U begrijpt een deel van de dialogen van een film in de originele versie, maar de ondertiteling op het scherm lijkt korter. Die kloof duidt niet meteen op een foutje. De ondertiteling moet het mogelijk maken om tegelijk te lezen, te luisteren en naar de beelden te kijken.
De Vereniging van audiovisuele vertalers en -adaptateurs (ATAA) identificeert twee belangrijkste beperkingen: ruimte en tijd. De gesproken dialoog kan sneller vooruitgaan dan de lezing. Een vertaling die elk woord zou volgen, dreigt dus te verdwijnen voordat hij gelezen is.
Het werk begint met de ondertitelingsplanning: bepalen wanneer de ondertitels verschijnen en wanneer ze verdwijnen. Het tempo van de gesproken taal en de wisselingen in cameravoering spelen hierbij een rol. De tekst moet vervolgens in dit interval passen, leesbaar blijven en logisch aansluiten bij het beeld.
Condenser vraagt om een formulering te kiezen die de nuttige informatie én de toon van de repliek behoudt. De gids van de ATAA benadrukt zo het belang van beknoptheid, woordenschat en taalbeheersing. Een kortere zin kan een intentie duidelijk maken zonder de hele opbouw van de oorspronkelijke taal te kopiëren.
De CNC onderschrijft ook de beperkingen van ondertiteling en van dubbing. De eerste moet de montage volgen en dicht bij de gehoorde woorden blijven. De tweede werkt aan een tekst die letterlijk uitgesproken zal worden, met aandacht voor lipbewegingen en gebaren. De twee versies stellen dus niet dezelfde eisen.
De woordkeuze hangt ook af van cultuur en context. Een uitdrukking of verwijzing heeft niet altijd een letterlijke tegenhanger die hetzelfde effect heeft in het Frans. De adaptatie probeert de geest van de repliek over te brengen, in plaats van woorden naast elkaar te plaatsen die in een andere taal obscuur of misleidend zouden zijn.
Tot slot wordt de ondertiteling op het scherm gecontroleerd. De ATAA noemt simulatie het kijkproces dat dient om taal, betekenis, ritme en oriëntatie te verifiëren. Deze stap helpt een tekst te corrigeren die in feite leek te functioneren maar de beweging in de leesopdracht hindert. Condenseren blijft zo een keuze die in de scène geëvalueerd moet worden: het behoud van de betekenis wordt daarmee nooit uitgehold.
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
