A co jeśli Twoje przyszłe dżemy nie kosztowałyby nic? W Île-de-France możliwe jest bezpłatne zbieranie i odzyskiwanie owoców i warzyw, całkowicie legalnie, pod warunkiem przestrzegania kilku zasad. Ta praktyka nosi nazwę gleaning (zbieranie resztek po żniwach). Odbywa się zarówno w Paryżu (75), jak i w Hauts-de-Seine (92), Seine-Saint-Denis (93), Val-de-Marne (94), a także na wielkich równinach Sekwany i Marna (77), w Essonne (91), Yvelines (78) i Val-d’Oise (95).
Drzewo figowe zwisające nad wąską uliczką, orzech włoski przy ścieżce, krzaki jeżyn uginające się od owoców wzdłuż zielonej trasy, zapomniane ziemniaki w polu po zbiorach — okazji do zbierania jest więcej, niż mogłoby się wydawać. Dawniej dostępne tylko na pola po żniwach, zbieranie resztek po żniwach przeniosło się do miasta, na zaniedbane skwery, przybrzeżne tereny parków i do lasów.
Zostaje pytanie, gdzie szukać. Dobra wiadomość: narzędzie współdzielone gromadzi te jadalne skarby w otwartym dostępie, dzieląc je na dzielnice. Wyjaśniamy, jak z niego korzystać, co zbierać w zależności od pory roku i jakie zasady przestrzegać, by zbierać bez gafy.
Mapa Falling Fruit została uruchomiona w 2013 roku w Boulder w stanie Kolorado przez Ethana Welty'ego i Caleba Phillipsa. Zasada jest prosta: każdy punkt odpowiada miejscu, gdzie rośnie coś jadalnego, dostępnego bez przekraczania ogrodzenia. Na początku baza danych była zasilana inwentaryzacjami drzew miejskich. Obecnie to głównie użytkownicy ją uzupełniają, a na całym świecie jest już ponad milion lokalizacji.
Skoncentrowana na Paryżu, mapa stolicy i jej sąsiedztwa gęstnieje punktami, gdy przybliżamy do dzielnicy. Aby zajrzeć dalej, wystarczy wpisać nazwę miasta, a pojawią się miejsca w okolicy. Klikając na nie, dowiadujemy się gatunku, czasem zobaczymy zdjęcie, a także komentarze o jakości lub obfitości zbiorów oraz o czasie ich dojrzałości. Filtry umożliwiają wyszukiwanie konkretnego owocu, co bywa niezwykle przydatne, gdy akurat mamy ochotę na konfiturę ze śliwek.
Mapa jest też dostępna w aplikacji na iOS i Android, by korzystać z niej w czasie spaceru. Jedyną wadą, jak w przypadku każdego narzędzia opartego na udziale użytkowników, jest to, że niektóre informacje mogą być nieco przestarzałe. Drzewo mogło zostać wycięte, albo owoce już zebrał sąsiad, który wstał wcześniej.
Zbieractwo podąża za rytmem natury. Każda pora roku niesie ze sobą inne skarby, i to właśnie sprawia, że ta mapa jest ciekawa do przeglądania przez cały rok. Oto, czego można spodziewać się w Île-de-France:
Pola uprawne wciąż pozostają jednym z kierunków, zwłaszcza na rozległych równinach Seine-et-Marne, Essonne i Yvelines. Po zakończeniu zbiorów na polu czasem pozostają ziemniaki, marchewki lub cebula. W takich sytuacjach konieczna jest zgoda rolnika.
Gleanowanie to dawna tradycja, sięgająca czasów Henrika II i edyktu z dnia 2 listopada 1554 roku. Dziś żaden akt krajowy nie reguluje tego w sposób jasny. Były artykuł R26 Kodeksu karnego, często przywoływany, zniknął w 1994 roku. Rząd doprecyzował interpretację w odpowiedzi opublikowanej w Zgromadzeniu Narodowym: gleanowanie po zbiorach dozwolone jest w ciągu dnia, rękami i bez narzędzi, chyba że lokalne przepisy stanowią inaczej, a na terenie ogrodzonym jest zabronione.
W mieście złota zasada to odróżnianie przestrzeni publicznej od prywatnej własności. Owoce drzewa posadzonego w ogrodzie należą do właściciela, nawet jeśli zwisają nad chodnikiem. Te, które spadają na drogę publiczną, to obszar nieco bardziej nieprzewidywalny, a najlepszym prawem pozostaje uprzejmość: jedno słowo do sąsiada często otwiera wiele drzwi. W parkach i ogrodach publicznych obowiązują miejscowe regulaminy i zbieranie plonów jest tam często ograniczane.
W lasach publicznych zbieranie jagód, orzechów lub kasztanów na własne potrzeby zwykle jest dopuszczalne w niewielkich ilościach, chyba że obowiązuje lokalny zakaz. Po prostu nie należy wracać z całymi torbami.
Zbieranie to także umiejętność rozpoznawania tego, co faktycznie trafia do koszyka. Czosnek niedźwiedzi łatwo pomylić z konwalią lub kolchikum jesiennym — dwoma roślinami trującymi. W razie wątpliwości lepiej nie ryzykować, albo pokazać zebrane rośliny farmaceucie. Owoce rosnące przy bardzo ruchliwych drogach mają skłonność do zanieczyszczeń, więc trzeba je dobrze umyć; warto wybierać raczej te z rosnących dalej od jezdni drzewa.
Pod kątem etyki ten życzliwy zbieracz bierze tylko to, co zamierza zjeść, zostawia resztki dla kolejnych i nigdy nie uszkadza gałęzi. A jeśli natknie się na drzewo zapomniane, sam może je dopisać do mapy, by inni mogli z niego skorzystać.
Aby zbierać plony w grupie na polach, stowarzyszenie SOLAAL Île-de-France organizuje solidarne zbieranie plonów razem z rolnikami, stowarzyszeniami pomagającymi w zaopatrzeniu w żywność oraz szkołami rolniczymi. Każda operacja odbywa się na podstawie porozumienia z producentem, a zebrane owoce i warzywa trafiają do pomocy żywnościowej. Aby wziąć udział, najłatwiej skontaktować się z lokalnym stowarzyszeniem pomagającym w zaopatrzeniu w żywność w swoim regionie lub z anteną regionalną. Stowarzyszenie udostępnia także przewodnik po zbieraniu plonów online.
Jeśli chodzi o koszty, niczego nie trzeba planować: karta Falling Fruit jest bezpłatna, podobnie jak samo zbieranie. Wystarczy bawełniana torba, małe opakowanie na delikatne owoce, takie jak jeżyny, oraz buty, które nie boją się błota, by ruszyć w drogę.
Głównym atutem glanżu będzie dla rodzin, które chcą uczyć dzieci rozpoznawania orzecha włoskiego i drzewa figowego, dla mieszkańców miast ciekawych ponownego odkrycia swojej okolicy oraz dla wszystkich, którzy szukają konkretnego gestu antymarnowania. Mapa zamienia zwykły spacer w poszukiwanie skarbu i już nigdy nie spojrzymy na drzewa przy naszej ulicy tak samo. Jesienią sezon jest dość obfity: jabłka i inne owoce końcówki sezonu. A że można je przechować i są darmowe, warto z nich skorzystać.
Uwaga, mimo wszystko: zbieranie resztek to praktyka akceptowana, a nie prawo do grzebania wszędzie. Bez zgody właściciela omijamy to miejsce.
Jeśli wolisz robić zakupy na terenach przeznaczonych do tego, nasz przewodnik po zbiorach w Île-de-France, gdzie samodzielnie można zbierać owoce, warzywa i kwiaty gromadzi gospodarstwa otwarte dla publiczności, od Seine-et-Marne po Yvelines. Zbieranie jest płatne, ale plon gwarantowany.
Aby zostać w mieście, kierunek na warzywniki i miejskie farmy w Paryżu i Île-de-France, gdzie warsztaty ogrodnicze i udział w zbiorach pozwalają mieć ręce w ziemi, nie opuszczając metra. A jeśli szukasz innych pomysłów bez wydania ani euro, nasze darmowe wyjścia czekają na odkrycie.
Ta strona może zawierać elementy wspomagane przez SI, więcej informacji tutaj.
