Ημερολόγιο 3 Νοεμβρίου στο Παρίσι: Τα επίσημα εγκαίνια της έδρας της UNESCO

Την 3 Νοεμβρίου 1958, 81 σημαίες κυματίζουν μπροστά σε ένα κτήριο ριζικά μοντέρνο, που έχει εγκατασταθεί λίγα εκατοντάδες μέτρα από την École militaire. Με τη συμμετοχή, μεταξύ άλλων, του προέδρου της Δημοκρατίας René Coty, ο UNESCO εγκαινιάζει επίσημα τη νέα έδρα στη 7 place de Fontenoy, στο 7ο διαμέρισμα. Το γεγονός σηματοδοτεί την ολοκλήρωση περισσότερων από τεσσάρων ετών εργασιών και προσφέρει επιτέλους μια οριστική διεύθυνση σε έναν οργανισμό που γεννήθηκε αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμό ιδρύθηκε στο Λονδίνο τον Νοέμβριο του 1945, σε συγκυρία που κυριαρχούσαν τα υλικά και πνευματικά απομεινάρια του πολέμου. Το Σύνταγμά του, που υπέγραψαν 41 κράτη, τέθηκε σε ισχύ στις 4 Νοεμβρίου 1946, και το Παρίσι είχε επιλεγεί ήδη από τον Νοέμβριο 1945 για να στεγάσει την έδρα του. Μετά από μερικούς μήνες μετάβασης στο Λονδίνο, οι υπηρεσίες μετακομίζουν στο παλιό ξενοδοχείο Majestic, στην οδό Κλέμπερ, όπου θα παραμείνουν για περίπου δώδεκα χρόνια.

Αυτή η προσωρινή εγκατάσταση γίνεται γρήγορα πολύ στενή για ένα institution σε πλήρη ανάπτυξη. Μεταξύ 1945 και 1958, ο αριθμός των κρατών μελών αυξάνεται από μερικές δεκάδες σε 81, και τα συνέδρια, οι διοικητικές υπηρεσίες και οι αποστολές απαιτούν χώρους ειδικά σχεδιασμένους για τη λειτουργία τους. Η Γαλλία τότε παραχωρεί έκταση σχεδόν 3 εκταρίων, η οποία μέχρι πρότινος χρησιμοποιούνταν από έναν στρατώνα, στην πλατεία Φοντενό.

Ο σχεδιασμός του νέου συνόλου εμπνέεται από τρεις κορυφαίες μορφές της αρχιτεκτονικής του 20ού αιώνα: τον Γάλλο Bernard Zehrfuss, τον Αμερικανό με καταγωγή από την Ουγγαρία Marcel Breuer, ο οποίος υπήρξε μαθητής και μετέπειτα καθηγητής του Μπούχχαους, και τον ιταλό μηχανικό Pier Luigi Nervi, έναν εξπέρ του οπλισμένου σκυροδέματος. Το έργο τους εξετάζεται από μια διεθνή επιτροπή στην οποία συμμετέχουν αρκετοί από τους πλέον επιδραστικούς αρχιτέκτονες της εποχής τους, μεταξύ των οποίων ο Walter Gropius και ο Le Corbusier.

Το κεντρικό κτίριο υιοθετεί μια εντυπωσιακή μορφή Υ, η οποία γρήγορα έλαβε το προσωνύμιο "αστέρι τριών ακτίνων". Στηρίζεται σε 72 κολώνες από μπετόν, επιτρέποντας να φωτίζονται ευρύχωρα τα γραφεία, ενώ μειώνει τις αποστάσεις ανάμεσα στα διάφορα τμήματα. Το σχέδιό του ανταποκρίνεται τόσο σε πρακτική λογική όσο και στην αναζήτηση μορφής που χαρακτηρίζει το μοντέρνο κίνημα.

Δίπλα του στεγάζεται το κτίριο των συνεδρίων, που ξεχωρίζει για τη φάσα με πτυχώσεις και τα γλυπτικά του όγκους. Το σκυρόδεμα εκεί μετατρέπεται σε αρχιτεκτονικό στοιχείο, καθώς ο Νέρβι αξιοποιεί τις τεχνικές του δυνατότητες για να ελευθερώσει τους εσωτερικούς χώρους από πολλά στηρίγματα. Ένα τρίτο τετράγωνο κτίριο ολοκληρώνει σταδιακά το σύνολο που προορίζεται για τις μόνιμες αποστολές και τους συνεργαζόμενους οργανισμούς.

Με το άνοιγμα του κτιρίου, συνθέτει νορβηγικό χαζίτη, πλάκες αλουμινίου κατασκευασμένες στο Βέλγιο, αμερικανικά εξοπλιστικά ή ακόμα και τεκ από τη Μιάνμάρ. Η UNESCO παρουσιάζει τότε τη νέα έδρα της ως συλλογικό επίτευγμα, ικανό να μεταφράσει στην ύλη τη συνεργασία την οποία επιδιώκει να προωθήσει. Η αρχιτεκτονική σκέψη επίσης σε διάλογο με τη σύγχρονη δημιουργία· πολλοί διεθνείς καλλιτέχνες προσκλήθηκαν πριν καν τα εγκαίνια για να υλοποιήσουν έργα για τα νέα κτίρια και τους κήπους τους.

Πικάσο φιλοτεχνεί με ιδιαίτερο τρόπο το «Η Πτώση του Ίκαρου», μια ευρύνοη σύνθεση προορισμένη σε έναν από τους εσωτερικούς χώρους. Ο Ζαν Μιρό και ο κεραμιστής Τζοζέφ Λιρονς Αρτίγας υλοποιούν δύο μνημειακούς τοίχους, ενώ ο Αλεξάντερ Κάλντερ εγκαθιστά το κινητό του Spirale. Έργα των Ζαν Αρπ, Χένρι Μουρ και Αλμπέρτο Τζιακομέτι προστίθενται σταδιακά στον χώρο. Αυτή η καλλιτεχνική επιλογή γεννά μια συλλογή που σήμερα αριθμεί πάνω από χίλια έργα!