In Parijs bestaan er bijna geheime tuinen die toch een grote geschiedenis herbergen. Zo is het met dit groene juweeltje met een macaber verleden. Achter de rustige gevels van het 8e arrondissement, het Louis XVI-plein, grenzend aan de Expiatiekapel, bevindt zich op de plaats van de voormalige begraafplaats van Madeleine, die onder de Revolutie een plek werd waar de slachtoffers van de guillotine werden begraven. Achter zijn ogenschijnlijke kleine, discrete oase ligt dus een historische tuin van Parijs, verbonden met Lodewijk XVI, met Marie-Antoinette en honderden slachtoffers van de Terreur.
Aanvankelijk opende de Begraafplaats Madeleine in de 18e eeuw om te voldoen aan de behoeften van een wijk in volle expansie. Maar tijdens de Revolutie, door de nabijheid van het huidige Place de la Concorde, toen nog Place de la Révolution, waar de guillotine stond, maakte het tot een bijzonder praktische locatie voor de begrafenissen van veroordeelden.
Ongeveer vijfhonderd geguillotineerden vonden er hun graf. Onder hen staan bekende namen als Olympe de Gouges, Charlotte Corday, Madame du Barry, en ook verschillende girondische parlementsleden. De koning Lodewijk XVI, onthoofd op 21 januari 1793, ligt er in een aparte grafkuil. Marie-Antoinette, geëxecuteerd op 16 oktober 1793, werd er eveneens begraven. Beiden zouden met kalk bedekt zijn geweest.
Na de Revolutie en het Keizerrijk beslist Lodewijk XVIII, de broer van Lodewijk XVI, om de plek te markeren met een memorial. In 1815 worden de resten die aan Lodewijk XVI en Marie-Antoinette worden toegeschreven overgebracht naar de basiliek van Saint-Denis, waarna een kapel op de plek van hun vroegere graf wordt opgericht. De werken, toevertrouwd aan Pierre Fontaine, starten in 1816 en worden in 1826 voltooid. Het monument is ontworpen in een neoclassistische stijl en huisvest tegenwoordig tentoonstellingen die voor het publiek toegankelijk zijn.
Het Louis XVI-plein zoals hij vandaag bekendstaat, werd pas later aangelegd in de 19e eeuw, toen de haussmannistische ingrepen de wijk hertekenden. Zijn witte bloemversieringen verwijzen naar de monarchie en naar de herinnering aan Lodewijk XVI en Marie-Antoinette. Maar wat is er geworden van het massagraf?
Als de vermeende resten van Louis XVI en Marie-Antoinette zijn overgebracht naar de koninklijke necropolis van de koningen en koninginnen van Frankrijk, in Saint-Denis, doet een wijd verspreide idee vermoeden dat de lichamen op deze site naar de Parijse catacomben zijn overgebracht, zoals bij andere oude begraafplaatsen binnen de muren van Parijs.
In werkelijkheid zou Louis XVIII uitdrukkelijk hebben geëist dat geen enkel terrein dat “verzadigd met slachtoffers” was, van de plek verwijderd mocht worden. De beenderen van het oude kerkhof zouden zo bewaard blijven in ossuaria. Met andere woorden: ook na de overdracht van de vorsten bleef de locatie een necropolis van de Revolutie.
De verwarring komt voort uit een plaquette in de Catacomben die naar een ander oud kerkhof van de Madeleine verwijst, gelegen aan Rue de Laville-Lévêque, terwijl het kerkhof waarop de Chapelle expiatoire werd gebouwd zich aan Rue d’Anjou bevindt. Uit de in 2018 uitgevoerde archeologische sonderingen is zelfs bevestigd dat er botten achter de muren van de benedenkapel lagen.
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
