De Steurmaan markeert de laatste grote volle maan van de zomer en, in 2026, ligt er boven de Île-de-France een mooie verrassing in het verschiet. De afspraak is vastgelegd op vrijdag 28 augustus 2026, met een volle maan die haar piek bereikt om 06u18 (parijse tijd). Die nacht (van donderdag 27 op vrijdag 28 augustus) laat onze maan zich niet alleen zien: zij duikt gedeeltelijk in de schaduw van de Aarde en krijgt een koperachtige tint die met het blote oog waarneembaar is.
De naam ontleent zich aan de inheemse volkeren van Noord-Amerika, die rond de Grote Meren woonden. In augustus zwommen de steuren, dit prehistorische reuzenvis, in overvloed stroomopwaarts, en die periode leende zich uitstekend voor visvangst.
Andere tradities spreken van de Groene Maismaan, de Graanmaan of de Bosbesmaan, allemaal knipoogjes naar de eerste oogsten aan het eind van de zomer. Elke volle maan van de kalender draagt zo zijn bijnaam, geërfd uit de almanakken.
De maan staat op 28 augustus 2026 om 06:18 volledig in zijn maansstand, maar ze ziet er al de avond ervoor al behoorlijk rond uit. Voor een eenvoudige waarnemingsavond is de nacht van 27 op 28 augustus dan ook ideaal, met een maan die in het begin van de nacht aan de oostelijke hemel opkomt.
Het echte hoogtepunt speelt zich af in de vroege ochtend, wanneer de eclips haar intrede doet. Daar wordt het spektakel pas echt uitzonderlijk.
Dat is de bijzondereeigenschap van deze editie uit 2026: de Steurmaan verschijnt recht boven de schaduw van de Aarde. Daaruit volgt een partiële maansverduistering die diep is, een van de meest opvallende van het decennium.
Op zijn hoogtepunt, om ongeveer 06:12 uur (parijse tijd), verdwijnt meer dan 93 % van het maanoppervlak in de schaduw, waardoor slechts een dun heldere rand langs één zijde overblijft. Visueel doet het sterk aan een totale verduistering denken, ook al is het technisch gezien een gedeeltelijke verduistering. Goed nieuws: in tegenstelling tot een zonsverduistering kan een maansverduistering zonder bescherming gezien worden, met het blote oog. Deze gegevens worden bevestigd door het IMCCE van het Observatorium van Parijs en door de NASA.
Het is het detail dat het spektakel zo fascinerend maakt: het verborgen gedeelte verdwijnt niet in het donker, het verandert in koperrood. Soms spreekt men van de 'Kopermaan', neef van de beroemde 'Bloedmaan' bij totale eclipsen.
Het fenomeen is eenvoudig uit te leggen. Zelfs in de schaduw van de Aarde blijft er een beetje zonlicht door onze atmosfeer glippen voordat het de Maan raakt. Onderweg verspreidt de lucht de blauwe tinten en laat hij slechts de rode en oranje kleuren door. Het resultaat: het is alsof de gloed van alle zonsopkomsten en zonsondergangen van de planeet plots op de maanschijf wordt geprojecteerd. Hoe voller de atmosfeer met stof of wolken, hoe meer de kleur naar diep rood neigt.
Een kleine kanttekening toch: in Île-de-France is de race tegen het ochtendgloren strak. De partiële fase begint rond 04:33 uur, maar de Maan blijft erg laag aan de westelike horizon en zakt kort na 06:45 onder, terwijl de Zon om 07:01 opkomt. Met andere woorden: je moet vroeg opstaan en doelgericht mikken. En omdat de Maan vlak langs de horizon staat, zal haar koperen tint waarschijnlijk nog sterker opvallen nabij de horizon.
Het devies is een helder zicht richting het westen (precies: west-zuidwest). De maan bereikt op het hoogtepunt slechts enkele graden boven de horizon. Elk gebouwtje, elke rij bomen of elke heuvel kan hem dan al verbergen. Men zoekt dus naar een hoog gelegen of open plek en laat de ingesloten stadscentra achter zich.
Goed nieuws: de eclips is goed te zien vanuit Parijs, maar onder vrij sportieve omstandigheden. Op zijn maximumpunt is de maan rond 06:13 slechts ongeveer 8 graden boven de horizon, dus zeer laag aan de westelijke hemel. Het draait allemaal om een race tegen de dageraad, want de zon komt op rond 07:01 en de maan gaat net daarvoor onder, nog flink in de schaduw. Concreet: om niets te missen vanuit Parijs en de kleine ring rond de stad, kun je het best al om 04:30 - 05:00 paraat staan en mikken op het venster tussen 05:00 en 06:30, met een volledig vrij westelijk zicht.
Rond Parijs lenen meerdere plekken zich hiervoor: de plateaus en het platteland van de grote ring rond de stad (het Franse Vexin, het Rambouillet-bos, het plateau van Saclay, de vlakten van Seine-et-Marne) bieden bredere horizonten en minder lichtvervuiling. Denk eraan om je spot al de avond van tevoren te kiezen, neem een paar verrekijkers mee om de koperen tint beter te zien, en kijk even naar de voorspellingen: enkele wolken aan de westelijke horizon volstaan om het zicht te verpesten.
Let op, om verwarring te voorkomen: een maansverduistering stelt geen enkel oogrisico. Geen speciale bril is nodig, in tegenstelling tot de zonsverduistering van 12 augustus jl., waarbij gecertificeerde brillen (norm ISO 12312-2) onmisbaar waren. Hier kijk je gewoon naar de Maan, die een fractie van het zonlicht reflecteert: met het blote oog observeren is volledig veilig, en een verrekijker dient alleen om de details beter te zien.
Intussen blijft er nog maar één ding over: hopen op een heldere nacht en de wekker zetten.
