We wtorek 4 listopada 2025 r. nagrodę Prix Renaudot 2025 otrzymała Adélaïde de Clermont-Tonnerre zapowieść „Je voulais vivre” („Chciałam żyć”), wydaną przez wydawnictwo Grasset. Ogłoszenie miało miejsce w legendarnej restauracji Drouant, w 2. dzielnicy Paryża, niedaleko Opery Garnier. Ta prestiżowa nagroda literacka jest wyrazem uznania dla śmiałego dzieła, które przywraca głos jednej z najbardziej fascynujących i znienawidzonych postaci kobiecych francuskiej literatury: Milady de Winter, zaprzysiężonej wrogiej Trzech muszkieterów Alexandre'a Dumasa.
Od 1926 roku jury Renaudot spotyka się w tej kultowej restauracji przy Place Gaillon, prawdziwej świątyni paryskich nagród literackich, która od 1914 roku gości również obrady jury Goncourt. Ta stuletnia tradycja sprawia, że Drouant jest nieodzownym miejscem paryskiego życia kulturalnego. Dziesięciu jurorów, pod przewodnictwem Patricka Bessona, w składzie m.in. Jean-Marie Gustave Le Clézio, Franz-Olivier Giesbert i Dominique Bona, wybrało Adélaïde de Clermont-Tonnerre spośród czterech innych finalistów, w tym Feurat Alani za „Le ciel est immense” (JC Lattès), Anne Berest za „Finistère” (Albin Michel), Justine Lévy za „Une drôle de peine” (Stock) oraz Louis-Henri de La Rochefoucauld za „L'amour moderne” (Robert Laffont).
„Je voulais vivre” to fascynująca reinterpretacja powieści Trzej muszkieterowie Alexandre'a Dumasa. Adélaïde de Clermont-Tonnerre podejmuje się zadania ponownego przeczytania tego monumentu literatury francuskiej, oddając w końcu głos Milady, tej wolnej i niebezpiecznej kobiecie, osądzonej bez adwokata i straconych bez procesu przez muszkieterów. W powieści Dumasa uosabiała ona kobietę fatalną par excellence: intrygantkę, trucicielkę, szpieżkę kardynała Richelieu. Ale co tak naprawdę wiemy o jej historii?
Autorka przenosi uwagę na Anne de Breuil, prawdziwe imię Milady. Dzięki wyznaniom starzejącego się d'Artagnana podczas oblężenia Maastricht dowiadujemy się o jej dzieciństwie naznaczonym przemocą, pełnym zdrad i dramatów. Powieść opowiada, jak ta sześcioletnia dziewczynka, przyjęta przez księdza, stała się nieuchwytną kobietą, która musiała walczyć o przetrwanie w świecie stworzonym przez mężczyzn i dla mężczyzn. Naznaczona piętnem, zmuszona do małżeństwa z hrabią de La Fère (Athosem), ofiara próby zamachu ze strony własnego męża, Milady nauczyła się nosić sztylet i trucizny w gorsecie. Aby bowiem być wolną w XVII wieku, kobieta musiała umieć się bronić.
Dzięki współczesnemu stylowi pisania i potężnemu romantycznemu rozmachowi Adélaïde de Clermont-Tonnerre nie zdradza dzieła Dumasa, a wręcz je wzbogaca. Podąża za wskazówkami, które autor Trzech muszkieterów zasiał, nie poświęcając czasu na ich rozwinięcie. Czytelnicy odnajdują te same miejsca, te same intrygi dworskie, te same symboliczne postacie – d'Artagnana, Atosa, Portosa, Aramisa, Richelieu, Buckingham – ale w nowym świetle. Olśniewający bohaterowie stają się ludźmi omylnymi, więźniami swojej epoki i patriarchalnej wizji świata.
Nagroda Prix Renaudot nie jest pierwszym wyróżnieniem dla Adélaïde de Clermont-Tonnerre. Urodzona w 1976 roku w Neuilly-sur-Seine, absolwentka École normale supérieure, dziennikarka i pisarka, najpierw pracowała w bankowości inwestycyjnej, a następnie zajęła się dziennikarstwem. Od 2014 roku jest redaktorką naczelną magazynu Point de vue i prowadzi niezwykłą podwójną karierę. Jej pierwsza powieść, „Fourrure”, opublikowana w 2010 roku, została już wyróżniona pięcioma nagrodami literackimi, w tym nagrodą Maison de la Presse i nagrodą Françoise Sagan.
W 2016 roku otrzymała Grand Prix du roman de l'Académie française za „Le Dernier des nôtres”, historyczną powieść liczącą prawie 500 stron, obejmującą okres od II wojny światowej do lat 70. w Ameryce. Akademia Francuska doceniła jej powieściową wyobraźnię i umiejętność tworzenia prawdziwych postaci fikcyjnych, dalekich od dominującej autoficcji. Jej trzecia powieść, „Les Jours heureux”, wydana w 2021 roku, również została nagrodzona.
W powieści „Je voulais vivre” autorka kontynuuje swoje poszukiwania wielkich historycznych fresków i losów silnych kobiet. Powieść, która ukazała się 20 sierpnia 2025 roku, sprzedała się już w prawie 25 000 egzemplarzy przed ogłoszeniem nagrody. Zgodnie z tradycją laureat nagrody Renaudot ogłaszany jest tuż po ogłoszeniu laureata nagrody Goncourt, na schodach słynnej klatki schodowej Ruhlmanna w restauracji Drouant. W tym roku Laurent Mauvignier zdobył nagrodę Goncourt za „La maison vide” (Pusty dom).
Oprócz powieściowej przygody i przyjemności czytania, „Je voulais vivre” porusza aktualny temat kondycji kobiet. Rehabilitując Milady, Adélaïde de Clermont-Tonnerre zastanawia się nad sposobem, w jaki kobiety były oceniane na przestrzeni dziejów. Tam, gdzie mężczyzna zostałby uznany za odważnego lub inteligentnego, Milady została uznana za nieprzyzwoitą i makiaweliczną. Skazana bez procesu, stracona bez możliwości opowiedzenia swojej historii, uosabia wszystkie kobiety uciszone przez męski wymiar sprawiedliwości. Powieść nawiązuje do aktualnych kwestii dotyczących miejsca kobiet w naszych opowieściach i legendach.
Sam tytuł „Je voulais vivre” („Chciałam żyć”) staje się uniwersalnym wołaniem kobiety domagającej się prawa do bycia kochaną, szanowaną i wolną. Autorka zdaje się nam mówić, że nawet fikcyjna postać może domagać się sprawiedliwości. Ten współczesny głos, który przetrwał wieki, pozwala na bezpośrednią bliskość z czytelnikiem, tworząc pomost między XVII wiekiem a naszą epoką. Sceny dworskie, ostre dialogi, intymna historia Milady dosłownie wciągają nas w opowieść.
Krótko mówiąc, jeśli szukasz dobrej lektury na jesień, sięgnij po tę powieść, która łączy w sobie wysoką jakość pisarską z przyjemnością czytania. To świetny sposób, aby na nowo odkryć Trzech muszkieterów z innej perspektywy i wreszcie zrozumieć, kim naprawdę była Milady, którą wydawało nam się, że znamy. Powieść jest dostępna w księgarniach Grasset w cenie 24 euro.















