In zomer 1429, lijkt bijna alles Jeanne d'Arc te lukken. Op 8 mei werd Orléans bevrijd uit de Engelse beleg; in juni laat de Loire-campagne de Fransen meerdere strategische posities terugveroveren; dan volgt het doel dat enkele maanden eerder nog onwaarschijnlijk leek: de dauphin Charles naar Reims brengen, in een gebied dat grotendeels onder controle is of bedreigd wordt door zijn tegenstanders, zodat hij er de kroning ontvangt. Charles VII wordt tot koning van Frankrijk gekroond in de kathedraal van Reims.
Blijft een opmerkelijke anomalie bestaan: de koning van Frankrijk heeft Parijs nog altijd niet onder controle! De hoofdstad ontsnapt aan de Armagnacs sinds 1418, het jaar waarin de Bourgondiërs er de macht overnamen in een bloedbad. Daarna volgde het Tractaat van Troyes in 1420 en de dood van Karel VI in 1422, waarmee de stad in de banen kwam van de dubbele Franse-Engelse monarchie. Parijs erkent dan Henri VI van Engeland als koning van Frankrijk en Engeland, terwijl zijn oom, de hertog van Bedford, de Franse regentschap uitoefent.
De situatie is dus ingewikkelder dan een eenvoudige Engelse bezetting. De hoofdstad herbergt een krachtige Bourgundische partij en een aanzienlijk deel van haar inwoners blijft vijandig tegenover de Armagnacs. De herinneringen aan het geweld van de burgeroorlog zijn nog vers. Na Reims nadert echter het leger van Karel VII onverbiddelijk naar Parijs.
Soissons, Château-Thierry, Provins, Coulommiers, Crépy-en-Valois: de koninklijke opmars legt steeds meer druk op de hoofdstad. Maar Karel VII aarzelt; zijn politieke strategie legt de nadruk op een onderhandeling met Filips de Goede, hertog van Bourgondië, wiens breuk met de Engelsen de machtsverhoudingen ingrijpend zou kunnen veranderen. Op 28 augustus 1429 wordt in Compiègne een wapenstilstand gesloten. Johanna van Orléans, zij richt haar blik op Parijs.
Begin september rukken de koninklijke troepen dichter bij de hoofdstad. Karel VII vestigt zich in Saint-Denis, terwijl Jeanne en diverse grote commandanten zich in La Chapelle weten te groeperen, een dorpje buiten Parijs tussen de ommuurde stad en Saint-Denis. De namen die de expeditie vergezellen geven de omvang van de campagne aan: Johan II van Alençon, de hertog van Bourbon, de graaf van Vendôme, de graaf van Laval, Gilles de Rais, Johan de Brosse de Boussac, bijgestaan door nog meer kaptains en krijgsheren.
Gedurende meerdere dagen bekijken de Fransen de parijse verdedigingswerken en doen ze verkenningen. Parijs is een formidabele doelwit: de stad wordt aan zijn rechteroever beschermd door de omwalling van Karel V, gebouwd vanaf de 14e eeuw en in de loop der tijd versterkt; voor zijn muren liggen bijzonder imposante slotgrachten.
Om Parijs binnen te dringen, volstaat het dus niet om een deur in te slaan. Je moet eerst een eerste gracht oversteken, de tussenruimte doorkruisen, de tweede gracht opvullen of oversteken, de muur bereiken onder de beschietingen van de verdedigers en vervolgens de fortificaties beklimmen.
Het gekozen punt voor de aanval is de poort Saint-Honoré, een middeleeuwse verdedigingsmuur die tegenwoordig verdwenen is, gelegen nabij het Louvre en het plein André-Malraux, ter hoogte van de huidige rue Saint-Honoré. De wandelaar die vandaag dit gebied doorkruist tussen het Louvre, de Comédie-Française en het Palais-Royal loopt dus vrijwel over het terrein van de aanval van 1429!
Donderdag 8 september, begint de aanval. De troepen, vertrokken uit La Chapelle, winnen het westen van de Parijse verdedigingswerken en volgen de volgende route: het huidige faubourg Saint-Denis, de omgeving van Saint-Lazare, daarna de voet van Montmartre voordat ze de terreinen vóór de poort Saint-Honoré bereiken. Destijds behoort een groot deel van deze ruimten nog tot het platteland dat de ommuurde stad omringt!
De Franse artillerie wordt in positie gebracht. Kanonnen worden opgesteld in het gebied van de heuvel Saint-Roch, een verheffing die vandaag nauwelijks nog opvalt in het Parijse landschap. Ze moeten de aanval op de fortificaties ondersteunen, maar aan de andere kant van de muren is Parijs voorbereid; de autoriteiten hebben de verdediging geregeld.
De poorten en de muren blijven bewaakt en de inwoners zijn gemobiliseerd, hoewel de verdedigers vrezen voor onrust ten gunste van Karel VII in de binnenstad. Er wordt zelfs gezegd dat de vijanden Parijs al zouden hebben binnengedrongen! Maar de door de Fransen gehoopte opstand blijft uit. De inwoners die belast zijn met de verdediging van de poorten en muren blijven op hun post en krijgen versterkingen van andere Parijzenaren. Een groot deel van de bevolking houdt zich echter schuil.
Van buitenaf gaat de aanval verder. Om de grachten te oversteken beschikken de mannen van Karel VII over fagots, fascines, planken en ladders. Het principe is eenvoudig: gooi genoeg materiaal in de grachten om een doorgang te creëren tot aan de voet van de muur. Maar in de praktijk lijkt de operatie wel een nachtmerrie. De aanvallers moeten in open lucht werken onder vuur vanuit de muren. Pijlen, kruisboogpijlen, stenen en andere projectielen regenen op hen neer.
Het eerste obstakel is genomen, maar de tweede gracht vormt een veel serieuzer probleem. Jeanne d'Arc se porte elle-même au plus près des défenses. C'est là que l'épisode entre dans la légende. Ze probeert de diepte van de gracht te peilen en spoort de mannen aan om de aanval voort te zetten. De Fransen blijven proberen de gracht te dichten met het ter plaatse aangevoerde materiaal. Maar Jeanne d'Arc est touchée, een kruisboogpijl treft haar in de dij.
De wond is ernstig genoeg om haar ervan te weerhouden het gevecht normaal voort te zetten, maar ze weigert meteen op te geven. Verschillende verhalen tonen haar zo terwijl ze de soldaten blijft aanmoedigen ondanks de pijn en het vallen der dag. De scène zal talloze malen worden geschilderd, gegraveerd en getransformeerd door de patriottieke beeldvorming van de daaropvolgende eeuwen.
Intussen houden de verdedigers stand. Voor de geestelijken van Notre-Dame de Paris zijn de aanhangers van de Armagnacs, vijanden van de stad. Ze verheugen zich dan ook dat Parijs aan plundering ontsnapt is en maken zich boos dat de aanval op 8 september, de geboortedag van de Maagd, werd uitgevoerd.
Naarmate de dag vordert, verdwijnt de hoop om de hoofdstad te bereiken. De tweede gracht wordt niet doorbroken, de verliezen stapelen zich op, Jeanne d’Arc is gewond en er komt geen binnenlandse opstand die de poorten voor de troepen van Karel VII opent. De hertog van Alençon en verschillende mannen brengen de strijdster terug en het leger trekt zich terug naar zijn posities. De poging van 8 september 1429 is net mislukte en ze zal de volgende dag niet worden herhaald.
Hier begint een van de grote historische vraagstukken rond dit hoofdstuk: wou Karel VII op dat moment werkelijk Parijs innemen? De vroegere historiografie heeft vaak tegenover elkaar geplaatst: een dappere Jeanne d'Arc, die wilde profiteren van het momentum van de overwinningen die eraan voorafgingen, en een zwakke of onverschillige koning die zijn offensief juist had stopgezet. Maar de politieke realiteit is minder romantisch.
Charles VII voert tegelijk een militaire en diplomatieke strategie. Hij zoekt onder meer naar een losmaking van Filips de Goede uit het Engelse verbond, en weet dat een brutale verovering van Parijs de onderhandelingen kan compliceren. Aangezien de hoofdstad bovendien sterk verdedigd is, biedt niets garanties dat de bevolking de koninklijke troepen als bevrijders zal verwelkomen.
Op 9 september wordt de offensief dus niet hervat. Johanna van Orléans en het leger trekken zich uiteindelijk terug naar Saint-Denis, voordat een paar dagen later ook Karel VII de regio Parijs verlaat. Voor Johanna van Orléans markeert Parijs een kantelpunt. Vanuit Orléans leek haar route bijna onstuitbaar: overwinningen langs de Loire, de mars naar Reims en het kroningsmoment van de koning. Maar bij de poort Saint-Honoré stokt deze dynamiek.
Toch blijft ze vechten. In het voorjaar daarop, op 23 mei 1430, wordt Jeanne d'Arc bij Compiègne door de Bourgondiërs gevangen genomen. Daarna aan de Engelsen uitgeleverd, ze wordt overgebracht naar Rouen, berecht wegens ketterij en levend verbrand op 30 mei 1431. Parijs blijft ondertussen in het anglo-bourgondische kamp.
De situatie kantelt pas echt na verloop van enkele jaren. Het bondgenootschap tussen Filips de Goede en Karel VII wordt uiteindelijk bezegeld met het Verdrag van Arras in 1435, waardoor de Engelsen politiek geïsoleerd raken. Op 13 april 1436 trekken de troepen van Karel VII tenslotte Parijs binnen. Zeven jaar waren verstreken sinds de dag dat Jeanne d’Arc had geprobeerd de grachten van de poort Saint-Honoré te oversteken.
De middeleeuwse stad waarin de slag heeft plaatsgevonden, is vrijwel volledig verdwenen: de omwalling van Karel V is afgebroken, de slotgrachten gedempt en de poort Saint-Honoré vernietigd. De latere uitbreiding van Parijs heeft daarna de velden waarop het koninklijke leger had gemanoeuvreerd, opgeslokt.
Desondanks heeft het gebeuren een duidelijke sporen nagelaten in het hedendaagse Parijs. Op 161-163 rue Saint-Honoré herinneren een plaat en een medaillon aan de locatie van de oude poort: « Hier stond poort Saint-Honoré, vlakbij waar Jeanne d'Arc op 8 september 1429 gewond raakte. » En enkele honderden meters verderop rijst een van de bekendste beeldspraken van Jeanne d'Arc in Parijs op: de gouden ruiterstandbeeld van Emmanuel Frémiet, op het Place des Pyramides.
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
Datums en tijdschema's
Op 8 september 2026
Plaats
Pyramidesplein
Place des Pyramides
75001 Paris 1
Routeplanner
Toegankelijkheid
