Dat is toch een heel merkwaardige voorzorgsmaatregel voor iemand die zes voet onder de grond ligt! Op de begraafplaats van Montparnasse, in het 14e arrondissement van Parijs, staat op een bijzonder graf een wel heel onverwacht voorwerp: een witte en blauwe reddingsboei! In geen velden of wegen is een boot te bekennen, laat staan een druppel water… Wat doet dat vreemde maritieme accessoire dan op een Parijse grafzerk? Om dit mysterie te begrijpen, moeten we ons verdiepen in het verhaal van de persoon die er begraven ligt: Robert Desnos (1900-1945), een surrealistische dichter die beslist niet gespeend was van humor!
Op het eerste gezicht onderscheidt dit graf zich niet bijzonder van de andere. Een sobere grafsteen, een paar kleine steentjes als eerbetoon neergelegd… en die beroemde reddingsboei, die lijkt te wachten op een schipbreukeling! Toch is zijn aanwezigheid allesbehalve toevallig.
Om de oorsprong ervan te begrijpen, moeten we terug naar 1923, toen Robert Desnos een gedicht publiceerde met de titel Les Grands Jours du poète in het literaire tijdschrift Littérature, dat toen onder leiding stond van André Breton. Na een reeks beelden die nog onverwachter zijn dan de vorige, besluit de schrijver zijn tekst als volgt:
‘U zult een reddingsboei op mijn graf zetten. Je weet maar nooit.’
Een op zijn minst originele wens! En zo krijgt zijn laatste rustplaats, jaren na zijn overlijden, een echte boei. Het gaat dus niet om een eerbetoon aan een of ander zeemansverleden, maar om een knipoog naar de ongebreidelde verbeeldingskracht van de dichter!
Robert Desnos, geboren in 1900 in Parijs en opgegroeid in de wijk Les Halles, behoort tot de grote namen van het surrealisme, de artistieke en literaire beweging die de verbeelding wil bevrijden van de beperkingen van de rede.
Het surrealisme, dat in de jaren twintig rond André Breton ontstond, verkent onder meer dromen, het onderbewuste, associaties en het automatisch schrijven: een techniek waarbij woorden spontaan opkomen, zonder ze aan de gebruikelijke controle van de logica te onderwerpen. En op dat vlak blinkt Desnos bijzonder uit! Hij kan tijdens sessies met hypnotische slaap verbazingwekkende teksten improviseren en speelt met woorden, beelden en absurde situaties. Een talent dat zelfs in zijn laatste rustplaats tot uiting zal komen.
Maar achter deze kwinkslag schuilt een veel donkerder lot. Tijdens de Tweede Wereldoorlog sluit Robert Desnos zich aan bij het verzet, onder meer bij het netwerk Agir. Hij neemt deel aan de clandestiene strijd tegen de nazi-bezetter.
Op 22 februari 1944 gearresteerd, wordt hij gevangengezet en vervolgens naar verschillende concentratiekampen gedeporteerd. Na een vreselijke tocht komt hij aan in Terezín, in het huidige Tsjechië. Verzwakt door de omstandigheden in gevangenschap sterft hij daar op 8 juni 1945 aan tyfus, slechts enkele weken na de bevrijding van het kamp. Hij was 44 jaar oud. Zijn nagedachtenis leeft vandaag voort op de begraafplaats Montparnasse, waar deze reddingsboei een even uniek als ontroerend eerbetoon vormt.
Wie dit opmerkelijke graf wil ontdekken, moet naar de 15e afdeling van de begraafplaats Montparnasse, die onder meer toegankelijk is via de hoofdingang aan de boulevard Edgar-Quinet 3. En hoewel de aanwezigheid van deze boei in eerste instantie een glimlach oproept, zet ze ook aan tot een mooie gedachte: zou ze de hoop kunnen symboliseren om nooit in de vergetelheid te raken? Bijna een eeuw na zijn verzen blijft Robert Desnos voorbijgangers zo verrassen met een eenvoudige reddingsboei. Zo zie je maar: zelfs op het kerkhof kan poëzie ons nog het hoofd boven water laten houden!
Deze pagina kan elementen bevatten die met AI zijn ondersteund, meer informatie hier.
Plaats
Begraafplaats Montparnasse
3, boulevard Edgar Quinet
75014 Paris 14
Routeplanner
Toegankelijkheid
