Kalendarz wydarzeń z 22 października w Paryżu: spektakularny wypadek kolejowy na dworcu Montparnasse

We wtorek 22 października 1895 r. doszło na dworcu Montparnasse, który wtedy nazywano jeszcze Dworzec Zachodni, do widowiskowego wypadku kolejowego. Rozpędzony do 40 km/h pociąg Paris–Granville, pełen pasażerów, nie zatrzymał się na końcowym postoju i kontynuował jazdę z zawrotną prędkością, rozbijając elewację budynku, by zakończyć swoją jazdę na placu Rennes, niżej położonym.

Po dziś dzień to wydarzenie pozostaje jednym z najbardziej sensacyjnych i najsłynniejszych w historii chemin de fer français, zwłaszcza dzięki różnym fotografiom wykonanym niedługo po wypadku i szeroko rozpowszechnionym w prasie francuskiej i międzynarodowej. Katastrofa niestety powoduje tylko jedną śmierć pomimo licznych szkód materialnych.

Początkowo wybudowana przez Spółkę Kolei Zachodnich (Compagnie des chemins de fer de l'Ouest), stacja Montparnasse, dawniej nazywana stacją Zachodnią, od połowy XIX wieku była miejscem odjazdów i końcówek licznych linii prowadzących na Zachód: do Versailles-Rive-Gauche, Granville, Le Mans, a także Nantes, Saumur, Niort i Bordeaux. Wówczas i aż do 1970 roku stacja mieściła się na placu 18 czerwca 1940 roku, niegdyś placu Rennes, na miejscu obecnego centrum handlowego przylegającego do wieży.

Gdy pociągi wjeżdżają do Paryża od stron gmin sąsiedzkich Vanves i Malakoff, docierają na Gare de l'Ouest trasą przecinającą wiele ulic stolicy, przez przejazdy kolejowe i po przekroczeniu wiaduktu nad aleją du Maine i bulwarem Edgar-Quinet kończą się w hali dwunawowej, z sześcioma torami biegnącymi w układzie ślepym, które wznoszą się na dziewięć metrów nad skrzyżowaniem Rue de Rennes i bulwaru Montparnasse.

Ale oto. We wtorek 22 października 1895 roku ekspres nr 56, odjeżdżający z Granville o godzinie 8:45 w kierunku stacji Ouest, ma opóźnienie. Ciągnięty przez lokomotywę typu 120 o numerze 721, prowadzoną przez maszynistę Guillaume’a Marie Pellerina i konduktora Victora Garniera, pociąg Paris–Granville już na stacji Versailles-Chantiers ma 7 minut opóźnienia.

Kolejowy konwój składa się z 10 wagonów pełnych 131 pasażerów, w tym 3 posłów, z 3 wagonów bagażowych i jednego wagonu pocztowego, musi koniecznie nadrobić zaległości aby dotrzeć, zgodnie z planem, o godzinie 15:55 na stację Paris-Montparnasse.

Po przybyciu na dworzec Montparnasse lokomotywa zdołała nadrobić 2 minuty zaległości, ale lancée à vive allure nie była w stanie zatrzymać się na peronach na czas. Pomimo kilku desperackich prób maszynisty ograniczenia prędkości poprzez uruchamianie hamulców, maszyna wjechała do holu stacji z prędkością 40 km/h, na oczach przerażonych Paryżan. Maszynista i jego kierowca mieli ledwie czas wyskoczyć z pociągu w ruchu przed kolizją.

Dnia 22 października 1895 roku, nieco po godzinie 16:00, pociąg Paris-Granville rozbija drewnianą blokadę, przejeżdża przez halę dworca, wgryzając się w beton tarasu peronowego, rozbija elewację budynku nad którą góruje świetlik i kończy swój bieg na końcu tarasu dworca. Prędkość składu powoduje przewrócenie lokomotywy w przepaść, która rozbija się 10 metrów niżej na placu Rennes, niszcząc przy tym przystanek tramwajowy i kiosk-azyl, podczas gdy tendr lokomotywy pozostaje zawieszony w powietrzu.

Wypadek, który mógł mieć dramatyczne skutki, zważywszy na ogrom ruchu na dworcu Ouest, przede wszystkim spowodował szkody materialne. Pasażerowie wewnątrz byli oszołomieni, lecz żyją, a jedynie pięć osób zostało — mniej lub bardziej — ciężko rannych, w tym jeden strażak i dwóch maszynistów tej piekielnej machiny. Mimo wszystko odnotowano śmierć Marie-Augustine Haiguillard, 39-letniej matki rodzinnej i sprzedawczyni gazet, mieszkającej przy stacji tramwajowej, która zginęła w wyniku odłamania się z elewacji dworca kawałka ceglanego muru.

• Przeczytaj także
• Dworzec Montparnasse, historia dworca, który wprowadził Zachód w erę nowoczesności
• Co robić w dzielnicy Montparnasse: pomysły na wyjścia i ciekawe miejsca
• Restauracje w Montparnasse: gdzie zjeść w tej dzielnicy Paryża?

Gapie, z których część ma aparaty fotograficzne, zjeżdżają na okolice dworca Montparnasse, aby uchwycić katastrofę. Aby opanować tłum, na miejsce wysłano 20 konnych strażników miejskich i 100 strażników pieszych, podczas gdy lokomotywa pozostaje na miejscu przez cztery dni, czekając na usunięcie. Żeby oglądać to widowisko z bliska, niektórzy ciekawscy nawet kupują bilet na niedrogi kierunek, by móc wejść na perony asekurowane przez służby porządkowe.

25 października maszynę podniesiono za pomocą układu wciągarek i siłowników na wóz pchany przez 25 koni i przetransportowano do zakładów Cail w Javel, gdzie ma być zbadana przez inżyniera górniczego Lévy’ego, eksperta wyznaczonego przez sędziego śledczego. Tenże tender natomiast wrócił na stację i ponownie znalazł się na torach dzięki lokomotywie, która go ciągnęła z peronów.

Relacjonowany przez całą francuską, a także międzynarodową prasę, wydarzenie doprowadziło do skazania na 2 miesiące więzienia i grzywny 50 franków dla mechanika Guillaume Marie Pellerin, który od 19 lat pracował dla kolei, oraz grzywny 25 franków dla kierowcy Victor Garnier, choć oboje utrzymują, że wypadek został spowodowany przez awarię hamulca powietrznego typu Westinghouse, który przestał działać na przejeździe kolejowym przy rue du Château.

Aby pogłębić temat:

Dworzec Montparnasse, historia dworca, który wprowadził Zachód w erę nowoczesności
Słynący z wieży, imponującej hali i licznych odjazdów na Bretanię czy na Południowy-Zachód, dworzec Montparnasse jest dziś jedną z głównych bram wyjazdowych z Paryża. Jednak jego historia to także opowieść o spektakularnym wypadku, całkowitej rekonstrukcji i rewolucji w podróżowaniu wraz z nadejściem TGV Atlantique. [Czytaj więcej]