, którzy w 2013 roku zaprosili go do Palais de Tokyo, by dodać ostatni akcent kredowej realizacji performansu.
Jeśli plakat milczał, naklejka przejęła pałeczkę. Obecna od początku lat 2000, na końcu zwiedzania towarzyszy szablonom Miss.Tic. Ulica jeszcze nie powiedziała ostatniego słowa.
Muzeum zaprasza od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00–18:00, przy rue de Sévigné, tuż obok place des Vosges i muzeum Picasso. Dojazd metrem: Saint-Paul (linia 1) lub Chemin Vert (linia 8). Wejście na wystawę kosztuje 15 €, zniżka 13 €, a poniżej 18 lat wchodzą za darmo. Rezerwacja biletu z wyznaczoną godziną jest wskazana na billetterie de Paris Musées. Zbiory stałe są dostępne za darmo — idealna okazja, by przedłużyć spacer w najstarsze muzeum poświęcone historii stolicy.
Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się w każdą sobotę o godz. 10:00. Niektóre soboty o godz. 14:30 przewidziane są skrócone, aktywne zwiedzanie dla osób z niepełnosprawnościami, rodzin oraz tych, którzy uczą się francuskiego, oparte na łatwych do czytania i zrozumienia tekstach (FALC). Wszystkie informacje znajdują się na oficjalnej stronie muzeum, a katalog ukazuje się w wydawnictwach Paris Musées.
Przez cały okres trwania wystawy Oranżeria muzealna będzie gościć serię wydarzeń poświęconych ulicom Paryża:
Ta wystawa skierowana jest przede wszystkim do miłośników historii Paryża, ciekawych ponownego przejrzenia miasta od lat 50. XX wieku do 2020 roku poprzez jego mury.
Choć wystawa nie jest ogromna, trasa zwiedzania jest intensywna, bogata w dokumenty i wymaga trochę czasu, by w pełni ją wykorzystać. Zarezerwujcie co najmniej półtorej godziny.
Małe ostrzeżenie dla miłośników street artu: to nadal sztuka uliczna, ale traktujcie to przede wszystkim jako fragment historii. Nie spodziewajcie się wystawy kolorowych graffiti ani gigantycznych fresków. Tu raczej ukazuje się genealogia tej praktyki, i to właśnie czyni to miejsce wartym odkrycia.
Dla tych, którzy chcą zobaczyć bomby i szablony, wystawa Expo des 150 et StreetArt Denfert można odwiedzić bezpłatnie w 14. dzielnicy do 25 października 2026 roku, po wcześniejszej rejestracji. A na spacer na świeżym powietrzu zaprasza nasz przewodnik Gdzie zobaczyć street art w Paryżu?, który prowadzi po murach stolicy. Więcej pomysłów czeka także w naszym zestawieniu wystaw street art w Paryżu i Île-de-France.
Ta strona może zawierać elementy wspomagane przez SI, więcej informacji tutaj.
Daty i harmonogramy
Z 14 październik 2026 Na 14 luty 2027
Miejsce
Muzeum Carnavalet
23 Rue de Sévigné
75003 Paris 3
Planowanie trasy
Dostępność
Oficjalna strona
www.carnavalet.paris.fr
