Okullar ve üniversite öğrencileri yeniden sokağa çıkmaya çağrılırken lise ve üniversite öğrencileri için protesto etmek, tarih bize gençlik hareketlerinin her zaman birkaç günlük blokajla sınırlı kalmadığını hatırlatıyor. Gençlik hareketleri bazen eğitim politikaları üzerinde kalıcı izler bıraktı, hatta bazı durumlarda hükümet projesinin geri çekilmesini doğrudan tetikledi.
Şu anki hareket, eylül sonu başlayan ve Île-de-France bölgesindeki eğitim kurumları olarak da adlandırılan hareket, özellikle öğretmen ve personel eksikliği, sınıfların aşırı kalabalık olması, binaların durumu, Parcoursup ve eğitim koşulları üzerine odaklanıyor. Birkaç gün içinde yaklaşık 30% civarında 3600 Fransız liseleri hareketten etkilendi ve bu, ulusal ölçekte bir mobilizasyon haline geldi.
Ama önceki hangi kitlesel eylemler gerçekten durumu değiştirdi?
Öğrenci hareketlerini ele almaya başlarken Mayıs 1968’i kesinlikle merkeze alıyoruz. Özellikle Nanterre üzerinden başlayan ve daha sonra Sorbonne çevresinde güçlenen bu dalga, kısa sürede üniversite sınırlarını aşıp çok daha geniş bir toplumsal ve siyasi meydan okumaya dönüştü. Mayıs 68, artık ulusal bir krize dönüşen ve genel grevele milyonlarca çalışanı bir araya getiren bir yol ayrımı haline geldi.
Yükseköğretimde sonuçlar somutlaşıyor. Birkaç ay sonra, Edgar Faure Yasası 12 Kasım 1968 tarihi üniversitelerin organizasyonunu kökten sarsar. Özellikle daha fazla özerklik, öğrencilerin ve çalışanların yönetime katılımı gibi unsurları getirir ve eski üniversite yapısını derinden değiştirir. Mayıs 68 hareketi, Fransız üniversitesinin işleyişinde derin bir yeniden yapılanma sürecine katkıda bulunur.
Bir başka önemli dönem: 1986 sonbaharı. Alain Devaquet’in yükseköğretimden sorumlu bakan olarak sunduğu taslak yasa, üniversitelere daha fazla özerklik kazandırmayı ve kurumlardaki girişte artırılmış bir seçiciliğe kapı aralamayı öngörüyor. Direniş hızla kampüslere sızıyor. Genel kurul kararları greve yönlendiriyor, üniversiteler işgal ediliyor ve Fransa genelinde gösteriler büyüyor.
1986'nın 5-6 Aralık gecesi, Paris'te çevik polisler tarafından vurularak hayatını kaybeden Malik Oussekine'in ölümü sonrası hareketler gece yarısına doğru hız kazandı. Derin bir duygu dalgası yükseldi. Alain Devaquet istifa etti ve Jacques Chirac hükümeti nihayet tasarının geri çekildiğini açıkladı. François Mitterrand, durumun ciddiyetini 6 Aralık'tan itibaren kamuoyuna açıkça dile getirdi. Bu, öğrenci hareketinin bir reformun tamamen geri çekilmesini sağlayan en net örneklerden biri olarak öne çıktı.
Ekim ve Kasım 1990'da bu kez gündemin ön saflarında liseliler vardı. Hareket özellikle Seine-Saint-Denis bölgesinde başlamış ve 2026 yılında şaşırtıcı biçimde tanıdık gelen sorunları gündeme taşıyordu: sınıfların kalabalık olması, binaların bakımsızlığı, personel yetersizliği ve okullarda güvenlik hissinin zayıflaması. Gözyaşartan değil, kararlı bir direniş olarak hareket 12 Kasım 1990’da zirveye ulaştı.
Hareketin büyüklüğü karşısında Milli Eğitim Bakanı Lionel Jospin liseler için acil eylem planı açıkladı. Bu planın uygulanması daha sonra bakanlık tarafından doğrudan izlenirken, lise koordinasyonlarını temsil eden kişiler Grenelle Caddesi'nde kabul edildi. Hareket tüm eğitim sistemini kökten değiştirmese de, birkaç okulda başlayan bir muhalefeti ulusal bütçe ve idari yanıt olarak dönüştürmeyi başardı.
8 yıl sonra olaylar yine tekerrür ediyor gibi görünüyor. 1998 sonbaharında lise öğrencileri hâlâ daha çok öğretmene, daha fazla kaynağa ve daha iyi çalışma koşullarına ihtiyaç duyuyor. 13 Ekim'de Fransa genelinde yaklaşık 200.000 lise öğrencisi eylem yaptı, o dönemdeki tahminlere göre. Bordeaux, Toulouse, Lyon, Rennes, Marsilya ve Grenoble'de binlerce gençten oluşan gösteriler görüldü. Paris ve banliyölerinde ise ilk önemli gösteriler, öncesinde yaklaşık 10.000 gencin katılımıyla başlayıp çoğaldı.
Talepleri, yoğun sınıf mevcutları, öğretmen eksikliği, ders çizelgeleri ve okullardaki güvenlik konularını kapsıyordu. Bakan Claude Allègre nihayet 21 Ekim'de liselerle ilgili bir dizi önlemi açıkladı. Hareket daha sonra daha da dağınık bir biçimde sürüyor; bazı liseliler yetersiz açıklamalar buluyor. Yine de bu seferki arayış tam bir zafer getirmese de hükümeti hızlıca somut adımlar atmaya zorladı belirli önlemler.
En sık atıf yapılan örnek kuşkusuz Birinci İş Sözleşmesi olan, meşhur CPE'dir. 2006 başında Dominique de Villepin hükümeti, 20 çalışanı aşan şirketlerde 26 yaş altındaki gençler için bir sözleşme yürürlüğe koymak istiyordu. Metin, sözleşmenin feshedilmesini kolaylaştıran 2 yıllık bir süre öngörüyor. Öğrenciler ve lise öğrencileri, gençlerin iş piyasasına girdikçe artacağını düşündükleri bir belirsizlik yaratabilecek bu önlemi eleştiriyorlar. Üniversiteler işgal ediliyor veya bloke edilmeye başlıyor ve gösteriler ulusal bir boyut kazanıyor.
Şubat ayından itibaren sendikalar açıkça hedeflerini gösteriyor: CPE'nin geri çekilmesini sağlamak, ve çatışma iki aydan uzun sürüyor. 23 Mart 2006'da Paris'te yeni bir öğrenci gösterisi düzenleniyor; 28 Mart'ta konu hâlâ parlamenter tartışmaların ana gündeminde yer alıyor ve gösteriler sürüyor. Sonunda 10 Nisan 2006'da Jacques Chirac ve Dominique de Villepin CPE'nin yerine geçeceğini duyuruyorlar. Uygulama asla hayata geçirilmeyecek. Sonraki günlerde parlemento tartışmaları, öğrenci, lise ve sendika hareketinin ardından CPE’nin kaybolmasından açıkça söz ediyor.
Ekim 2026 grevleri mekanik olarak 1986 veya 2006 ile kıyaslanamazsa da, birkaç unsur önceki hareketleri akla getiriyor: kurumlarda ortaya çıkan somut sorunlar nedeniyle başlayan bir itiraz, geleneksel örgütlerin ötesine hızla yayılan bir yayılma ve eğitim için verilen imkanlar ile gençlerin yaşam koşulları üzerine odaklanan talep ve iddialar.
Bilinmesi gereken şey şu ki bu yeni mobilizasyonlar kendi sıralarında yeterince önemli önlemler elde eder mi ve gerçekten Fransız eğitim politikasını değiştirmiş olan gençlik hareketleri listesine katılır mı!
13 Ekim gösterisi: Öğrenciler neden gösteri yapıyor ve dersleri bloke ediyor?
Lise öğrencileri ve üniversite öğrencileri, Fransa genelinde bu salı 13 Ekim 2026 günü gösterilere çağrıldı; Paris’te ise bir miting planlandı. Öğretmen ve personel eksikliği, kalabalık sınıflar, bakımsız binalar, günlerin çok uzun olduğuna dair eleştiriler ve Parcoursup: engellerin ardında talepler de çok çeşitli. Durumu özetliyoruz. [Devamını oku]
Bu sayfa yapay zeka destekli unsurlar içerebilir, daha fazla bilgi burada.
13 Ekim gösterisi: Öğrenciler neden gösteri yapıyor ve dersleri bloke ediyor?
