Op de begraafplaatsen van Parijs en Île-de-France hebben sommige bezoekers bijzondere tradities ontwikkeld om hun favoriete kunstenaars, schrijvers en andere bekende persoonlijkheden te eren. Van Père-Lachaise tot de begraafplaats van Montparnasse, via Montmartre en Auvers-sur-Oise, vertellen deze ongewone volkse eerbetuigingen niet alleen het verhaal van de overledenen, maar ook van de genegenheid die de levenden voor hen voelen. En soms zijn de offergaven op zijn zachtst gezegd verrassend!
Op de begraafplaats van Montparnasse, in het 14e arrondissement van Parijs, proberen bewonderaars elkaar te overtreffen met hun vindingrijkheid. Op het graf van Serge Gainsbourg liggen naast de boeketten oude metrokaartjes. Een duidelijke verwijzing naar zijn lied Le Poinçonneur des Lilas. Je vindt er ook sigaretten, soms flessen en zelfs kolen, als herinnering aan zijn album L'Homme à tête de chou. Zo zie je maar: ook een discografie kan met een paar voorwerpen worden verteld!
Even verderop lijkt het graf van Marguerite Duras soms op een miniatuurpapierwinkel. Haar lezers leggen pennen, viltstiften en potloden in kleine potjes. Een heus schrijfboeket voor de auteur van De minnaar.
Maar de meest onverwachte offers zijn misschien wel die voor Agnès Varda. De regisseuse, begraven naast haar echtgenoot Jacques Demy, krijgt soms aardappelen, onder meer in de vorm van een hart. Dat knipoogje verwijst naar haar documentaire Les Glaneurs et la Glaneuse, waarin ze aandacht besteedde aan deze achtergelaten knollen. Bij haar begrafenis in 2019 waren overigens manden met aardappelen meegebracht.
Ook politici ontkomen niet aan deze bijzondere attenties! Op het graf van Jacques Chirac hebben bezoekers appels neergelegd, als verwijzing naar de beroemde slogan ‘Eet appels!’, die tijdens zijn presidentscampagne van 1995 populair werd. Ook hebben enkele snoepjes deze smakelijke eerbetonen aangevuld.
Het gezamenlijke graf van Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir ontvangt berichten, boeken en soms zakjes suiker, die herinneren aan de Parijse cafés waar de twee filosofen zo graag discussieerden.
De beroemde begraafplaats Père-Lachaise, in het 20e arrondissement, doet daar niet voor onder. Op het graf van Antoine-Augustin Parmentier leggen sommige bezoekers aardappelen neer. Een vrij logische attentie voor deze apotheker, die in de 18e eeuw hielp aardappelen in Frankrijk populair te maken.
Een paar paden verderop krijgt Marcel Proust soms madeleines, als herinnering aan de beroemde passage uit Op zoek naar de verloren tijd, waarin de smaak van een in thee gedoopt cakeje jeugdherinneringen oproept.
Maar een van de meest mysterieuze eerbetonen betreft Marie-Anne Lenormand, een beroemde waarzegster uit de 19e eeuw. Bezoekers leggen speelkaarten, waarzegkaarten en gelukstalismans op haar graf. Sommigen hopen zelfs dat deze voorwerpen symbolisch iets van haar voorspellende gave overnemen. Een geloof dat uiteraard op bijgeloof berust.
Andere bezoekers uiten hun genegenheid liever op een wat… tastbaardere manier. Jarenlang was het graf van de schrijver Oscar Wilde bedekt met lippenstiftafdrukken. Die traditie was zo populair dat de steen er uiteindelijk door beschadigd raakte. Sinds 2011 beschermt een glazen wand het monument.
Ook zanger Alain Bashung kreeg honderden kusafdrukken op zijn graf, onder meer rond zijn grafschrift: ‘Tant aimé’.
Journalist Victor Noir heeft met zijn bronzen grafbeeld een merkwaardige legende doen ontstaan. Naar verluidt bevordert het aanraken van bepaalde delen van het beeld de vruchtbaarheid en romantische ontmoetingen. Hoewel deze vermeende krachten geen wetenschappelijke basis hebben, getuigen de door de handen van bezoekers gepolijste plekken van de populariteit van dit bijgeloof.
Ten slotte hebben bewonderaars van Jim Morrison, zanger van The Doors, lange tijd graffiti aangebracht in de omgeving van zijn graf en, nog opmerkelijker, kauwgom geplakt op de boombeschermers in de buurt. Een heel wat minder romantisch eerbetoon, dat bovendien schadelijk is voor het erfgoed!
Op de bescheiden begraafplaats Saint-Vincent in Montmartre hebben kattenliefhebbers een bedevaartsoord gevonden.
Ze komen foto's van katten neerleggen op het graf van Théophile Alexandre Steinlen, de tekenaar van de beroemde affiche van het cabaret Le Chat Noir. Een ontroerende manier om eer te bewijzen aan degene die zoveel katten van de Butte heeft afgebeeld.
Op de grote begraafplaats van Montmartre zijn het vooral de liedjes die in het geheugen blijven hangen. Het graf van Dalida, met een standbeeld van de zangeres omringd door gouden stralen, wordt regelmatig bedolven onder indrukwekkende boeketten. Elk jaar, rond de verjaardag van haar overlijden, komen haar bewonderaars samen om haar te herdenken. In april 2022 zongen sommigen zelfs Bambino bij haar graf.
Niet alleen op de Parijse begraafplaatsen leven deze verrassende tradities. In Dannemois, in het departement Essonne, blijft het graf van Claude François een verzamelplek voor zijn bewonderaars. Tijdens herdenkingen hebben fans boeketten neergelegd, zelfs in de armen van zijn levensgrote bronzen standbeeld. Sommigen komen ook zijn hits zingen, alsof ze zo een onderbroken concert voortzetten.
Nog altijd in Essonne heeft het graf van Rudolf Noureev op de Russische begraafplaats van Sainte-Geneviève-des-Bois naast boeketten ook foto’s en balletschoenen gekregen. Een traditie die sommige bewonderaars van de legendarische danser ooit in ere hielden. Zijn graf is zelf versierd met een schitterend mozaïek dat aan een oosters tapijt doet denken.
Ten slotte brengen baasjes op dehondenbegraafplaats van Asnières-sur-Seine, in de Hauts-de-Seine, met even persoonlijke voorwerpen een eerbetoon aan hun overleden metgezellen. Knuffels, foto's, slingers en soms zelfs kleine kerstbomen sieren de graven van de dieren.
Op het kleine kerkhof van Auvers-sur-Oise, in het departement Val-d’Oise, staan onder een dikke laag klimop twee bijna identieke grafstenen. Hier rusten Vincent van Gogh en zijn broer Theo, zelfs in de dood met elkaar verenigd.
Bezoekers uit de hele wereld komen naar dit graf om er in alle eenvoud stil te staan. Sommigen brengen een heel bijzonder cadeau mee: zonnebloemen!
Deze gele bloemen zijn dan ook uitgegroeid tot een van de bekendste symbolen van de Nederlandse schilder. Als vertegenwoordiger van het postimpressionisme onderscheidde Van Gogh zich onder meer door zijn intense kleuren, dikke verfstreken en levendige composities. Zijn beroemde zonnebloemschilderijen, gemaakt in Arles, hebben er in belangrijke mate toe bijgedragen dat zijn naam met deze bloem wordt geassocieerd.
Op 29 juli 2015 legden verschillende nakomelingen van de familie Van Gogh ter gelegenheid van de 125e sterfdag zonnebloemen en gele dahlia’s op de graven van de twee broers, als herhaling van een bloemenhulde die ook al bij de begrafenis van de schilder in 1890 te zien was.
Een ander ontroerend detail: de klimop die de graven met elkaar verbindt, zou op initiatief van dokter Gachet, een goede vriend van de schilder, zijn geplant om hun vriendschap te symboliseren.
Achter deze soms bizarre cadeaus schuilt uiteindelijk een heel ontroerend idee: een overledene laten voortleven in wat hem of haar uniek maakte. Een madeleine doet denken aan een roman, een metrokaartje brengt een lied weer tot leven, een zonnebloem roept een meesterwerk in herinnering en een eenvoudige kattenfoto laat de wereld van een kunstenaar voortbestaan.
Deze tradities zijn niet allemaal blijvend: voorwerpen kunnen worden verwijderd, vervangen of alleen bij herdenkingen worden neergelegd. Sommige gebruiken, zoals het aanraken van beelden, het kussen met lippenstift op de lippen of het achterlaten van kauwgom, beschadigen ook monumenten en mogen niet worden nagevolgd.
Want op de begraafplaatsen van Parijs en Île-de-France blijft het mooiste eerbetoon dat wat de herinnering aan de overledenen levend houdt en tegelijk hun laatste rustplaats respecteert. En wie had ooit gedacht dat een aardappel zoveel verhalen kon vertellen?
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
