Dit middeleeuwse versterkte kasteel in de Yvelines was het geheim van Diane de Poitiers.

Middeleeuws kasteel in de Yvelines, het kasteel van Beynes bewaart een eeuwenoud verhaal en een onverwachte band met Diane de Poitiers. Slechts 30 km van Parijs, in het hart van deze stad in de Yvelines, zijn de ruïnes die als Monument Historique zijn geklasseerd het hele jaar door te ontdekken in Beynes. We trokken er op uit voor een korte escapade en geven een inkijkje in een deel van zijn geheimen.

Als u, net als wij, graag unieke plekken bezoekt, is dit hét moment om even stil te staan bij het Middeleeuwse kasteel Beynes, verscholen in het hart van het gelijknamige dorp in de Yvelines (78). Hier vindt u een monument dat ons nog lang zal blijven verrassen. Op 30 kilometer ten westen van Parijs, aan de diepte van de vallei van de Mauldre, vertellen de deels bewaarde ruïnes bijna tien eeuwen geschiedenis, van de Capetische feodale periode tot de pracht van de Renaissance. En in het centrum van dit verhaal: Diane de Poitiers, de minnares van koning Henri II, waarbij maar weinig mensen weten dat zij ooit de minnares van deze plek was.

Een dorp met prehistorische wortels

Het verhaal van Beynes gaat verder terug dan de middeleeuwse stenen die het dorp sieren. Gepolijste stenen bijlen getuigen van menselijke aanwezigheid op dit grondgebied vanaf de Prehistorie. Tegen het einde van de tiende eeuw is het de Abdij van Saint-Germain-des-Prés die eigenaar is van het hele landgoed. De Sint-Martinuskerk, wiens oorsprong mogelijk teruggaat tot de Merovingen (6e-8e eeuw), vult dit uitzonderlijke erfgoed aan, met een deel van het huidige gebouw dat in de 12e eeuw werd opgetrokken.

Een kasteel dat voortkwam uit feodale conflicten

In de twaalfde eeuw krijgt het castrum vorm, genoemd in een eerbetoon van Simon III de Montfort aan de abdij Saint-Germain-des-Prés. De fortificatie bekleedt op dat moment een strategische positie langs de oude Romeinse weg die de Loirevallei met die van de Seine verbindt, halverwege tussen de plateaus van de Versaillesvlakte en de dalen van de Mantois. Beynes fungeert als een bolwerk tegen Normandische en Engelse invasies, en bewaakt de grenzen van het koninklijke domein.

Gevestigd op een eivormige motte, wordt het kasteel omgeven door een omwalling met negen torens, waarvan enkel de vijf kleinste dateren uit het oorspronkelijke kasteel. Wat niet vaak voorkomt voor die tijd: in tegenstelling tot forten die doorgaans hoog gelegen zijn, ligt dit kasteel in de vallei, omgeven door greppels die 20 tot 30 meter breed kunnen zijn. Een architectonische eigenaardigheid die wijst op een defensieve logica die eigen is aan deze plek.

Van militaire vesting naar buitenverblijf

Tussen 1413 en 1416 raakt het kasteel in handen van de familie d'Estouteville, een invloedrijke Normandische dynastie. Het is Robert d'Estouteville die rond 1450 een ingrijpende transformatie inzet: de donjon wordt gesloopt, de versterkingen worden aangepast aan de beginnende artillerie en de residentie wordt comfortabeler gemaakt. De Honderjarige Oorlog gevolgd door de godsdienstoorlogen, die vooral fel woedden in het westen van Parijs, hebben lange tijd de strategische waarde van deze plek gerechtvaardigd.

In 1530 leiden de schulden van Karel I van Luxemburg tot de beslaglegging op het landgoed. Guillaume Poyet, de toekomstige kanselier van Frankrijk, wordt eigenaar. Het kasteel betreedt daarmee een nieuw tijdperk: dat van de koninklijke raadsheren en de gunstelingen van het bewind.

Het geheim van Diane de Poitiers

Het is in 1556 dat Hendrik II het domein Beynes schenkt aan Diane de Poitiers, zijn geliefde en een van de meest invloedrijke vrouwen aan het Franse hof. Voor haar werkt de meester-architect Philibert de l'Orme (onder meer bekend van het kasteel van Anet en delen van het kasteel van Chenonceau) en ontwerpt twee renaissancistische paviljoens die aan de middeleeuwse bouw worden vastgegroeid. De koninklijke vertrekken worden op de verdieping ingericht, terwijl Diane zich op de begane grond vestigt. Het kasteel, ooit een fort, verandert zo in een aristocratisch buitenverblijf.

Maar Hendrik II sterft op 10 juli 1559, nog voordat hij ten volle van deze residentie kon genieten. Een lot dat in de stenen leek te bevriezen.

Neergang, verwaarlozing en erfgoedrenaissance

De zeventiende eeuw maakt van het kasteel een ontmoetingsplek voor wereldlijke kringen, voordat de achteruitgang in de volgende eeuw inzet. In 1732 laat de toenmalige eigenaar een deel van het gebouw slopen om de bouwmaterialen te verkopen. Wat er nog overblijft, wordt geleidelijk aan door de begroeiing opgeslorpt.

In 1967 koopt de stad Beynes de ruïnes aan en zet ze zich in voor het behoud ervan. Ingeschreven als Historische Monumenten vanaf 1959 en nadien erkend in 2014, geniet het kasteel tegenwoordig van een meerjarig restauratieprogramma onder leiding van het agentschap Lympia Architecture, onder de hoede van het departement Yvelines. De in maart 2024 voltooide werkzaamheden hebben bijgedragen aan de bescherming van de metselingen en het vrijmaken van de hoofdstraat rondom het kasteel.

In de komende jaren voorziet de stad Beynes de heropening van deze centrale as voor het publiek, op een didactische manier, zodat iedereen erdoor kan wandelen zoals men dat in de 15e eeuw deed. Een voorstudie is toegewezen aan de museografische architecten Daniel Cléris, Jean-Michel Daubourg en aan Perrine Leclerc, erfgoedarchitect.

Het kasteel van Beynes is vrij te bezoeken vanaf het Place du 8 Mai 1945 in Beynes, op minder dan een halfuur van Versailles. De vereniging Beynes Histoire et Patrimoine biedt ook rondleidingen aan, met name tijdens de Journées Européennes du Patrimoine. Voor liefhebbers van middeleeuws erfgoed in Île-de-France is het een mooie ontdekking, weg van de drukte, op een steenworp van het woudgebied rondom Beynes.