Kronika dnia 4 września w Paryżu: Proklamacja Trzeciej Republiki przez Gambettę

Le 4 września 1870 roku Trzecia Republika została proklamowana przez Léona Gambettę na placu Hôtel de Ville, po upadku Drugiego Cesarstwa, spowodowanego porażką Napoleona III pod Sedanem, w obliczu uporu ludu paryskiego.

W niedzielę 4 września 1870, Léon Gambetta, będący wtedy członkiem rządu Obrony Narodowej, proklamuje Trzecią Republikę na placu Hôtel de Ville, w odpowiedzi na upadek Drugiego Cesarstwa spowodowany klęską pod Sedanem oraz ujęcie Napoleona III, a także wobec rosnącego nacisku ze strony paryskiego ludu i republikanów.

Dwa dni wcześniej, 2 września 1870 roku, bitwa pod Sedanem zakończyła się katastrofą dla armii francuskiej, dowodzonej przez marszałka Patrice’a de Mac Mahona, która skapitulowała wobec armii pruskiej. Z Sedanu Napoleon III wysyła do Pałacu Tuilerii telegram do swojej żony, cesarzowej Eugénii, w którym ogłasza: "Armia została pokonana i wzięta do niewoli, sam jestem jeńcem."

Po otrzymaniu wieści generał Cousin de Montauban, na czele ministerstwa Wojny, zwołuje deputowanych z Korpus legislacyjny w noc z 3 na 4 września 1870 roku, by zdecydować o dalszych krokach; deputowani nie chcą przekazać regencji cesarzowej. Jednak grupy robotników, poinformowane o trwającej naradzie na szczycie, szturmują Pałac Bourbon, siedzibę Zgromadzenia Narodowego, i zapraszają się do debaty, podczas gdy tłum gromadzi się na zewnątrz.

Podczas gdy kilka miesięcy wcześniej plebiscyt potwierdził liberalną orientację Imperium i rolę Napoleona III, głosując 7 336 000 „tak” do 1 560 000 „nie”, Paryż faktycznie wyróżnia się na tle prowincji dzięki republikańskiej większości, sprzyjającej zmianie ustroju.

Zmuszeni do ponownego wkroczenia do Pałacu, Paryżanie domagają się od deputowanych wprowadzenia Republiki. W obliczu powstania ludowego, grupa deputowanych republikańskich, wśród których czterech Julesów z przyszłej „Republiki Julesów” — Jules Favre, Jules Grévy, Jules Simon, Jules Ferry, a także Adolphe Crémieux i przede wszystkim Léon Gambetta, sugeruje proklamować ją w Hôtel de Ville, jak to bywało podczas Rewolucji 1789 i 1848.

4 września 1870 roku proklamowano Trzecią Republikę na placu Hôtel de Ville przez Léona Gambettę, w imieniu ludu: "Lud wyprzedził izbę, która wahała się. Aby ocalić ojczyznę w niebezpieczeństwie, wezwał Republikę: została proklamowana, a ta rewolucja dokonuje się w imię prawa i dobra publicznego. Obywatele, strzeżcie miasto, które wam powierzyliście; jutro będziecie po stronie armii mścicieli Ojczyzny."

Tłum wiwatujących ludzi uczestniczy w wydarzeniu, które nie bez powiązań kojarzy się z proklamacją II Republiki przez Lamartine'a 24 lutego 1848 roku. Sytuacja nieco surrealistyczna, idąca pod prąd ówczesnego stanu wojskowego kraju, politycznych wyzwań i postępów wojsk pruskich na terytorium państwa.

Aby uspokoić ludność w obliczu inwazji pruskiej, Jules Ferry wpadł na pomysł utworzenia rządu tymczasowego, de facto, a nie de jure, składającego się z posłów republikańskich z Paryża, podczas gdy cesarzowa zwija interesy i pakuję walizki na wyjazd do Anglii.

Pod przewodnictwem konserwatywnego generała i gubernatora wojskowego stolicy, Louis Trochu, tego Rządu Obrony Narodowej, popieranego przez Paryżan, składa się z Jules Favre’a, Léona Gambetty, Emmanuela Arago, Adolphe Crémieux, Henri Rochefort, Ernesta Picarda, Alexandre’a Glais-Bizoin, Julesa Sima, Louis-Antoine Garnier-Pagès, Jules Ferry oraz Eugène Pelletan.

Wola rządu Obrony Narodowej jest jasna: trzeba kontynuować wojnę. Jednak sytuacja szybko się pogarsza. 19 września 1870 roku stolica została otoczona przez oddziały wroga; obleganie Paryża dopiero się zaczyna.

Jednak mimo wyboru, 8 lutego 1871 roku, Zgromadzenie Narodowe zdominowane przez konserwatystów, monarchistów i Bonapartego, które utrudniało ustanowienie reżimu republikańskiego, a co więcej, w maju 1871 roku krwawa represa Komuny Paryskiej, inicjowana w odpowiedzi na podpisanie rozejmu z Bismarckiem, przez przywódcę Egzekutywy Adolpha Thiersa i armię wersalską, próby odnowienia monarchii ponoszą porażkę i III Republika utrwala się na stałe aż do 10 lipca 1940 roku, czyniąc z tego republikańskiego systemu najdłuższy okres w historii Francji.

Aby dowiedzieć się więcej:

Zgromadzenie Narodowe: czy można wejść do izby plenarnej podczas zwiedzania? Co trzeba wiedzieć
W Paryżu Zgromadzenie Narodowe i jego słynny hemicykl nie są zarezerwowane wyłącznie dla posłów. Publiczność może także wejść do Pałacu Burbońskiego, zwiedzić kilka sal i, w zależności od dnia, uczestniczyć w sesji. Rezerwacja, dostęp, warunki zwiedzania: wyjaśniamy, jak to działa! [Czytaj więcej]

Place de l'Hôtel de Ville: jeden z najbardziej historycznych placów w Paryżu
Place de l'Hôtel de Ville nie zawsze był tętniącym życiem, wesołym miejscem w sercu Paryża. To właśnie tutaj na przestrzeni wieków miało miejsce wiele publicznych egzekucji. Już nigdy nie zobaczysz Place de l'Hôtel de Ville w tym samym świetle! [Czytaj więcej]