Om 19u30 vertrekt een uitzonderlijke trein vanaf het station van Straatsburg, de huidige Gare de l’Est in Parijs, op 4 oktober 1883. Aan boord nemen journalisten, spoorweghoepsfunctarissen en persoonlijkheden het richting Constantinopel voor de officiële inaugurele reis van 3100 km van de Express d’Orient, de reis die de geschiedenis spoedig zal kennen onder de naam Oriënt-Express.
Een belangrijke nuance die toch moet worden gemaakt: op 4 oktober is niet de eerste commerciële dienst van de trein (een eerste Express d'Orient is al op 5 juni 1883 vanuit Parijs vertrokken), maar wel de officiële inaugurele reis die bedoeld was om aan te tonen dat men voortaan een groot deel van het continent snel kan doorkruisen zonder in te leveren op comfort. De naam "Orient-Express" zou zich echter pas in 1891 definitief doorzetten.
In de jaren 1860 ontdekt de Belgische Georges Nagelmackers in de Verenigde Staten de slaapwagens die worden gebruikt voor lange afstanden en stelt hij zich hun aanpassing aan het Europese spoorwegsysteem voor. Zijn ambitie gaat al snel verder dan de eenvoudige slaapgelegenheid: hij wil internationale treinen creëren die onderdak, catering en service aan boord aanbieden, en die grenzen kunnen overschrijden ondanks de vele nationale maatschappijen. In 1876 richt hij in Brussel de Internationale Wagons-Lits Maatschappij op.
Vanaf 1873 laat Nagelmackers slaapwagens rijden op lijnen die vertrekken uit de hoofdstad naar Straatsburg en Frankfurt. In oktober 1882 test zijn firma ook een luxe treinstel compleet tussen Parijs en Wenen: 4 slaapwagens, een restaurantwagen en 2 goederenwagens verbinden de twee steden in minder dan 28 uur. De ervaring overtuigt de Belg ervan dat er veel meer mogelijk is!
Nog moet eenzelfde dienst door een verdeelde Europa worden laten rijden tussen spoorwegmaatschappijen, overheden en grenzen. Een in maart 1883 ondertekend verdrag regelt uiteindelijk de "Spoorexpress van het Oosten" tussen Parijs en Giurgevo, tegenwoordig Giurgiu in Roemenië. De echte prestatie ligt in diplomatie en logistiek, want men moet de spoorwegnetwerken van meerdere landen op elkaar afstemmen.
Op de avond van 4 oktober trekt de inauguratie een elegante menigte aan op de Parijse kades. De archieven van de SNCF tellen 24 genodigden, waaronder 2 vrouwen, onder wie Nagelmackers, spoorwegfunctionarissen, ambtenaren en verschillende Franse en buitenlandse journalisten.
Onder hen bevindt zich de schrijver en journalist Edmond About, toekomstige lid van de Académie française, Nagelmackers begreep als geen ander het nut van het meenemen van persmensen die het avontuur kunnen verwoorden. Edmond About zal daaruit Van Pontoise tot Istanboel, dat in 1884 verschijnt, terwijl de Times-correspondent Henri Opper de Blowitz ook zijn eigen verslag zal leveren.
De route uit 1883 wijkt aanzienlijk af van het hedendaagse beeld van de Orient-Express. Vanaf Parijs bereikt de trein Straatsburg, München, Wenen, Boedapest en Boekarest, alvorens Giurgiu aan de Donau te bereiken. Reizigers steken dan de rivier over met een boot om Bulgarije te bereiken, pakken vervolgens een andere trein naar Varna aan de Zwarte Zee en stappen daarna aan boord van een stoomschip richting Constantinopel. De "Paris-Constantinopel" is dus in feite een georganiseerde reeks van treinen en boten.
Het zal tot 1889 duren voordat de voltooiing van de infrastructuur het mogelijk maakt de verbinding tot Constantinopel volledig per trein af te leggen. De reis loopt dan onder meer via Belgrado en Sofia en kan in minder dan 68 uur afgelegd worden.
Terwijl de lange reizen door Europa tot dusver gepaard gingen met onconfortabele nachten en maaltijden tijdens tussenstops, maakt Nagelmackers van het reizen zelf een ervaring: je slaapt, je eet en trekt door meerdere landen in een omgeving die is opgevat als een écht rijdend hotel. Bovendien is de eerste reis bewust weelderig!
De etappes leiden tot ontvangsten en banketten, met name in Roemenië. Na het bereiken van Constantinopel verblijft de delegatie daar enkele dagen voordat ze de route naar Parijs weer opnemen. De trein keert op 16 oktober om 6 uur ’s ochtends terug in de hoofdstad, minder dan twee weken na het vertrek.
Maar de Oriënt-Express die later de detectiveverhalen, spionageverhalen en de Art déco-imagerie zal voeden, is nog ver weg. De beroemde nachtblauwe wagons, de decors van René Prou en de glazen panelen van René Lalique zullen immers pas in de jaren twintig arriveren!
Verder lezen:
Station Oost, het verhaal van het station dat Parijs naar het Oosten opende.
Poort van Elzas, Lotharingen, Duitsland en Centraal-Europa, heeft Gare de l'Est miljoenen reizigers laten vertrekken, maar ook soldaten tijdens de donkerste uren uit de geschiedenis van Frankrijk. [Lees verder]
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
Datums en tijdschema's
Op 4 oktober 2026
Plaats
Station Est
Rue du 8 Mai 1945
75010 Paris 10
Routeplanner
Toegankelijkheid
Station Oost, het verhaal van het station dat Parijs naar het Oosten opende.
