Wist u dat? De Prix Goncourt, de meest prestigieuze literaire prijs van Frankrijk, levert de winnaar slechts 10 euro op. Ja, sinds 1903 krijgt de winnaar een symbolische cheque van 10 euro. Laurent Mauvignier heeft zojuist de editie van 2025 gewonnen met La maison vide, in de eerste ronde met zes stemmen. Maar waarom dromen alle Franstalige schrijvers dan van deze onderscheiding als de financiële beloning zo belachelijk laag is? We vertellen u het fascinerende verhaal van deze mythische prijs en zijn kleine geheimen.
Het begint allemaal met twee ietwat pretentieuze broers. Jules en Edmond de Goncourt zijn twee beroemde schrijvers uit de 19e eeuw, maar niet beroemd genoeg om te hopen dat ze de geschiedenisboeken zullen halen. Ze besluiten een literaire vereniging op te richten, een rivaal van de Académie française, die hun naam zou dragen en elk jaar een grote Franse roman zou bekronen. Het was een andere manier om hun stempel op de geschiedenis en de cultuur te drukken. De twee broers, die werden afgeschilderd als ongemanierde, vrouwonvriendelijke, elitaire en zelfingenomen figuren, bleven volharden in hun streven om de literatuur op een voetstuk te plaatsen.
Het verhaal gaat dat de gebroeders Goncourt tijdens een literaire bijeenkomst die zij organiseerden, het idee kregen om een academie op te richten die hun naam zou dragen. Terwijl Pierre Loti voor de grap opperde om zich in te schrijven bijde Académie Française, kwamen de twee broers op het buitensporige idee om hun eigen academie op te richten. Niets meer en niets minder. Edmond de Goncourt legde in zijn testament zijn laatste wensen vast: een Academie van Letterkundigen oprichten die elk jaar de beste roman, de beste verhalenbundel en het beste prozawerk, uitsluitend proza, dat in dat jaar was gepubliceerd, zou belonen.
Behalve dat de familie het daar niet mee eens was. En daar wordt het interessant. Twee schrijvers die geen familie van hem waren, erfden zijn bezittingen en zijn geld om de Academie op te richten: Alphonse Daudet en Léon Hennique. De achterneven van Goncourt zijn woedend en vragen de rechter om het testament te vernietigen. Er ontstaat een ware juridische strijd. De familie verzet zich tegen het idee dat iemand een project, een taak of een instelling kan nalaten die nog niet bestaat, terwijl dit de erfgenamen berooft van materiële en tastbare goederen. Maar hun verzoek wordt afgewezen. Pas na de bevestiging van het vonnis op 1 maart 1900 en nog eens drie jaar later, toen de Raad van State de rechterlijke uitspraken bekrachtigde, kon de door Edmond de Goncourt gedroomde vereniging haar eerste prijs uitreiken.
De Academie reikte haar eerste prijs uit op 21 december 1903 aan John-Antoine Nau voor zijn roman Force ennemie. De eerste uitreiking was geen grootse ceremonie. Ze vond discreet plaats bij Champeaux, een adres dat vandaag niet meer bestaat, maar dat gelegen was aan de Place de la Bourse in Parijs. Een leuk detail is dat een van de juryleden, Rosny Jeune, afwezig was. Hij had zijn stem daarom doorgegeven aan Joris-Karl Huysmans, de toenmalige voorzitter van de Académie Goncourt.
Maar waarom dan slechts 10 euro? Aanvankelijk was dat niet het geval. Edmond de Goncourt had ervoor gezorgd dat al zijn bezittingen werden verkocht om de tien juryleden een jaarlijkse rente voor onbepaalde tijd te geven, maar ook een beloning van 5000 frank aan de winnaar van dat jaar. Maar door de inflatie is het bedrag van de cheque nu slechts een symbolische prijs van 10 euro. Het grappige is dat de cheque traditioneel wordt ingelijst vanwege zijn meer symbolische dan financiële waarde, met uitzondering van Jacques Chessex, die besloot hem te verzilveren. Wij houden van deze pragmatische houding.
De echte jackpot is de bekendheid. Want eerlijk gezegd is de bekendheid die de winnaar te wachten staat, wiens werk in de bestsellerlijsten terechtkomt, een veel begeerdere beloning. Om u een idee te geven van de cijfers: van het winnende boek van 2023, Veiller sur elle van Jean-Baptiste Andrea, werden bijna 630.000 exemplaren verkocht. Dankzij de beroemde rode Prix Goncourt -band op de omslag zijn de verkoopcijfers verveelvoudigd en kunnen ze de 500.000 verkochte exemplaren overschrijden. Dat is toch veel meer waard dan 10 euro, nietwaar?
Een kleine anekdote over de enige weigering in de geschiedenis. Julien Gracq wist dat zijn werk, Le Rivage des Syrtes, kans maakte om de prijs in de wacht te slepen. Vooruitlopend op zijn toekomstige overwinning kondigde de schrijver, die onder het pseudoniem Louis Poirier schreef, aan dat hij de prijs zou weigeren. Dat was destijds een primeur. Gracq hekelde de vooroordelen van critici, die volgens hem meer geïnteresseerd waren in de auteur dan in de boeken. Ondanks deze waarschuwing riep de academie hem enkele dagen later uit tot grote winnaar. Met als bonus een vleugje humor van Raymond Queneau bij de bekendmaking van de resultaten: "De prijs wordt toegekend aan Le Ravage de Sartre, van Julien Green! Sorry: aan Le Rivage des Syrtes, van Julien Gracq!"
Hoe gaat dat in de praktijk? Sinds 1914 komen de tien leden vande Académie Goncourt, die door coöptatie worden gekozen, elke eerste dinsdag van de maand bijeen in de salon Goncourt op de eerste verdieping van restaurant Drouant, vlakbij de Opéra in het 2e arrondissement van Parijs, om de literaire actualiteit te bespreken. Een eerste selectie vindt plaats in september, een tweede en derde selectie in oktober, en de prijs wordt begin november uitgereikt. Sinds mei 2024 wordt de Académie voorgezeten door Philippe Claudel en bestaat ze uit Pascal Bruckner, Tahar Ben Jelloun, Camille Laurens, Pierre Assouline, Éric-Emmanuel Schmitt, Françoise Chandernagor en Christine Angot.
De Goncourt heeft navolging gekregen. Het initiatief van Edmond de Goncourt heeft de weg vrijgemaakt voor andere prijzen: de Prix Femina (1904), de Prix Renaudot (1926), de Prix Interallié (1930) en de Prix Médicis (1958), allemaal gewijd aan de roman. De academie reikt ook Goncourt-prijzen uit voor poëzie, novellen, biografieën en debuutromans. Er is zelfs een Goncourt voor middelbare scholieren, waarbij bijna 2000 leerlingen kunnen stemmen op hun favoriete boek uit de selectie.
Kortom, als u op zoek bent naar een anekdote om in gezelschap te vertellen, weet u nu waarom de Prix Goncourt goud waard is, terwijl hij slechts 10 euro oplevert. Dat is de paradox van deze prijs, die schrijvers al meer dan een eeuw doet dromen en die het Franse literaire landschap blijft vormgeven.
