Kalendarz wydarzeń na 16 października w Paryżu: Poświęcenie bazyliki Sacré-Cœur na Montmartrze

W czwartek 16 października 1919 roku kościół Sacré-Cœur de Montmartre został konsekrowany przez kardynała Amette, arcybiskupa Paryża, pod przewodnictwem kardynała Vico, legata papieskiego, i obdarzony godnością bazyliki. Budowa świątyni, wznoszonej na wzgórzach Montmartre, rozpoczętej w 1875 roku, zakończy się dopiero w 1923 roku.

Od zawsze wzgórze Montmartre było uważane przez ludy za miejsce kultu, od domniemanych pierwszych rytuałów galijskich aż po wybudowanie kościoła św. Piotra w XII wieku, będącego integralną częścią królewskiego klasztoru Montmartre, przechodząc przez ścięcie Świętego Dionizego w III wieku i rzymsko-galijskie świątynie ku czci Merkurego i Marsa. Dla anegdoty, nazwa wzgórza „Montmartre” ma prawdopodobnie wywodzić się z Mons Martis („góra Marsa”), które z biegiem lat uległo reinterpretacji na Mons Martyrium („góra Męczenników”), a następnie na Mont de Martre (martyr oznacza „męczennik” w starofrancuskim).

4 września 1870 r., dzień proklamowania III Republiki, gdy Francja jest okupowana przez armie pruskie i gdy Paryż ma zostać oblężony z dnia na dzień, kilku duchownych proponuje w sercu stolicy wybudowanie świątyni ku czci Jezusa Chrystusa, aby zadośćuczynić winom Francji i położyć kres temu, co postrzegają jako kara boska w odpowiedzi na stoletni upadek zapoczątkowany podczas rewolucji 1789 roku.

Idea zaproponowana przez filantropa Alexandre'a Legentila rezonuje na poziomie całego kraju, a u boku swojego szwagra, malarza i znanego paryskiego obywatela Huberta de Fleury, Alexandre Legentil inicjuje działania zmierzające do realizacji tego obiektu ku chwale Chrystusa. Razem oboje zwracają się do Zgromadzenia Narodowego pod koniec 1872 roku z wnioskiem o uznanie kościoła za użytek publiczny, co umożliwi nabycie niezbędnych działek, będących własnością miasta oraz wielu prywatnych osób.

W dużej mierze monarchistyczny, konserwatywny i katolicki, Zgromadzenie Narodowe, wybrane w lutym 1871 r., przegłosowało ustawę o użyteczności publicznej 24 lipca 1873 r. Dla wielu decyzja ta ma na celu zmazanie win popełnionych podczas Komuny Paryskiej i w ten sposób wprowadzić nowy „porządek moralny” klerykalnej Francji promowany przez konserwatorów.

Rzeczywiście wzgórze Montmartre uważa się za punkt wyjścia powstania ludowego Komuny, trwającego od marca do maja 1871 roku, ze słynną „aferą z działami”. Do dziś wielu mieszkańców Paryża uważa, że Bazylika Sacré-Cœur została „zbudowana na krwi Komunardów”. Hubert de Fleury, sam, powiedział podczas wmurowywania pierwszego kamienia : „To właśnie tam, gdzie Komuna się zaczęła, gdzie zamordowano generałów Clément-Thomas i Lecomte, wznosi się kościół Sacré-Cœur! Pamiętamy tę górę pełną dział, przecinaną przez pijanych energuménów, zamieszkaną przez lud, który wydawał się wrogi wszelkim ideom religijnym, a nienawiść do Kościoła wydawała się być tym, co ją napędzało.”

Ustawodawstwo z dnia 24 lipca 1873 roku otwiera możliwość, by ksiądz arcybiskup Guibert, arcybiskup Paryża, nabył grunty na wzgórzu Montmartre drogą wywłaszczenia, jeśli zajdzie taka potrzeba. Do tej pory tereny za kościołem Saint-Pierre były zajmowane przez karczmy, ogródki oraz pole targowe. W tym samym roku komitet Dzieła Ślubu Narodowego oraz arcybiskup Paryża zorganizowały konkurs na wyłonienie architekta projektu.

Do kandydatów wymagano kilku elementów: lokalizacji – wzgórza Montmartre, budżetu ograniczonego do 7 milionów franków, budowy krypt, a także obecności monumentalnej statuy Sacré-Cœur, widocznej z daleka i umieszczonej na zewnątrz budynku. To architekt Paul Abadie wygrywa konkurs spośród 77 innych projektów, wśród których były prace znanych postaci architektury oraz laureatów Grands Prix de Rome. Abadie wyobraża sobie bazylikę romano-bizantyjską z wszystkimi tradycyjnymi elementami ozdobnymi, kopułą, wieżyczkami i dzwonnicą, by odróżnić się od stylu neobarokowego u szczytu popularności wówczas.

• Przeczytaj także
• Czy wiesz, że 3 niezwykłe fakty o Sacré-Cœur
• Sacré-Cœur de Paris, obowiązkowa bazylika na szczycie wzgórza Montmartre
• Najpiękniejsze kościoły Paryża, które warto odkrywać podczas spaceru

Honoré Daumet objął po Paulu Abadie po jego śmierci w 1884 roku; sam zaś został zastąpiony przez Charlesa Laisné, który otacza się malarzem-witrażystą Émile’em Hirschem przy realizacji witraży. Następnie na stanowisku pojawiało się kilku kolejnych architektów, Henri-Pierre Rauline, Lucien Magne czy jeszcze Jean-Louis Hulot.

Budowa tego obiektu była możliwa dzięki finansowaniu ze strony licznych wiernych, w szczególności dzięki Subskrypcji Kamieni, która namawia rodziny do przekazania niezbędnych środków na zakup kamienia, kolumny lub kapliczki, na których wyryte będą pełne nazwiska, inicjały lub herby darczyńców. Łącznie zebrano prawie 46 milionów franków w pół wieku dzięki darowiznom od blisko 10 milionów wiernych.

Pierwszy kamień z trawertynu, biała skała o niezwykle drobnym ziarnie, która potrafi bieliti się w deszczu, został położony 16 czerwca 1875 roku przez kardynała Guiberta, arcybiskupa Paryża, kilka kroków od niegdysiejszego młyna Galette. 83 studnie o głębokości 33 metrów wypełniono betonem, by wzmocnić fundamenty, podczas gdy 35 000 m3 lekkiej gleby zastąpiono kamieniem i cementem. Mniej niż rok później, obok prac, otwarto tymczasową kaplicę.

W 1878 rozpoczyna się budowa krypt, a w 1881 bazyliki. Wnętrze nawy zostaje z kolei otwarte 5 czerwca 1891 r., w czasach, gdy III Republika, z natury antyklerykalna, dąży do przekształcenia tego budynku religijnego w dom ludu lub w teatr.

Nieco odchodząc od pierwotnych planów Paula Abadie’a, architekci Rauline i Magne dodają całości elementy neorenesansowe, takie jak wydłużone kopuły czy smukłe kopuły.

Podczas gdy poświęcenie kościoła miało nastąpić 17 października 1914 roku, wejście Francji do wojny przesuwa to wydarzenie. Poza tym prace są dalekie od zakończenia. Trzeba było poczekać na rok 1912, aż dzwonnica, o wysokości 91 metrów, zostanie ukończona, a na rok 1914, aż cała fasada zostanie zakończona.

Ostatecznie, w czwartek 16 października 1919 roku kościół Najświętszego Serca został konsekrowany przez kardynała Amette, arcybiskupa Paryża, pod przewodnictwem kardynała Vico, legata papieskiego, w obecności wielu biskupów, dostojników kościelnych, duchowieństwa, przedstawicieli władz i prostych wiernych; i podniesiony do godności bazyliki.

Oficjalnie zakończono budowę Bazyliki Sacré-Cœur w 1923 roku, a prace kontynuowano aż do lat 30. XX wieku, obejmując budowę przybudówek, biur, sypialni zakonnych i zakrystii. Witraże, zamontowane między 1903 a 1920 rokiem i zniszczone podczas II wojny światowej, zostały później zastąpione przez współczesne witraże.

Na zewnątrz Sacré‑Cœur, turyści przebywający w mieście i Parisiacy na wesoło mogą, aż do dziś, odkryć styl architektoniczny inspirowany romanizmem i bizantykiem, centralną kopułę o wysokości 83 metrów, która była, do czasu wybudowania Wieży Eiffla, najwyższym punktem Paryża, dzwonnicę mieszczącą największy dzwon we Francji, a także kilka rzeźb, w tym Joanny d’Arc, Chrystusa na piersi Sacré‑Cœur oraz Świętego Ludwika, trzymającego miecz w jednej ręce i koronę Chrystusa w drugiej.

W wnętrzu bazyliki, sklepienie chóru przyciąga uwagę, bo jest zdobione największą mozaiką we Francji, przedstawiającą Najświętsze Serce Jezusa, otoczone przez Matkę Bożą i świętego Michała, a na kolanach znajdują się papież Leon XIII i Joanna d’Arc, wykonane w emaliach Briare przez paryskich mozaykistów z Atelier Guilbert-Martin w latach 1918–1922. Ponad dziesięć kaplic otacza nawę, podczas gdy wielkie organy, zamontowane w 1919 roku, nadal są na miejscu. W podziemiach krypta kryje groby, kilka kaplic oraz rzeźby świętych i Matki Bożej.

Więcej informacji: