Kalendarium 16 oktober in Parijs: De wijding van de Basiliek van het Heilige Hart in Montmartre

Op donderdag 16 oktober 1919 wordt de kerk van de Sacré-Cœur van Montmartre gewijd door cardinal Amette, aartsbisschop van Parijs, onder leiding van cardinal Vico, pauselijk legaat, en verheven tot basiliek. De bouw van het kerkgebouw, dat gebouwd is op de hoogten van de Montmartre-heuvel, zou pas in 1923 voltooid worden.

Van oudsher is de Montmartre-heuvel door velen gezien als een plaats van aanbidding, van de vermoedelijke eerste Gallische rituelen tot aan de bouw van de Saint-Pierre-kerk in de 12e eeuw, die integraal deel uitmaakte van de koninklijke abdij van Montmartre, en van de onthoofding van Sint-Denijs in de 3e eeuw tot de Gallische tempels die ter ere van Mercurius en Mars werden opgericht. Als anekdote zou de naam Montmartre afkomstig zijn van Mons Martis ("berg van Mars"), later herinterpreteerd als Mons Martyrum ("berg der martelaren") en uiteindelijk Mont de Martre (martre betekende in het Oudfrans “martelaar”).

Op 4 september 1870, de proclamatie van de Derde Franse Republiek, terwijl Frankrijk wordt binnengevallen door de Pruisische legers en Parijs op het punt staat belegerd te worden, doen diverse geestelijke leiders het voorstel om in het hart van de hoofdstad een sanctuarium gewijd aan Jezus Christus op te richten om de zonden van Frankrijk te verzoenen en een einde te maken aan wat zij beschouwen als een goddelijke straf in reactie op een eeuw van verval dat begon bij de Revolutie van 1789.

Het idee, gedragen door de philanthrope Alexandre Legentil, resoneert op nationaal niveau, en naast zijn zwager, de schilder en notabele uit Parijs Hubert de Fleury, neemt Alexandre Legentil de stappen voor de verwezenlijking van dit gebouw ter ere van Christus. Samen doen de twee edelen een beroep op de Assemblée nationale, aan het einde van het jaar 1872, zodat de kerk erkend wordt als zijnde van utilité publique,  om de nodige gronden te verwerven, eigendommen van de stad en van vele particulieren.

Grotendeels royalistisch, conservatief en katholiek, de Nationale Vergadering, gekozen in februari 1871, stemt in meerderheid voor de wet op het algemeen nut op 24 juli 1873. Voor velen is deze beslissing bedoeld om de misdaden van de Commune de Paris te verzoenen en zo het nieuwe "orde moral" van een Frankrijk met kerkelijk karakter te vestigen, gepromoot door de conservatieven.

Inderdaad wordt de Montmartre-heuvel beschouwd als het beginpunt van denslution populaire van de Commune, van maart tot mei 1871, met de beroemde "zaak des kanonnen". Ook vandaag de dag beschouwt een groot aantal Parijzen dat het Sacré-Cœur is gebouwd op het bloed van de Communards. Hubert de Fleury, zelf, verklaarde bij de plaatsing van de eerste steen van het gebouw: "Daar is waar de Commune begon, daar waar de generaals Clément-Thomas en Lecomte vermoord zijn, rijst de kerk van het Heilig Hart op! We herinneren ons deze heuvel vol kanonnen, doorkruist door drunkelijk ogende boeven, bewoond door een bevolking die schijnbaar vreemd stond tegenover elke religieuze gedachte en waarvan de haat jegens de Kerk leek te worden aangewakkerd."

De wet van 24 juli 1873 opent zo de mogelijkheid voor Monseigneur Guibert, de aartsbisschop van Parijs om de gronden op de Montmartre-heuvel aan te kopen via onteigening, indien nodig. Tot dusver werden de gronden achter de kerk Saint-Pierre bezet door danscafés, tuintjes en een kermisterrein. Ook in datzelfde jaar werd door het Comité van de Oeuvre du Vœu National en de aartsbisschop van Parijs een wedstrijd georganiseerd om de architect van het project te kiezen.

Verschillende eisen worden aan de kandidaten gesteld: de locatie, de heuvel Montmartre, het budget, beperkt tot 7 miljoen francs, de bouw van een grafkelder en de aanwezigheid van een monumentaal standbeeld van het Sacré-Cœur, zichtbaar van ver en buiten het gebouw geplaatst. Het is de architect Paul Abadie die de competitie wint tegenover 77 andere projecten, waarvan sommige geleid door figuren uit de architectuur en Grands Prix de Rome. Abadie bedenkt een romano-byzantijnse basiliek met alle traditionele pracht-elementen, koepel, klokkentorens en campanile, om zich te onderscheiden van de toen heersende neobarokstijl.

• Lees ook
• Wist je dat? 3 ongewone feiten over de Sacré-Cœur
• Sacré-Cœur de Paris, de onmisbare basiliek op de top van de heuvel Montmartre
• De mooiste kerken van Parijs om tijdens een wandeling te ontdekken

Honoré Daumet volgt Paul Abadie op na diens overlijden in 1884; en hij wordt op zijn beurt opgevolgd door Charles Laisné, die zich omringt met de schilder-glazenier Émile Hirsch voor de realisatie van de vitraux. Vervolgens volgen meerdere architecten: Henri-Pierre Rauline, Lucien Magne of nog Jean-Louis Hulot.

De bouw van het gebouw werd mogelijk gemaakt door de financiering van talloze gelovigen, met name via de Steneninschrijving die gezinnen aanspoort om het benodigde bedrag bij te dragen voor de aankoop van een steen, een zuil of een kapel, waarop de volledige naam, de initialen of het wapen van de donateurs gegraveerd staat. In totaal werd in een halve eeuw bijna 46 miljoen francs ingezameld dankzij giften van bijna 10 miljoen gelovigen.

De eerste steen uit travertijn, een witte rots met zeer fijnkorrelig granulaat die zelfs bij regen wit uitslaat, werd op 16 juni 1875 gelegd door kardinaal Guibert, aartsbisschop van Parijs, vlakbij het voormalige moulin de la Galette. 83 putten van 33 meter diepte werden gevuld met beton om de fundamenten te verstevigen, terwijl 35.000 m3 fijn aarde werd vervangen door steen en cement. Minder dan een jaar later werd naast de bouwwerkzaamheden een tijdelijke kapel ingehuldigd.

In 1878 begint de bouwoe­ring van de crypte en in 1881 die van de basiliek. De binnenkant van de naaf werd op 5 juni 1891 geopend, in een periode waarin de Derde Republiek, in wezen anti-kerkelijk, ernaar verlangde het religieuze gebouw om te vormen tot een huis van het volk of tot theater. Iets sterker afwijken dan de oorspronkelijke plannen van Paul Abadie voegen de architecten Rauline en Magne enkele neorenaissance-elementen toe aan het geheel, zoals lange koepels of slanke koepels.

Terwijl de wijding van de kerk gepland stond op 17 oktober 1914, de Franse oorlogsuitbraak trekt de gebeurtenis uit. Bovendien zijn de werkzaamheden verre van voltooid. Het duurt tot 1912 voordat het campanile, met een hoogte van 91 meter, voltooid is, en tot 1914 voordat de hele voorgevel is afgewerkt.

Dat gebeurde uiteindelijk op donderdag 16 oktober 1919, toen de Heilig-Hartkerk werd ingewijd door kardinaal Amette, aartsbisschop van Parijs, onder leiding van kardinaal Vico, pauselijk legaat, en bij een grote groep bisschoppen, geestelijke dignitarissen, leden van de clerus, civiele prominenten en gewone gelovigen; en tot basiliek verheven.

Officieel afgerond in 1923, de bouw van de Sacré-Cœur gaat door tot in de jaren dertig met de aanleg van bijgebouwen, kantoren, slaapzalen en de sacristie. De glas-in-loodramen, geplaatst tussen 1903 en 1920 en tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoest, worden nadien vervangen door hedendaagse ramen.

Buiten het Sacré-Cœur kunnen reizigers en Parijzenaren die nog op pad zijn, ook vandaag de dag een architecturale stijl met romaanse en Byzantijnse invloeden ontdekken, een centrale koepel van 83 meter hoog die, tot aan de bouw van de Eiffeltoren, het hoogste punt van Parijs was, de campanile die de grootste klok van Frankrijk herbergt, evenals meerdere beelden, waaronder die van Jeanne d'Arc, die van Christus met het Sacré-Cœur op de borst, en die van Saint-Louis, die met één hand zijn zwaard omhoog houdt en met de andere hand de kroon van Christus vasthoudt.

In de basiliek, de koorgewelf intrigeert, aangezien het is versierd met de grootste mozaïek van Frankrijk die het Heilig Hart van Jezus voorstelt, omringd door de Maagd Maria en aartsengel Michaël, en knielend de paus Léon XIII en Jeanne d’Arc, uitgevoerd in Briare-emailles door de Parijse mozaïekkunstenaars van Atelier Guilbert-Martin tussen 1918 en 1922. Meer dan tien kapellen rondom het schip omringen de kerk, terwijl de grote orgels, geïnstalleerd in 1919, nog steeds aanwezig zijn. In de ondergrond bevindt zich de crypt met grafmonumenten, meerdere kapellen, evenals beelden van heiligen en van de Maagd.

Voor meer informatie: