W poniedziałek 15 października 1917 roku jedna z najsłynniejszych szpiegów Pierwszej Wojny Światowej została stracona na poligonie strzeleckim w bois de Vincennes. Courtisane, uwielbiana tancerka orientalna, muza Belle Époque, Mata Hari oskarżona o szpiegowanie na rzecz Niemiec przeciwko Francji i została stracona przez władze francuskie po pośpiesznie przeprowadzonym procesie, który ujawniał niewiele prawdy. Była dawna holenderska striptizerka nie miała w rzeczywistości nic wspólnego z wielką szpieżką, której przydomek wciąż fascynuje po ponad stu latach od jej śmierci.
Z prawdziwego imienia Margaretha Geertruida Zelle, Mata Hari urodziła się 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden, w prowincji Fryzji w Holandii. Córka zamożnego i troskliwego kapelusznika, uczęszczała do uznawanej szkoły, gdzie zdobywała sztuki, dobre maniery i języki obce. Od młodości jednak młoda Margaretha marzy o sławie, o uznaniu i przede wszystkim o poznaniu życia paryskiego, o które tak bardzo pragnie.
Także po upadku finansowym jej ojca i śmierci matki, gdy wysłano ją do instytutu kształcenia nauczycieli w Lejdzie, siedemnastoletnia dziewczyna odpowiada na ogłoszenie w lokalnej gazecie, skierowane do oficer o szkockim pochodzeniu służącego w armii kolonialnej Holenderskich Indii, kapitan Campbell MacLeod. Para pobiera się w 1895 roku i wyjeżdża do Indii Holenderskich, najpierw na Jawę, potem na Sumatrę, od 1897 do 1902 roku.
Po nieudanym małżeństwie, z którego narodziły się dwójka dzieci, Margareth wraca do Europy w 1903 roku i decyduje spróbować szczęścia w Paryżu, gdzie na jakiś czas zostaje modelką dla malarzy. Przyjmując pseudonim Lady MacLeod, udaje jej się wmówić otoczeniu, że jest arystokratką dzięki eleganckiemu strojowi skomponowanemu z ostatnich oszczędności.
Trzeba przyznać, że jej edukacja jest jej bardzo przydatna: mówi po angielsku, niemiecku, francusku, hiszpańsku i jawajsku; potrafi prowadzić rozmowy w najbardziej wyrafinowanych kręgach, a jej tak charakterystyczna uroda, tajemnicze egzotyczne rysy, jej matowa karnacja, duże czarne oczy, kręcone włosy i smukła sylwetka, podobają się mężczyznom, którzy ulegają jej urokowi.
Zdecydowana, by zdobyć nazwisko, Margareth proponuje numer jeździecki Ernestowi Molierowi, założycielowi w 1880 roku cyrku Molier, który doradza jej numer nagi. Holenderka zgadza się i wsiada na konia w delikatnym stroju tancerki hinduskiej: Mata Hari właśnie się narodziła. Jej kariera artystyczna rozpoczyna się z hukiem na scenie cyrku Molier, który gromadzi na scenie i w loży wybitne nazwiska arystokracji i życia artystycznego i towarzyskiego epoki.
„Urodziłem/urodziłam się na południu Indii, na wybrzeżu Malabaru, w świętym mieście o nazwie Jaffuapatam, w rodzinie z świętej kasty brahmanów. Mój ojciec, Suprachetty, ze względu na hojny i pobożny duch, nazywany był Assivardam, co oznacza Błogosławieństwo Boga. Moja matka, pierwsza bayadera świątyni Randa Swany, zmarła w czternastym roku życia, w dniu mojego narodzin. Kapłani, po spaleniu jej ciała, adoptowali mnie i ochrzczili Mata-Hari, co znaczy Pupilka Jutrzenki.” opowiada o swoich korzeniach.
W latach spędzonych na Holenderskich Indiach Mata Hari zapoznała się z miejscowymi zwyczajami, a zwłaszcza z tańcami rdzennej ludności. 13 marca 1905 roku Émile Guimet zaprosił ją na występ w muzeum, które założył — Muzeum Guimet. Sukces jej interpretacji bogini Śivy pojawił się następnego dnia w gazetach.
W artykule „Courrier français” z 1905 roku dziennikarz tak opisuje numer młodej tancerki : "Jej ruchy falują pod zasłonami, które ją skrywają i jednocześnie odsłaniają. To, co widzimy, nie ma wcześniej podobieństwa do niczego, co dotąd widzieliśmy. Jej sylwetka nabiera charakteru, spojrzenia zdają się tonąć w blasku, dłonie wyciągają się i opadają, jakby były spragnione słońca i namiętności."
Jej kariera tancerki orientalnej nabrała wyraźnego rozpędu, a jej numery łączące taniec orientalny i burleskę zyskują na popularności w salonach towarzyskich i w wąskich kręgach świata, czyniąc ją prawdziwą ulubienicą całego Paryża, miłośniczego nowinek i egzotyki.
Rozpieszczona i rozrzutna, tancerka od tej pory prowadzi luksusowy tryb życia, odwiedza najpiękniejsze hotele miast Europy, w których występuje, i bez opamiętania wydaje pieniądze na liczne podboje miłosne. Jednak Mata Hari poświęca więcej czasu i uwagi swojej karierze kurtyzany niż karierze artystycznej. Nawiązuje liczne romanse, z wojskowymi wysokiej rangi, politykami i innymi wpływowymi postaciami, i przepuszcza swoją szansę.
Po wzlotach i upadkach jej kariera wygasa, a u progu I wojny światowej jej tańce przestają przyciągać tłumy — moda skłania się teraz ku baletom rosyjskim niż ku orientalnym numerom. Bez grosza Mata Hari nie może już prowadzić wystawnego życia i wraca do Holandii, gdzie w listopadzie 1915 roku nawiązuje kontakt z Carl Krämerem, niemieckim konsulem generalnym, którego zadaniem jest werbunek osób gotowych pomóc Niemcom w zbieraniu informacji.
Mata Hari przyjmuje ofertę Krämera, by zbierać i przekazywać do niemieckich służb wywiadowczych informacje w zamian za 20 000 franków oraz kodowe imię: H-21. Po pięciu tygodniach spędzonych w Paryżu, podczas których nowa agentka wywiadu nie zdobywa żadnych przekonujących informacji, wysyłana jest do najsłynniejszej niemieckiej agentki wywiadu, Elsbeth Schragmuller zwanej Fräulein Doktor, by szkolić się w szpiegostwie.
Powróciwszy do Paryża 17 czerwca 1916 roku, znalazła się w celowniku kapitana Georges’a Ladouxa z sekcji centralizacji wywiadu Dwójki sztabu armii. Poinformowana o podejrzanym charakterze przez władze brytyjskie, francuski kontrwywiat umieścił ją pod stałym nadzorem w Grand Hôtel, gdzie przebywała.
Zabrana do Ministerstwa Wojny, przesłuchano ją w sprawie jej powiązań z Niemcami. Zakochana po uszy w Vadimie Masłowie, młodym rosyjskim oficerze, o 15 lat od niej młodszym, służącym we Francji i leczonym w Vittel z powodu urazu oka, Mata Hari akceptuje propozycję Ladouxa: zostać agentką podwójną i zbierać informacje o wrogu, w zamian za zezwolenie na podróż do Vittel i milion franków — które nigdy nie zostaną jej wypłacone.
Wysłana do Madrytu, będąca prawdziwym gniazdem szpiegów z różnych narodowości, a zwłaszcza Niemców, Mata Hari nawiązuje kontakt z kapitanem Arnoldem von Kalle z ambasady Rzeszy i uwodzi licznych niemieckich dyplomatów, by wyciągnąć od nich istotne informacje, które błyskawicznie przekazuje francuskiej służbie kontrwywiadowczej. Jednak Kalle nie daje się oszukać i nie ufa tej szpiegini.
Kiedy Niemcom wydaje się, że nie mogą z tego wyciągnąć nic wartościowego i że Francuzi również z tego korzystają, wysyłają serię telegramów do Berlina, w których donoszą, że "agent H-21 okazał się przydatny", wiedząc doskonale, że francuskie służby będą w stanie złamać szyfr i odkryć oszustwo. Pułapka zacieśnia się wokół szpiega, który mimo wszystko postanawia wrócić do Francji, by odebrać nagrodę za wykonane zlecenie i ponownie spotkać się ze swoim młodym kochankiem.
13 lutego 1917 roku Mata Hari została aresztowana w Hôtel Elysée Palace, gdzie mieszkała, i tego samego dnia przesłuchiwana przez sędziego śledczego Pierre'a Bouchardona, przekonanego o jej winie. Zatwierdzona w więzieniu kobiet Saint Lazare, Mata Hari ostatecznie przyznała się do lojalności wobec wroga po czternastu wyczerpujących przesłuchaniach.
Ale szpieg, zdając sobie sprawę z ryzyka postawienia przed sądem, minimalizuje swoją rolę i gubi się w bezowocnych próbach usprawiedliwiania, wyjaśniając, że przekazała jedynie dane przestarzałe agentowi niemieckich służb wywiadowczych.
Śledztwo zostało zamknięte 21 czerwca 1917 roku, a proces za zamkniętymi drzwiami tej 'zdrajczyni narodu' rozpoczyna się 24 lipca tego samego roku. Podczas gdy Mata Hari została tchórzliwie zdyskredytowana przez kapitana Ladouxa i żadna konkretna oskarżenie ani namacalne dowody nie zostały przedstawione, siedmiu ławników, wszyscy mężczyźni i wszyscy wojskowi, wolą podkreślać jej styl życia „niemoralny i zepsuty”. Niektórzy powiedzą, że wyrok Mata Hari służył przede wszystkim jako element propagandy, mający na celu wzmocnienie autorytetu Francji, która chciała obstawać przy zwycięstwie aż do końca, nawet kosztem rozstrzelania kobiety.
Uznano ją za winą szpiegostwa na rzecz wroga podczas wojny; Mata Hari została skazana na karę śmierci po bezpodstawnym procesie, choć charakter i zakres jej działań były niejasne, a historia później pokaże, że Mata Hari była szpiegiem miernym, który przekazywał informacje mające niewielkie znaczenie.
W poniedziałek 15 października 1917 roku, nad ranem, szpiega prowadzono do lasu Vincennes u boku oddziału egzekucyjnego składającego się z zouawów. Odmówiwszy do ostatniej chwili zasłonięcia oczu opaską, Mata Hari została zastrzelona w fosach fortecy Vincennes, nie bez po raz ostatni wykazania odwagi.
Świadek jej ostatnich chwil, Léon Bizard, naczelny lekarz Prefektury Policji, w swoich wspomnieniach opublikowanych w 1925 roku opisał zimną determinację Mata Hari wobec śmierci: "Gdy oficer odczytuje wyrok, tancerka, która odmówiła zasłonięcia oczu, wyprostowana i dumna, staje przy maszcie, lina, która nawet nie została zawiązana, owinięta wokół jej pasa... (…) Mata Hari wciąż uśmiecha się do siostry Leonidy klęczącej przed nią i wykonuje gest pożegnania. Oficer dowodzący unosi szablę: ostry trzask, a następnie cios końcowy, mniej efektowny, i Czerwona Tancerka opada głową naprzód, bezwładna masa, która ocieka krwią."
Aby dowiedzieć się więcej:
Bois de Vincennes w Paryżu, zielona oaza spokoju na wschód od stolicy
Bois de Vincennes w Paryżu to idealne miejsce na spędzenie czasu na łonie natury! Dostępna metrem, ta zielona oaza spokoju jest idealnym miejscem na spacery, piknik, uprawianie sportu i cieszenie się przyrodą w tym samym czasie. [Czytaj więcej]
Daty i harmonogramy
W dniu 15 październik 2026
Miejsce
Bois de Vincennes
Plaine de la Belle Etoile
75012 Paris 12
Planowanie trasy
Więcej informacji
Iconographies :
Mata Hari w Muzeum Guimet
Zezwolenie na pobyt dla Mata-Hari. Służba Historyczna Armii
Bois de Vincennes w Paryżu, zielona oaza spokoju na wschód od stolicy
