Kurt Schwitters, Chaos świata: nasze zdjęcia z wydarzenia retrospektywnego w Muzeum Pabla Picassa

Kurt Schwitters. Chaos-świat. 1918–1948 odwiedza Muzeum Narodowe Picasso-Paris od 6 października 2026 do 7 februarza 2027: ponad 300 obrazów, rzeźb i kolaży ukazuje trajektorię twórczą jednego z najważniejszych artystów XX wieku. Ta retrospektywa ukazuje, jak od Merza po instalacje architektoniczne Schwitters przetwarzał codzienne materiały w dzieła zarówno wizualne, jak i dźwiękowe.

Kawałek drewna, porwana gazeta, sznurek: u niego wszystko może stać się materiałem do twórczości. Kurt Schwitters eksponuje się w Paryżu z retrospektywą łączącą ponad 300 dzieł i dokumentów w Narodowym Muzeum Picassa w Paryżu, od 6 października 2026 r. do 7 lutego 2027 r.. Nosi tytuł Kurt Schwitters. Chaos świata. 1918-1948, ta wystawa w Marais, pierwsza retrospektywa poświęcona artyście we Francji od ponad trzydziestu lat, bada jego malarstwo, kolaże, rzeźby i assemblages wykonywane z odzyskanych materiałów. Na parterze i w piwnicy Hôtel Salé, w 3. dzielnicy, trasa zorganizowana we współpracy z Sprengel Museum Hannover i Kurt und Ernst Schwitters Stiftung ukazuje liczne wynalazki twórcy Merz.

Malarz, rzeźbiarz, poeta, muzyk, typograf i performer, Kurt Schwitters (1887-1948) prowadzi wiele praktyk, nie dając się ograniczać jedną dyscypliną. Bliski Dada i konstruktywistom, rozwija podejście łączące różnorodne zajęcia. W jego kompozycjach fragmenty codzienności zachowują swoje faktury, napisy i ślady użytkowania, jednocześnie uczestnicząc w nowych równowagach form, materiałów i kolorów.

Z Hanoweru do Merza, artysta który wymyśla własne zasady

Ścieżka artysty zaczyna się od jego wykształcenia i pierwszych obrazów. Uczniem Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie, Schwitters tworzy portrety i martwe natury o klasycznym rygorze, zanim zwróci się ku ekspresjonizmowi, a następnie ku abstrakcji. Berlińskie pismo i galeria Der Sturm towarzyszą tej ewolucji: między 1918 a 1927 rokiem współtworzy ponad czterdzieści numerów i bierze udział w dziewięciu wystawach indywidualnych i zbiorowych.

Słowo Merz pojawia się w zimowym kolażu z 1918-1919, wyciętym z ogłoszenia dla „Kommerz und Privatbank”. Fragment ten staje się nazwą podejścia, które z czasem obejmuje wszystkie jego działania, od poezji po teatr, aż po reklamę. Schwitters przyjmuje je także jako nazwę swojego czasopisma, które redaguje i wydaje od 1923, aż do ostatniego numeru w 1932.

Od kolaży po poezję dźwiękową — różnorodne formy eksperymentu

Wystawa ukazuje korespondencje między Kurt Schwitters a Pablo Picasso, zwłaszcza ich sposób wprowadzania rzeczywistych przedmiotów do malarstwa i rzeźby. Przedstawia także niemieckiego artystę w kręgach europejskiej awangardy. W kontakcie z Theo van Doesburg i ideami grupy De Stijl, jego kompozycje przyjmują proste linie, formy geometryczne i bardziej ograniczoną paletę barw, zachowując jednocześnie charakterystyczne nieregularności swojego świata.

Podkreślana rola tekstu przypomina, że kolaż u niego wykracza poza sztuki wizualne. Opublikowany w 1919 zbiór Anna Blume. Dichtungen wyłamuje konwencje poezji miłosnej. Schwitters bawi się literami, wyrażeniami i sposobami mówienia, łącząc je jak materiały. Był wykonawcą własnych tekstów i należy go również do grona twórców poezji dźwiękowej, której dziełem-klasykiem pozostaje jego Ursonate, sonata złożona z jednostek dźwiękowych najprimitniejszych, stanowiąca punkt odniesienia w tej dziedzinie.

Merzbau: rekonstrukcja zaginionego dzieła sztuki

Jednym z najważniejszych momentów tej ścieżki po wystawie jest prezentacja rekonstrukcji Merzbau. Rozbudowana w domu Schwittersa w Hanowerze, ta konstrukcja złożona z białych brył, nałożonych planów, kątów i wgłębień zajmowała kilka pomieszczeń, gdy opuścił Niemcy w 1937 r.. Została zniszczona podczas alianckich bombardowań w 1943 r..

W latach 1981–1983 scenograf Peter Bissegger we współpracy z synem artysty, Ernst Schwitters, odtworzył jego główną izbę na podstawie zachowanych fotografii dokumentujących jego stan na początku lat 30. Jedna z dwóch wersji tej rekonstrukcji została zaprezentowana w Muzeum Picassa: umożliwia zbliżenie się do objętości dzieła, które rozciągało łączenie na skalę zamieszkałej przestrzeni.

Tworzyć mimo wojny i wygnania

Pobyty Schwittersa w Norwegii od 1929 roku kształtują jego malowane pejzaże, fotografie i kolaże, do których dołączają dryfujące drewno, wodorosty i kamienie. Kraj ten staje się później ziemią schronienia. Opisywany jako artysta „degenerowany” przez reżim nazistowski, ucieka z Niemiec w 1937 roku, a następnie musi opuścić Norwegię w 1940 roku w obliczu niemieckiej ofensywy.

Przybywszy do Wielkiej Brytanii, umieszczony na Wyspie Man, zanim zwolniono go w 1941. Następnie zamieszkał w Londynie, a od 1945 w Lake District. Pomimo trudnych warunków kontynuował kolaże, pisał po angielsku i tworzył niewielkie, przenośne rzeźby z prostych materiałów. W 1947 podjął w stodole Merzbarn, nową wersję swojego projektu architektonicznego, która pozostała niedokończona po jego śmierci 8 stycznia 1948. Jego twórczość wywarła istotny wpływ na amerykańskich neo-dadystów, w szczególności Robert Rauschenberg i jego Combine Paintings.

Wokół wystawy: konferencja i poezja dźwiękowa

Aby przedłużyć zwiedzanie, Muzeum Picasso organizuje we współpracy z Uniwersytet Paris 1 Panthéon-Sorbonne oraz z Sprengel Museum z Hanoweru, międzynarodowy kongres Kurt Schwitters, singulier pluriel, który odbędzie się 12 i 13 listopada 2026 na Sorbonne.

W programie znajduje się również 10 października 2026 występ Étourneaux Denisa Savary, ornithologiczną transpozycję Ursonate w wykonaniu Jean Boucault i Johnny Rasse w ogrodzie muzeum. Wieczór poezji dźwiękowej, z Jérôme Game i Michèle Métail, zaplanowano 14 stycznia 2027 w audytorium: inny sposób podejścia do dzieła, które ogląda się tak samo, jak słyszy.

Ta strona może zawierać elementy wspomagane przez SI, więcej informacji tutaj.