Nog voordat de trein arriveerde, had de menigte zich al rond het station Saint-Lazare, de Rue d’Amsterdam en het place du Havre verzameld. De schattingen lopen uiteen afhankelijk van getuigenissen: sommige bronnen noemen 6000 tot 7000 mensen, anderen rond de 10 000 (!), terwijl de pers uit die tijd soms nog hogere cijfers aandraagt. Eén ding is bijna zeker: op 9 november 1880 veroorzaakt de terugkeer van Louise Michel in Parijs een aanzienlijke populaire betoging.
De trein vertrekt uit Dieppe, waar Louise Michel na een lange reis uit de Nieuw-Caledonië is aangekomen. Rond het middaguur, wanneer hij eindelijk het station binnentreedt, barsten de kreten los. Men juicht Louise Michel, maar ook de Commune de Paris, die negen jaar eerder tijdens de Semaine sanglante werd neergeslagen. Verschillende anciens communards en republikeinse figuren zijn aanwezig; de deputé Henri Rochefort komt haar zo kussen en geeft haar daarna de arm om door de menigte te té traverseren.
Slechts enkele tientallen meters scheiden het station van de wagen die hem moet winnen, maar de tocht leidt tot de ovatie. Sympathisanten proberen zelfs de paarden los te koppelen om zelf de koets voort te trekken, nog voordat de ordehandhavers tussenbeide komen. Louise Michel, diep ontroerd, vindt een stad terug die zij in 1871 verslagen en gevangene had verlaten; ze keert er nu terug als een van de levende belichamingen van het geheugen van de Commune!
Om dit vurige enthousiasme te begrijpen, moeten we negen jaar terug in de tijd. Toen de Parijse Commune in de lente van 1871 uitbrak, was Louise Michel veertig jaar oud. Leerkracht in Montmartre, republikeinse activiste en lid van het Wachtercomité van het 18e arrondissement, ze nam actief deel aan de opstand, ze verzorgde gewonden, trad op in de politieke clubs en bevond zich vlak bij de gevechten tijdens de Bloedige Week.
Gevangen na de val van de Commune, maakte ze in december 1871 haar verschijning voor een krijgsraad. Tijdens het proces weigert ze elke verdedigingsstrategie en eist ze openlijk haar daden op. veroordeeld tot deportatie in een versterkte omheining; ze wordt in 1873 naar Nieuw-Caledonië gestuurd. Maar ter plaatse blijft haar politieke engagement bestaan! Ze geeft les, schrijft, wisselt ideeën uit met andere gedeporteerden en verdiept zich in de Kanak-samenleving. Tijdens de große Kanak-opstand van 1878, vooral onder aanvoering van de leider Ataï tegen de Franse kolonisatie, toont ze haar sympathie voor de opstandelingen, een standpunt dat niet door alle gedeporteerde communards werd gedeeld.
Een eerste gedeeltelijke amnestiemaatregel had haar kunnen toelaten om eerder terug te keren naar Frankrijk. Louise Michel weigert echter te profiteren van een vrijlating die andere communards in ballingschap of in hechtenis zou zetten. Volgens een formulering die aan haar geschiedenis vasthoudt, wil ze terugkeren "met iedereen of nooit". Het is wachten op de algemene amnestiewet van 11 juli 1880 om de terugkeer van de laatste veroordeelden van de Parijse Commune mogelijk te maken.
Het jaar 1880 markeert zo een kantelpunt in de nog altijd brandende herinnering aan 1871. De verbannen en de gedeporteerden keren geleidelijk terug naar Frankrijk, soms verwelkomd door een indrukwekkende menigte. Wanneer Henri Rochefort in juli naar Parijs terugkeert, zijn de omtrekken van de gare de Lyon al overspoeld door zijn aanhangers. Maar het terugkeer van Louise Michel, vier maanden later, krijgt een bijzondere dimensie.
Ze heeft geen officiële functie noch een verkiezingsmandaat, en ze weigert precies het parlementaire politieke spel. Haar prestige ligt elders: op haar inzet tijdens de Commune, haar proces, haar jaren van deportatie en een beeld van een onbuigzame activiste dat haar tegenstanders soms zelfs helpen versterken.
Victor Hugo speelt een grote rol in de opbouw van dit portret. In 1871, geschokt door zijn houding tegenover het krijgsraad, wijdt hij hem het gedicht Viro Major, een Latijnse uitdrukking die vertaald kan worden als "groter dan een mens". Hun correspondentie gaat daarna nog jaren door. De triomfantelijke terugkeer naar Saint-Lazare laat vooral zien hoe de Commune nog altijd aanwezig is in het Franse politieke leven, negen jaar na haar onderdrukking. Voor wie Louise Michel toejuicht, het verwelkomen van een gedeporteerde betekent ook publiekelijk vieren van degenen die de Republiek na 1871 hadden veroordeeld.
Nog maar net terug keert Louise Michel zich opnieuw tot de politiek met een intense politieke activiteit. Ze organiseert talloze publieke bijeenkomsten, lezingen en militante interventies, reist door Frankrijk en ver daarbuiten en komt steeds dichter bij de anarchistische beweging. Twee maanden na haar terugkeer begint ook haar roman La Misère in feuilletonvorm te verschijnen.
In 1882, tijdens een bijeenkomst in Parijs, eist zij het gebruik van het zwarte vaandel, dat geleidelijk uitgroeit tot een van de symbolen van de Anarchistische Beweging. Het jaar daarop neemt ze samen met Émile Pouget deel aan een werklozenbetoging die vanaf de Invalides begint; tijdens de optocht worden bakkerijen geplunderd en Louise Michel wordt opnieuw gearresteerd en veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf, voordat gratie verleend wordt.
Zijn traject zou daarna worden gekenmerkt door bijeenkomsten, verblijven in de gevangenis, conferenties en revolutionaire engagementen tot aan zijn overlijden in 1905. Zijn populariteit zal niet afnemen en zijn Parijse begrafenis zou op haar beurt een enorm publiek aantrekken!
Verder lezen:
De Parijse Commune: een terugblik op de geschiedenis van de Parijse opstand
Gedurende 72 dagen, van 18 maart tot 28 mei 1871, kwamen Parijzenaars in opstand tegen de regering en namen ze ongekende sociale en solidaire maatregelen. Het was de Commune van Parijs. Een terugblik op de geschiedenis van deze grote Parijse opstand. [Lees verder]
Meer dan 150 jaar na de gebeurtenissen van de Parijse Commune, welke sporen en overblijfselen van de Parijse opstand zijn er nog te vinden in de straten van de hoofdstad? Volg de gids! [Lees verder]
Dagelijks gebruiken honderden duizenden reizigers het station Saint-Lazare, vaak zonder te beseffen dat ze een van de belangrijkste hoofdstukken uit de geschiedenis van het Franse spoorwegverkeer voorbijstappen. Het eerste grote treinstation van Parijs, vereeuwigd door Claude Monet, zag de geboorte van moderne forenzenwijken, reizen naar Normandië en de opkomst van het spoor in de hoofdstad. [Lees verder]
Een onmisbare toegang tot de Sacré-Cœur, het Square Louise Michel spreidt zijn 222 treden en groene terrassen uit over de steile hellingen van de Montmartre-heuvel. Een vlijmscherpe historische knipoog naar het revolutionaire verleden van de hoofdstad, deze tuin, een van de drukst bewandelde plekken van Parijs, onthult juist geheimen die tot nu toe onbekend bleven. [Lees verder]
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
Datums en tijdschema's
Op 9 november 2026
Plaats
Station Saint-Lazare
13 Rue d'Amsterdam
75008 Paris 8
Routeplanner
Toegankelijkheid
De Parijse Commune: een terugblik op de geschiedenis van de Parijse opstand
Welke sporen van de Parijse Commune zijn er nog in de straten van de hoofdstad?
Station Saint-Lazare, het verhaal van Parijs' oudste grote treinstation
Square Louise Michel: het onbekende verhaal van de hangende tuin die naar de Sacré-Cœur leidt
