Vandaag verbonden met de zwarte toga’s van advocaten, met rechtszalen en met de fluwelen gangen van de justitie, het Justitiepaleis van Parijs, trots verheven op de Île de la Cité, verbergt een heel andere geschiedenis. Ver voor het paleis uitgroeide tot het kloppende hart van het Franse justitiële systeem, was dit uitgestrekt historisch complex de residentie van de Franse koningen, en veerde het simpelweg als het grootste en meest weelderige kasteel van Parijs in de Middeleeuwen.
Als men vandaag het Louvre ziet als het Parijse kasteel bij uitstek, dan viel men in de middeleeuwen toch wel wat terug tegenover het Palais de la Cité. Onder het bewind van Filips de Goede, circa 1314, strekte het koninklijke complex op het Île de la Cité, met de Sainte-Chapelle en de Conciergerie, zich uit over een imposante oppervlakte van bijna 4,5 hectares. Ter vergelijking: het middeleeuwse Louvre uit die tijd was slechts een defensieve, vierkante en sobere burcht. Zelfs de donjon van Vincennes, hoe alarmerend ook, kon niet tippen aan de concentratie van macht en ruimte die de Cité bood.
Dit gigantische karakter komt vandaag de dag nog steeds tot uiting in buitengewone restanten. De Salle des Gens d’Armes, gesitueerd in de kelders van de Conciergerie, blijft de grootste middeleeuwse zaal van Europa die bewaard is gebleven: ze meet bijna 64 meter lang en 27 meter breed. Direct ernaast rijst de Sainte-Chapelle op, een architectonisch meesterwerk van Saint Louis dat meer dan 42 meter boven de grond uitsteekt. Het geheel vormde een monumentale verdedigingsstad, een ongeëvenaarde politieke en architectonische showpiece.
Toen was het kasteel een echte stad-in-de-stad, waarin de koninklijke familie, de hovelingen, een leger bedienden en de eerste administratieve organen van het rijk huisden. De koningen laten het complex uiteindelijk in de steek na de opstand van Étienne Marcel in 1358, en geven de voorkeur aan de veiligheid van het Louvre of het Hôtel Saint-Pol, maar laten er wel hun administratie en rechtspraak achter. Het grootste kasteel van Parijs verandert zo van bestemming en wordt, door de eeuwen heen en met herbouw, het Palais de Justice dat we vandaag kennen.
In tegenstelling tot het Louvre blijft het Paleis van Justitie een operationeel gerechtshof. Terwijl de toegang tot de nabije toeristische monumenten zoals de Sainte-Chapelle of de Conciergerie via gewone kaartbalies verloopt, gelden voor de toegang tot het Paleis van Justitie zelf strikte veiligheidsregels.
