Kalendarium 9 oktober in Parijs: De opening van de Jardin d'Acclimatation in het Bois de Boulogne

1852. Het is al tien jaar dat het Bois de Boulogne ingrijpende transformities ondergaat, volgens de wens van keizer Napoleon III om dit immense "groene long" aan de rand van de hoofdstad doelbewust te benutten en te hervormen om een landschapspark aan te leggen volgens het model van Engelse tuinen.

Ook op 26 maart 1858 krijgt de Société Impériale Zoologique d'Acclimatation van de Stad Parijs een concessie voor een terrein van 15 hectare aan de noordrand van het Bois de Boulogne, bedoeld voor de aanleg van een “tuin van vermaak en tentoonstelling van nuttige dieren uit alle landen”.

Op 10 februari 1854 opgericht door zooloog Isidore Geoffroy Saint-Hilaire en enkele vrienden, probeerde deze wetenschappelijke vereniging er toen bij te dragen aan de introductie, acclimatisering en domesticatie van exotische dier- en plantensoorten, meegenomen uit de verste beschavingen, door hun natuurlijke leefomgeving kunstmatig na te bootsen.

De aanlegwerkzaamheden worden vanaf juli 1859 toevertrouwd aan de meest vooraanstaande figuren uit het Tweede Rijk: de architect Gabriel Davioud, de landschapsarchitect Jean-Pierre Barillet-Deschamps en de ingenieur Jean-Charles Alphand, onder het patronaat van de beroemde baron Georges Eugène Haussmann.

Na 15 maanden van werkzaamheden, waarin de Société d'Acclimatation van Napoléon III de concessie krijgt voor nog eens 4 hectare, wordt de Jardin d'Acclimatation op 6 oktober 1860 geopend door Napoléon III en keizerin Eugénie, in aanwezigheid van Alexandre Dumas, Prosper Mérimée, Théophile Gautier en Hector Berlioz.

Sinds de opening voor het publiek, op 9 octobre 1860, deze enorme groene ruimte met een wetenschappelijke, vermakelijke en educatieve bestemming wint de gunst van alle Parijzenaren, ongeacht hun maatschappelijke klasse. De stedelijke bevolking stroomt ernaartoe om dieren te ontdekken die maar weinig mensen ooit met eigen ogen hebben gezien.

Langs de paden van de tuin kunnen nieuwsgierigen zich inderdaad verwonderen over giraffen, zebra's, kangoeroes, jachtluipaarden, antilopen, kamelen, beren, maar ook over exotische planten zoals bananen en bamboes. In oktober 1861 opent het Aquarium zijn deuren, en in 1866 telt de Jardin d'Acclimatation meer dan 110.000 dieren.

• Lees ook
• De Jardin d'Acclimatation, een pretpark in hartje Parijs
• De educatieve boerderij Sainte Hilaire, om de wereld van boerderijen te ontdekken in de Jardin d'Acclimatation
• Het pierenbad en het strand in de Jardin d'Acclimatation, een geweldige manier om koel te blijven

Maar de Frans-Pruisische oorlog van 1870 dreigt de uitbreiding van de prachtige tuin af te remmen. Belegerd door vijandelijke troepen van 20 september 1870 tot 28 januari 1871 lag Parijs afgesneden van de rest van het land en onderging een ijskoude winter die bijzonder streng was, vergezeld van een hongersnood.

Gealarmeerd door de dreiging van de Duitse troepen die de hoofdstad naderen, neemt de Stad Parijs het besluit om sommige dieren uit het park te evacueren naar dierentuinen in de provincie. De overgebleven dieren worden overgebracht naar het Jardin des Plantes en in de hokken van de Jardin d'Acclimatation vervangen door duizenden runderen en schapen die bestemd zijn om de Parijzenaars van voedsel te voorzien.

Maar ondanks de vastgestelde rationering en het gebrek aan gewoon voedsel, worden de laatste gehouden dieren geslacht om de bevolking te voeden. Zo kunnen, terwijl de arbeidersklasse maandenlang genoegen moet nemen met ratten als maaltijd, de rijke Parijse standen even genieten van extravagante gerechten, zoals een olifantenconsommé, een kangoeroevleesstoofpot, geroosterde berenribjes of een antilopenterrine! Aan het einde van het Beleg van Parijs resteert er geen enkel dier meer in de Jardin d'Acclimatation.

Heringericht en verfraaid opent de Jardin d’Acclimatation in 1872 opnieuw voor het publiek en wordt stap voor stap hersteld dankzij giften, onder meer twee olifanten die door de koning van Italië zijn geschonken. Maar de fauna blijft toch klassieker dan in de beginperiode, met naast een paar giraffen, zebra's en dromedarissen vooral dieren van de boerderij en veeteelt, evenals vogels.

Het Jardin d'Acclimatation ondergaat talrijke verbeteringen, met de aanleg van nieuwe attracties om bezoekers te vermaken. Een bergerie extra opent zijn deuren, evenals des écuries, een nieuw magnanerie, eendenkweekparken, een ruime chenil  en een gymzaal bestemd voor kinderen die er rijtochten op zebra's, kamelen, geiten of zelfs struisvogels kunnen maken.

Maar vooral de aankoop in 1878 van zijn Petit Train, een ingenieus spoorwegsysteem uitgevonden door de industrieel Paul Decauville, zal de verbeelding prikkelen. Oorspronkelijk vertrok de lijn bij de Étoile en liep door het Bois de Boulogne, maar het tracé werd al snel aangepast en Porte Maillot werd het vertrekpunt. Deze kleine trein is de eerste trein op smalspoor die reizigers vervoerde in Frankrijk!

De Jardin d'Acclimatation hervat vanaf nu zijn oorspronkelijke wetenschappelijke en educatieve ambities en biedt gezinnen wetenschappelijke lezingen (over hygiëne, reizen, geneeskunde, acclimatisatie), concerten op wekelijkse basis op het grote grasveld, sportwedstrijden, openluchtcinema, terwijl ook een Sport- en Jachtmuseum wordt geopend en de eerste kinderattracties worden geplaatst, wat al een voorbode biedt van de toekomst van de tuin.

Maar het einde van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw kennen eveneens een onheilspellende fascinatie voor exotisme, reizen en de ethnologie, in een context van expansion coloniale. De Jardin d'Acclimatation wordt dan een belangrijk trefpunt voor de anthropologie en organiseert tussen 1877 en 1931 niet minder dan 22 expositions d'êtres humains uit verre oorden.

De eerste etnische tentoonstelling wordt in 1877 georganiseerd door Albert Geoffroy Saint-Hilaire, de directeur van het terrein, met de voorstelling van een troep Nubiërs die door de Duitse zoöloog Carl Hagenbeck wordt geleverd en voor de stallen wordt geplaatst, tussen het paviljoen voor de lama's en dat voor de zoogdieren. Naar aanleiding van het succes van deze eerste tentoonstelling van menselijke wezens, vernieuwt Jardin d'Acclimatation de ervaring met Afrikaanse volken, Indianen, Sámi of zelfs Cosaques.

Maar zelfs nu roepen deze "exposities van wilden" hevige maatschappelijke debatten op, omdat de getoonde mensen net als dieren in de nabijgelegen kooien worden opgesloten, en de Société d'Acclimatation distancieert zich streng van het sensatiegerichte karakter van deze evenementen, ondanks de bezoekersaantallen van de tuin die sterk stijgen en bijna een miljoen bezoekers benaderen.

De Jardin d'Acclimatation organiseert in 1931 een laatste etnische tentoonstelling, niet zonder in de voorgaande jaren een selectie van volken uit diverse uithoeken van het Franse koloniale rijk te hebben getoond, van Senegal tot Noord-Afrika en van Nieuw-Caledonië.

In het begin van de twintigste eeuw, bij een dalende bezoekersaantallen, verschuift Jardin d'Acclimatation uit diens educatieve missie richting vermaak en ontspanning. Om families terug te halen die nu liever de nieuwere attractieparken kiezen, zoals Luna Park, sinds 1909 aan de Porte Maillot, of Magic City, dat in 1911 langs de Seine is neergezet, laat de tuin zich inspireren door Tivoli in Kopenhagen, kiest ze voor moderne attracties en organiseert ze steeds vaker filmvertoningen en circusvoorstellingen.

Maar het is opnieuw een oorlog die de geschiedenis van de Jardin d'Acclimatation onderbreekt. Terwijl het team van de tuin andere vernieuwingen overweegt, zoals de aanleg van een zwembad en een stadion, Tweede Wereldoorlog remt het terrein in zijn vaart en men moet tot de jaren 50 wachten voordat de Jardin d'Acclimatation weer op volle kracht verder kan.

De fauves verdwijnen, de kermis krimpt in, een Guignol-poppentheater opent zijn poorten voor kinderen, en ook een kleine boerderij waar pony’s, geiten en ezeltjes naast elkaar staan. Vandaag verdwenen, wordt het Musée en Herbe gebouwd, net als het Nationaal Museum voor Kunst en Tradities van de Populaire op de plek van het Palmarium, een glas- en staalmeesterwerk dat speciaal voor de gelegenheid is vernield. Maar het recept werkt niet meer.

Na jaren van onzekerheid wordt de concessie voor de tuin in 1995 toegewezen aan de groep LVMH, die grootschalige werken laat uitvoeren en plaats maakt voor groen en bloemrijke paden. Geïnspireerd door oriëntaalse elementen in de jaren 2000 kiest de site vanaf 2017 voor een steampunk esthetiek, een aanzet tot ingrijpende modernisering en restauratie van de gebouwen die onder Napoleon III zijn gebouwd, en verwierft nieuwe attracties voor gezinnen.

Om verder te gaan:

De Jardin d'Acclimatation, een pretpark in hartje Parijs
De Jardin d'Acclimatation verwelkomt ons terug voor meer plezier en ontspanning. Dit pretpark voor kleine kinderen biedt 40 attracties voor kinderen vanaf 1 jaar, een educatieve boerderij en restaurants aan de rand van het Bois de Boulogne aan de poort van Parijs. [Lees verder]

De educatieve boerderij Sainte Hilaire, om de wereld van boerderijen te ontdekken in de Jardin d'Acclimatation
Wist je dat? In het hart van de Jardin d'Acclimatation ligt een educatieve boerderij: de Sainte-Hilaire boerderij, een must voor het hele gezin! [Lees verder]