Kalendernotitie van 28 oktober in Parijs: De animatiefilm vindt zijn oorsprong in het Grévin-museum

Bien avant Mickey, Blanche-Neige et les premiers cartoons, des personnages dessinés prennent déjà vie sur un écran parisien ! In het Grévin-museum komen getekende figuren al tot leven op een scherm in Parijs! Émile Reynaud toont voor het eerst aan het publiek zijn "Pantomimes lumineuses" op 28 oktober 1892, 3 jaar vóór de beroemde voorstelling van de gebroeders Lumière. Een datum die vandaag de dag beschouwd wordt als een mijlpaal in de geschiedenis van de animatiefilm.

Op het scherm flirten Pierrot met Colombine, een klant bestelt een biertje en honden voeren hun act uit. Die 28 oktober 1892, bezoekers van het Grévin-museum aan de boulevard Montmartre, wonen een spektakel bij zonder werkelijk gelijke. De uitvinder Émile Reynaud bedient zelf een vreemde machine die Théâtre optique wordt genoemd, in staat om voor het publiek lange reeksen van handgeschilderde tekeningen langs te laten komen. De figuren bewegen, het verhaal ontvouwt zich en er wordt een verhaal verteld: iets dat wel heel sterk op een tekenfilm lijkt, maakt zojuist zijn intrede in Parijs!

De volgende dag beschrijft Le Figaro een spektakel "nog nooit vertoond" en hamert op de indruk van leven die de personages oproepen. De krant noemt vervolgens drie stukken: Pauvre Pierrot !, Un bon bock en Le Clown et ses chiens,, vergezeld van een musique gecomponeerd door Gaston Paulin. De documenten die bewaard zijn over de eerste weken van exploitatie tonen enkele datumsverschillen voor elk van de stukken, maar allemaal situeren ze de openbare lancering van de Pantomimes lumineuses in het musée Grévin op 28 oktober 1892.

Éphéméride du 28 octobre à Paris : Le dessin animé est (presque) inventé au musée Grévin — Émile Reynaud manipule son Théâtre optique en 1892. Grâce à cette machine, il projette au musée Grévin des histoires dessinées et animées devant un public. Copyright : Louis Poyet, 1892 – domaine public

Émile Reynaud werkt al lange tijd aan de illusie van beweging. Geboren in 1844, deze voormalige precisie-monteur, fotograaf en optiek-liefhebber ontwikkelt in 1877 de praxinoscoop, een apparaat dat een reeks spiegels gebruikt om de indruk te wekken dat een opeenvolging van tekeningen tot leven komt. Het principe klopt, maar de bewegingen blijven kort en herhalen in een lus. Daarom wil Reynaud verder gaan: hij droomt ervan echte verhalen te vertellen voor meerdere toeschouwers.

In 1888 diende hij het octrooi in voor zijn Theater optique. Zijn uitvinding maakt gebruik van een lange, flexibele band waarop honderden geschilderde afbeeldingen afzonderlijk zijn aangebracht. Gaatjes laten toe hoe deze band door het mechanisme wordt geleid, terwijl een systeem van spiegels en lampen de personages projecteert op een vast decor. In tegenstelling tot optische speelgoedjes die slechts een paar beelden in een lus laten draaien, kan Reynaud vooruit bewegen, vertragen, terugspoelen of een beweging herhalen afhankelijk van de reacties in de zaal! Hij wordt bij wijze van spreken tegelijk projectie‑technicus, regisseur en animator van zijn eigen voorstelling.

Het gevraagde werk is aanzienlijk! Een flink blok met ongeveer 700 beelden op een 50 meter lange band (!), voor een voorstelling die tussen de 12 en 15 minuten kan duren, terwijl Pauvre Pierrot er ongeveer 500 op 36 meter gebruikt. Elke voorstelling kent dus een duur en een vloeiendheid die voor die tijd ongewoon waren, ver verwijderd van de enkele seconden durende herhalingen die de eerste optische speeltjes boden!

Het spektakel heeft zelfs een eigen bande-son, maar die is nog niet vastgelegd. Gaston Paulin speelt de muziek live, speciaal gecomponeerd om de handeling te begeleiden. Reynaud bedient ondertussen zijn bandjes achter het toestel. Beeld en muziek reageren op elkaar voor het publiek, zoals in de stille filmzalen enkele jaren later.

Maar cinéma bestaat nog niet in de vorm die binnenkort zal plaatsvinden! Wanneer de Lumière-broers hun beroemde openbare betaalde vertoning houden in de Salon indien van het Grand Café, aan de boulevard des Capucines, op 28 december 1895, zijn hun beelden fotografisch vastgelegd op een filmrol. De figuren van Reynaud daarentegen zijn volledig getekend en met de hand beschilderd. Zijn optische theater behoort dus nog tot het domein van het precinema, terwijl het meteen het animatiefilm aankondigt.

De CNC presenteert zo Reynaud als een van de grondleggers van animatie, terwijl UNESCO van mening is dat zijn Lichtpantomiën hebben geanticipeerd op en bijgedragen aan de uitvinding van het cinematisch spektakel, en heeft deze laatste opgenomen in het register Geheugen van de Wereld in 2015. Bovendien is sinds 2002 de datum 28 oktober gekozen om de Wereldanimatiedag te vieren, precies ter herinnering aan de eerste openbare vertoning van Reynaud in het Grévin-museum!

Het succes van de Pantomimes lumineuses van Émile Reynaud hield stand tot in 1900. De voorstellingen werden in het Grévin-museum steeds vaker gegeven, soms tot twaalf per dag op zondagen en feestdagen. De Association française du cinéma d’animation schat dat meer dan 500 000 toeschouwers kennismaken met de creaties van Reynaud in deze jaren. Van de verschillende banden die hij maakte, zijn er slechts twee bewaard gebleven: Pauvre Pierrot en Autour d’une cabine.

Om verder te gaan:

Het Musée Grévin, het wassenbeeldenmuseum waar je sterren in Parijs kunt ontmoeten
Het Musée Grévin heeft geweldige ontdekkingen voor jou en je gezin in petto. Het beroemde museum aan de Boulevard Montmartre wacht op je met zijn steeds groter wordende sterren. De voortdurend vernieuwde scenografie biedt een verrijkt, modern en interactiever bezoek dan ooit tevoren. [Lees verder]

Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.