Kalendarz wydarzeń 25 października w Paryżu: Instalacja Obelisku z Luksoru na placu Concorde

25 października 1836 roku Obelisk Luksoru został wzniesiony na środku placu de la Concorde z rozkazu króla Ludwika-Philippe’a. Podarowany przez wicekróla Egiptu Francji jako znak dobrej zgody, ten monolit dotarł do Paryża w 1833 roku po niezwykłej morskiej epopei.

We wtorek, 25 października 1836 roku, obelisk został wzniesiony na środku placu de la Concorde z inicjatywy króla Ludwika-Philippe’a, przed ponad 200 000 Paryżan zgromadzonych na placu, na tarasach sąsiednich i na dole Champs-Élysées. Podarunek dla Francji w 1830 roku od Méhémet Ali, wicekróla Egiptu, jako znak przyjaźni, ten egipski skarb o 23-metrowej wysokości i 230 tonach, wykonany z różowego granitu z Assuanu i mający 3300 lat, pochodzi z świątyni Amona w Luksorze. Dotarł na miejsce mimo trudów po dwurocznej podróży morskiej, dopłynąwszy w 1833 roku.

Przybywszy do Egiptu w sierpniu 1828 roku na czele misji franco-toskiej, Jean-François Champollion, francuski egiptolog, autor tłumaczenia hieroglifów z Kamienia Rosetty, wyraża zachwyt nad dwoma obeliskami stojącymi przy wejściu do świątyni Luksoru. 24 listopada 1828 notuje: „Ogromny pałac, poprzedzony dwoma obeliskami o wysokości prawie 80 stóp, wykonany z jednego bloku różowego granitu z Asuanu, praca wykwintna, w towarzystwie czterech kolosów z tego samego materiału o około 30 stóp wysokości, bo sięgają piersi. To jeszcze Ramsès Wielki.”

Elokwentny egiptolog potrafi przekonać Méhémet Ali, by przekazał Francji te skarby wzniesione za panowania Ramsès II w XIII wieku p.n.e. Wicekról Egiptu, który miał raczej plan oddania Francji jednego z dwóch obelisków z Aleksandrii, drugi miał przypaść Anglii, zgadza się. Jednak pojawia się teraz problem transportu dwóch monolitów, każdy waży ponad 200 ton.

Już w 1829 roku Karol X, ówczesny król Francji, zlecił Ministerstwu Marynarki wymyślenie sposobu, aby bezpiecznie sprowadzić obeliski do portu. Opracowano i zwodowano specjalnie zaprojektowany do tej misji okręt, nazwany Luxor, który został zwodowany w porcie Toulon 26 lipca 1830. O długości 43 metrów i szerokości 9 metrów, Luxor miał być zdolny do żeglugi po Nilu, przepłynięcia Morza Śródziemnego, cumowania na Oceanie Atlantyckim, a na końcu podążyć w górę Sekwany, przepływając pod mostami.

Rewolucja 1830 r., w której Karol X został zastąpiony przez swojego kuzyna Ludwika Filipa Orleańskiego, nie zagroziła projektowi i kilka miesięcy później, 29 listopada 1830 r., Egipt oficjalnie podarował Francji dwa obeliski z Luksoru jako dowód dobrego zrozumienia i w podziękowaniu za pracę Champolliona nad rozszyfrowaniem hieroglifów. Luxor opuścił port w Tulonie 15 kwietnia 1831 r. pod dowództwem Raymonda de Verninac Saint-Maur, początkowo w celu przywiezienia tylko jednego z dwóch obelisków.

To Champollion wybrał, który obelisk przywrócić jako pierwszy, "najbardziej wysunięty na zachód, ten po prawej stronie, gdy wchodzi się do pałacu". "Piramidion trochę ucierpiał, to prawda, ale cały korpus tego obelisku jest nienaruszony i wspaniale zachowany, podczas gdy obelisk po lewej stronie, jak przekonały mnie wykopaliska, doznał dużego pęknięcia w kierunku podstawy", opisał egiptolog, aby uzasadnić swój wybór.

Rozpoczyna się wtedy podróż przez otwarte morze, która potrwa prawie trzy lata. Holowany przez Sfinksa Luxor dopływa do Luksoru 14 sierpnia 1831 roku i zbliża się do świątyni dzięki wykopaniu kanału o długości 400 metrów, który umożliwił załadunek monolitu 19 grudnia 1831 roku. Jednak załoga musi na miejscu czekać osiem miesięcy, aż do zakończenia powódź Nilu, by móc ponownie wyruszyć 18 sierpnia następnego roku.

W październiku 1832 roku pojawił się kolejny problem nawigacyjny: utknęła na mieliznach przy ujściu Nilu, Luxor musiał jeszcze poczekać do 1 stycznia 1833 roku, zanim mógł ponownie wyruszyć w drogę. Docierając do Aleksandrii, barka musiała następnie wyczekać do 1 kwietnia 1833 roku i zakończenia czasem tempêtes d'hiver, aby wznowić swój rejs. Po dotarciu do Toulonu w nocy z 10 na 11 maja 1833 roku obelisk ostatecznie dotarł do Paryża 23 décembre tej samej dekady, po tym jak był holowany po Morzu Śródziemnym, obejrzał Hiszpanię i popłynął Sekwaną od Rouen.

Ale gdy dotarł on do Francji, pojawił się nowy problem: choć obelisk jest pokryty hieroglifami opisującymi zwycięstwa Ramzesa II, jego oryginalna podstawka była ozdobiona 16 pawianami stojącymi na tylnych łapach, które odsłaniały płeć. Uznano to za niestosowne w ówczesnych czasach, więc postanowiono zastąpić je bardziej konwencjonalną podstawą, a oryginalną podstawę przekazano do zbiorów Musée du Louvre.

We wtorek 25 października 1836 roku, po latach oczekiwań, Obelisk z Luksoru został wreszcie wzniesiony w centrum placu Concorde, pomiędzy aleją Champs-Élysées a Jardin des Tuileries. W istocie, ustawienie obelisku w tym miejscu położyło kres politycznym kontrowersjom: z początków place royale wybudowanego ku czci Ludwika XV, plac ten stał się podczas Rewolucji Francuskiej ważnym punktem insurekcji, gdzie zakończyli życie Louis XVI, Marie-Antoinette, Charlotte Corday, Danton, Robespierre i wielu innych.

Wczesnym rankiem 25 października 1836 roku na placu oraz na okolicznych tarasach zgromadziło się około 200 tys. paryżan. Inżynier Apollinaire Lebas kieruje niezwykle ryzykowną operacją podnoszenia, która wymaga maszyn, lin oraz sprytnego układu przeciwwag. Podczas całej akcji inżynier pozostaje celowo pod obeliskiem, by nie przeżyć w razie wypadku i tym samym uniknąć hańby. Na szczęście dla niego operacja zakończyła się powodzeniem i obelisk stanął w pionie kilka godzin później.

Cicho obserwując, jak wznosi się obelisk z perspektywy hôtel de la Marine aby móc bezszelestnie zniknąć w razie upadku i zniszczenia monolitu, król Ludwik Filip pojawia się w końcu na balkonie hotelu, w towarzystwie familia królewska i długo zbiera okrzyki tłumu. Champollion, zmarły w 1832 roku, nigdy nie doczeka się ukończenia swojego dzieła.

Classé monument historique en 1936, najstarszy zabytkowy monument Paryża od 1998 roku zwieńczony jest pyramidionem z brązu i złotymi liśćmi. Drugi obelisk, który nigdy nie wrócił do Paryża, ostatecznie został zwrócony Egiptowi w 1981 roku przez François’a Mitteranda, który ogłosił zrezygnowanie z roszczeń. Dla ciekawostki, w 1845 roku Ludwik Filip podarzył Egiptowi miedziany zegar jako podziękowanie. Zegar ten, obecnie zdobiący cytadelę w Kairze, rzekomo nigdy nie działał prawidłowo, jak twierdzą Kairczycy, prawdopodobnie uszkodzony podczas dostawy.

Aby poszerzyć wiedzę:

Historia Place de la Concorde
Place de la Concorde to największy plac w stolicy. To właśnie na tym pięknym paryskim placu, na początku Pól Elizejskich, zgilotynowano Ludwika XVI i Marię Antoninę. Dziś jest to jeden z najsłynniejszych placów w Paryżu, a jego słynny obelisk ze złotym zakończeniem nadal dominuje nad miastem. [Czytaj więcej]

Czy wiesz, że: 3 anegdoty o Place de la Concorde
Czy naprawdę znasz Place de la Concorde w Paryżu? Dziś ujawniamy 3 zaskakujące anegdoty na temat największego placu stolicy! [Czytaj więcej]

Obelisk Concorde: odkryj historyczny skarb podarowany przez Egipt, zaledwie rzut kamieniem od Luwru
Obelisk Concorde jest prawdopodobnie jednym z najczęściej odwiedzanych zabytków w stolicy, obok Wieży Eiffla, Łuku Triumfalnego, Pól Elizejskich i Luwru. W każdym razie, stoi na tronie na Place de la Concorde od 1836 roku, podarowana przez rząd egipski jako znak dobrej woli wobec Francji, i jest źródłem zachwytu dla przejeżdżających gości, niezależnie od tego, czy kierują się na Pola Elizejskie czy do Luwru. Chcesz dowiedzieć się wszystkiego o pomniku? Mamy dla Ciebie wszystko! [Czytaj więcej]

Czy wiedzieliście: Obelisk z Placu Zgody może pełnić funkcję gnomonu słonecznego
Potrzebujesz sprawdzić, która jest godzina, a nie masz przy sobie zegarka? Żaden problem: obelisk na placu Zgody może służyć jako gigantyczny, słoneczny zegar... choć nie do końca precyzyjny. [Czytaj więcej]