Wystawa "Tkanina artysty" w Muzeum Bourdelle: co ubrania mówią o największych artystach

Muzeum Bourdelle w Paryżu zaprasza od 23 września 2026 do 24 stycznia 2027 na wystawę L'Étoffe de l’artiste, poświęconą ubraniom i publicznemu wizerunkowi artystów. Ponad 50 tkaninowych elementów, dodatków i noszonych przedmiotów ukazuje, w jaki sposób bluzki, kostiumy i ekstrawaganckie stroje kształtowały ich tożsamość, od Rosa Bonheur po Sonia Delaunay.

Wszystko zaczyna się w szafie w Muzeum Bourdelle... W 2020 roku kilka ubrań Antoine’a Bourdelle’a, wśród nich swoje stroje robocze, wraca na powierzchnię w dawnym mieszkaniu jego córki Rodhii. To odkrycie zapoczątkowuje wystawę L’Étoffe de l’artiste, pokazaną w 15. dzielnicy Paryża od 23 września 2026 do 24 stycznia 2027. Przez pięć lat kuratorzy badają archiwa, zbiory publiczne i fundusze prywatne, aby zrozumieć, w jaki sposób artyści od końca XIX wieku do połowy XX wieku wykorzystywali swoje ubrania do pracy, wyróżniania się i kształtowania swojego wizerunku. Rezultat łączy w dialog ponad 50 elementów tekstylnych, dodatków i noszonych przedmiotów z 50 fotografiami, 33 obrazami, 12 rysunkami i 9 rzeźbami.

Tutaj ubranie nigdy nie jest tylko kawałkiem tkaniny. Strój akademika, fartuch pracowni, postrzępiony paletot, ogrodniczki, strój ludowy czy celowo ekstrawagancka sylwetka — każda część garderoby opowiada o pozycji społecznej, o sposobie pracy i o pewnej wizji artysty. Pod koniec XIX wieku niektórzy wciąż podkreślają swoje związki z mistrzami dawnych epok, podczas gdy inni zamieniają godny wygląd na fartuch robotnika albo na rozwichraną bohemę.

Na przełomie XX wieku ubrania zaczynają mówić wprost. Stają się manifestem politycznym, przedłużeniem aktu twórczego, afirmacją kulturową albo polem eksperymentów związanych z płcią. Artyści nie wybierają już tylko ubrań — komponują sylwetkę, dopracowują podpis i, czasem, sami szyją swoją legendę.

Wystawa rozciąga się na jedenastu sekcjach o charakterze chronologiczno-tematycznym:

Dziedziczyć i rozpoznawać siebie : od renesansowych houppelandów po strój akademicki wyszywany gałązkami oliwnymi, ubiór wyraża pochodzenie i sukces. Gwiazdki Legii Honorowej Antoine’a Bourdelle’a i Rosy Bonheur, a także żakiet z brandeburgami tej ostatniej, przypominają o ciężarze oficjalnych wyróżnień.

Postać artysty : miękki kapelusz, mucha wstążkowa i wyblakły paletot podsycają mit bohemy twórcy. Utrwalony przez Henry’ego Murgera w Scenach życia bohemy, ten obraz „żebrakowatego outsidera” szeroko rozprzestrzenia się w prasie i w karykaturze, nawet gdy malarze tacy jak Édouard Manet wolą czarny, całkiem godny szacunku strój.

Se protéger et Emprunter : artyści czerpią z ubiorów ludowych, robotniczych i rzemieślniczych. Bluzka z lnianego indygo haftowana przez Gustav Klimt, strój zaprojektowany przez Bourdelle, szeroki fartuch stolarski, ogrodniczki lub kombinezon opowiadają o nowym stosunku do pracy ręcznej. Suzanne Bizard, Marguerite Huré, Ossip Zadkine, Constantin Brancusi czy Pierre Soulages także przyjmują te praktyczne ubrania.

Wyjazd : kolej ułatwia odjazdy do Bretanii i Pont-Aven, gdzie haftowane kamizelki stają się wyraźnym protestem przeciwko modzie paryskiej. Trasa porusza również temat przywłaszczeń ubioru związanych z orientalizmem kolonialnym, a także mistyczne stroje Nabisów Paula Ransona, Paula Sérusiera i Jana Verkade’a.

Zacieranie granic płci : Louise Abbéma, Ottilie Roederstein, Romaine Brooks czy Marie Laurencin odwracają zasady mody męskiej, między garniturami, krawatami, muszkami i krótkimi włosami. Claude Cahun tworzy sylwetki celowo nieokreślone, podczas gdy Marcel Duchamp kreuje swoje alter ego Rrose Sélavy. Męski strój Anton Prinner jest z kolei prezentowany jako wyraz potwierdzający jego zmianę płci.

Wyróżniać się i odnajdywać : w kręgach dadaistycznych i surrealistycznych ekscentryczność stała się niemal zawodem. Léonor Fini mnoży maski i kostiumy, Foujita kształtuje styl natychmiast rozpoznawalny, a Salvador Dalí przemienia swoje wąsy w znak rozpoznawczy. Inni artyści odwołują się do korzeni lub je rekonstruują, jak Alfons Mucha, Frida Kahlo, Baya czy Foujita, między koszulą w stylu slave, strojem Tehuana, ubraniami Kabylów i japońskimi tkaninami.

Przekształcać rzeczywistość i zastępować ją : włoscy futurystyczni, na czele Giacomo Balla, wyobrażają sobie kolorowe kostiumy, które mogłyby towarzyszyć rewolucji społecznej i estetycznej. Thayaht wynajduje Tuta, Varvara Stepanova prozodezhda, podczas gdy Sonia Delaunay ubiera paryską elitę swoimi „tkaninami jednoczesnymi”. Po 1945 roku ubiór bywa czasem dziełem sztuki lub materiałem: filcowy kostium Joseph Beuysa i koszule wtapiane w gobeliny Josep Grau-Garragi prawie zastępują ciało artysty.

Efektem pięciu lat badań jest wystawa, która korzysta z wypożyczeń z muzeum d’Orsay, z Muzeum Sztuk Dekoracyjnych, z Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Paryżu, z Palais Galliera, z dom-pracownia Foujita, z Wien Museum, z Städel Museum i z licznymi kolekcjami prywatnymi. Prawie jedna czwarta prezentowanych artystów to kobiety.

Ostatnia część przypomina, jak niektóre ubrania i dodatki ostatecznie zastąpiły w wyobraźni zbiorowej twarze. Koszula w paski Picassa, okulary Le Corbusiera, fryzura Foujity i wąsy Dalíego wystarczają, by ujawnić ich właściciela. Tkanina artysty ukazuje zatem, że autoportret nie maluje się wyłącznie na płótnie: może być także wycięty, wyszywany i noszony.

Prezentowana w Muzeum Bourdelle, ekspozycja jest otwarta od wtorku do niedzieli, w godzinach 10:00–18:00, z ostatnim wejściem o 17:15. Bilet kosztuje 12 euro w pełnej cenie i 10 euro w zniżkowym; dostęp do kolekcji stałych pozostaje bezpłatny.

Ta strona może zawierać elementy wspomagane przez SI, więcej informacji tutaj.

Wystawa "Tkanina artysty" w Muzeum Bourdelle: co ubrania mówią o największych artystach – nasze zdjęcia